Sarga 28

32 shlokas

1. 1

   समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम्

   सारसारवसंघुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्

   samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam

   sārasāravasaṃghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam

2. 2

   समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसंग्रहम्

   अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्

   samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṃgraham

   atyarthamasatāṃ mārgamekāntagatamānasam

3. 3

   निवृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा

   प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्

   nivṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā

   prāptavantamabhipretānsarvāneva manorathān

4. 4

   स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्

   विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वलम्

   svāṃ ca patnīmabhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām

   viharantamahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvalam

5. 5

   क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः

   मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्

   krīḍantamiva deveśaṃ nandane'psarasāṃ gaṇaiḥ

   mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇāmanavekṣakam

6. 6

   उत्सन्नराज्यसंदेशं कामवृत्तमवस्थितम्

   निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्

   utsannarājyasaṃdeśaṃ kāmavṛttamavasthitam

   niścitārtho'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit

7. 7

   प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः

   वाक्यविद्वाक्यतत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः

   prasādya vākyairmadhurairhetumadbhirmanoramaiḥ

   vākyavidvākyatattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ

8. 8

   हितं तथ्यं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्

   प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्

   हरीश्वरमुपागम्य हनुमान्वाक्यमब्रवीत्

   hitaṃ tathyaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat

   praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam

   harīśvaramupāgamya hanumānvākyamabravīt

9. 9

   राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरभिवर्धिता

   मित्राणां संग्रहः शेषस्तद्भवान्कर्तुमर्हति

   rājyaṃ prāptaṃ yaśaścaiva kaulī śrīrabhivardhitā

   mitrāṇāṃ saṃgrahaḥ śeṣastadbhavānkartumarhati

10. 10

    यो हि मित्रेषु कालज्ञः सततं साधु वर्तते

    तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चाभिवर्धते

    yo hi mitreṣu kālajñaḥ satataṃ sādhu vartate

    tasya rājyaṃ ca kīrtiśca pratāpaścābhivardhate

11. 11

    यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप

    समवेतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते

    yasya kośaśca daṇḍaśca mitrāṇyātmā ca bhūmipa

    samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahadaśnute

12. 12

    तद्भवान्वृत्तसम्पन्नः स्थितः पथि निरत्यये

    मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत्कर्तुमर्हति

    tadbhavānvṛttasampannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye

    mitrārthamabhinītārthaṃ yathāvatkartumarhati

13. 13

    यस्तु कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते

    स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न मित्रार्थेन युज्यते

    yastu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate

    sa kṛtvā mahato'pyarthānna mitrārthena yujyate

14. 14

    क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम्

    तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिंदम

    kriyatāṃ rāghavasyaitadvaidehyāḥ parimārgaṇam

    tadidaṃ vīra kāryaṃ te kālātītamariṃdama

15. 15

    न च कालमतीतं ते निवेदयति कालवित्

    त्वरमाणोऽपि सन्प्राज्ञस्तव राजन्वशानुगः

    na ca kālamatītaṃ te nivedayati kālavit

    tvaramāṇo'pi sanprājñastava rājanvaśānugaḥ

16. 16

    कुलस्य केतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः

    अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः

    kulasya ketuḥ sphītasya dīrghabandhuśca rāghavaḥ

    aprameyaprabhāvaśca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ

17. 17

    तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव

    हरीश्वर हरिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि

    tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava

    harīśvara hariśreṣṭhānājñāpayitumarhasi

18. 18

    न हि तावद्भवेत्कालो व्यतीतश्चोदनादृते

    चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत्कालव्यतिक्रमः

    na hi tāvadbhavetkālo vyatītaścodanādṛte

    coditasya hi kāryasya bhavetkālavyatikramaḥ

19. 19

    अकर्तुरपि कार्यस्य भवान्कर्ता हरीश्वर

    किं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च धनेन च

    akarturapi kāryasya bhavānkartā harīśvara

    kiṃ punaḥ pratikartuste rājyena ca dhanena ca

20. 20

    शक्तिमानसि विक्रान्तो वानरर्क्षगणेश्वर

    कर्तुं दाशरथेः प्रीतिमाज्ञायां किं नु सज्जसे

    śaktimānasi vikrānto vānararkṣagaṇeśvara

    kartuṃ dāśaratheḥ prītimājñāyāṃ kiṃ nu sajjase

21. 21

    कामं खलु शरैः शक्तः सुरासुरमहोरगान्

    वशे दाशरथिः कर्तुं त्वत्प्रतिज्ञां तु काङ्क्षते

    kāmaṃ khalu śaraiḥ śaktaḥ surāsuramahoragān

    vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ tu kāṅkṣate

22. 22

    प्राणत्यागाविशङ्केन कृतं तेन तव प्रियम्

    तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे

    prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tava priyam

    tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyāmapi cāmbare

23. 23

    न देवा न च गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः

    न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमुत राक्षसाः

    na devā na ca gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ

    na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kimuta rākṣasāḥ

24. 24

    तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रियकृतस्तथा

    रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना प्रियम्

    tadevaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtastathā

    rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam

25. 25

    नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे

    कस्यचित्सज्जतेऽस्माकं कपीश्वर तवाज्ञया

    nādhastādavanau nāpsu gatirnopari cāmbare

    kasyacitsajjate'smākaṃ kapīśvara tavājñayā

26. 26

    तदाज्ञापय कः किं ते कृते वसतु कुत्रचित्

    हरयो ह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघ

    tadājñāpaya kaḥ kiṃ te kṛte vasatu kutracit

    harayo hyapradhṛṣyāste santi koṭyagrato'nagha

27. 27

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा काले साधुनिवेदितम्

    सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नश्चकार मतिमुत्तमाम्

    tasya tadvacanaṃ śrutvā kāle sādhuniveditam

    sugrīvaḥ sattvasampannaścakāra matimuttamām

28. 28

    स संदिदेशाभिमतं नीलं नित्यकृतोद्यमम्

    दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसंग्रहे

    sa saṃdideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam

    dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānāmupasaṃgrahe

29. 29

    यथा सेना समग्रा मे यूथपालाश्च सर्वशः

    समागच्छन्त्यसङ्गेन सेनाग्राणि तथा कुरु

    yathā senā samagrā me yūthapālāśca sarvaśaḥ

    samāgacchantyasaṅgena senāgrāṇi tathā kuru

30. 30

    ये त्वन्तपालाः प्लवगाः शीघ्रगा व्यवसायिनः

    समानयन्तु ते सैन्यं त्वरिताः शासनान्मम

    स्वयं चानन्तरं सैन्यं भवानेवानुपश्यतु

    ye tvantapālāḥ plavagāḥ śīghragā vyavasāyinaḥ

    samānayantu te sainyaṃ tvaritāḥ śāsanānmama

    svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavānevānupaśyatu