Sarga 40

47 shlokas

1. 1

   ततः प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तन्महद्वानरं बलम्

   दक्षिणां प्रेषयामास वानरानभिलक्षितान्

   tataḥ prasthāpya sugrīvastanmahadvānaraṃ balam

   dakṣiṇāṃ preṣayāmāsa vānarānabhilakṣitān

2. 2

   नीलमग्निसुतं चैव हनुमन्तं च वानरम्

   पितामहसुतं चैव जाम्बवन्तं महाकपिम्

   nīlamagnisutaṃ caiva hanumantaṃ ca vānaram

   pitāmahasutaṃ caiva jāmbavantaṃ mahākapim

3. 3

   सुहोत्रं च शरारिं च शरगुल्मं तथैव च

   गजं गवाक्षं गवयं सुषेणमृषभं तथा

   suhotraṃ ca śarāriṃ ca śaragulmaṃ tathaiva ca

   gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ suṣeṇamṛṣabhaṃ tathā

4. 4

   मैन्दं च द्विविदं चैव विजयं गन्धमादनम्

   उल्कामुखमसङ्गं च हुताशनसुतावुभौ

   maindaṃ ca dvividaṃ caiva vijayaṃ gandhamādanam

   ulkāmukhamasaṅgaṃ ca hutāśanasutāvubhau

5. 5

   अङ्गदप्रमुखान्वीरान्वीरः कपिगणेश्वरः

   वेगविक्रमसम्पन्नान्संदिदेश विशेषवित्

   aṅgadapramukhānvīrānvīraḥ kapigaṇeśvaraḥ

   vegavikramasampannānsaṃdideśa viśeṣavit

6. 6

   तेषामग्रेसरं चैव महद्बलमसङ्गगम्

   विधाय हरिवीराणामादिशद्दक्षिणां दिशम्

   teṣāmagresaraṃ caiva mahadbalamasaṅgagam

   vidhāya harivīrāṇāmādiśaddakṣiṇāṃ diśam

7. 7

   ये केचन समुद्देशास्तस्यां दिशि सुदुर्गमाः

   कपीशः कपिमुख्यानां स तेषां तानुदाहरत्

   ye kecana samuddeśāstasyāṃ diśi sudurgamāḥ

   kapīśaḥ kapimukhyānāṃ sa teṣāṃ tānudāharat

8. 8

   सहस्रशिरसं विन्ध्यं नानाद्रुमलतावृतम्

   नर्मदां च नदीं दुर्गां महोरगनिषेविताम्

   sahasraśirasaṃ vindhyaṃ nānādrumalatāvṛtam

   narmadāṃ ca nadīṃ durgāṃ mahoraganiṣevitām

9. 9

   ततो गोदावरीं रम्यां कृष्णावेणीं महानदीम्

   वरदां च महाभागां महोरगनिषेविताम्

   tato godāvarīṃ ramyāṃ kṛṣṇāveṇīṃ mahānadīm

   varadāṃ ca mahābhāgāṃ mahoraganiṣevitām

10. 10

    मेखलानुत्कलांश्चैव दशार्णनगराण्यपि

    अवन्तीमभ्रवन्तीं च सर्वमेवानुपश्यत

    mekhalānutkalāṃścaiva daśārṇanagarāṇyapi

    avantīmabhravantīṃ ca sarvamevānupaśyata

11. 11

    विदर्भानृषिकांश्चैव रम्यान्माहिषकानपि

    तथा बङ्गान्कलिङ्गांश्च कौशिकांश्च समन्ततः

    vidarbhānṛṣikāṃścaiva ramyānmāhiṣakānapi

    tathā baṅgānkaliṅgāṃśca kauśikāṃśca samantataḥ

12. 12

    अन्वीक्ष्य दण्डकारण्यं सपर्वतनदीगुहम्

    नदीं गोदावरीं चैव सर्वमेवानुपश्यत

    anvīkṣya daṇḍakāraṇyaṃ saparvatanadīguham

    nadīṃ godāvarīṃ caiva sarvamevānupaśyata

13. 13

    तथैवान्ध्रांश्च पुण्ड्रांश्च चोलान्पाण्ड्यान्सकेरलान्

    अयोमुखश्च गन्तव्यः पर्वतो धातुमण्डितः

    tathaivāndhrāṃśca puṇḍrāṃśca colānpāṇḍyānsakeralān

    ayomukhaśca gantavyaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ

14. 14

    विचित्रशिखरः श्रीमांश्चित्रपुष्पितकाननः

    सचन्दनवनोद्देशो मार्गितव्यो महागिरिः

    vicitraśikharaḥ śrīmāṃścitrapuṣpitakānanaḥ

    sacandanavanoddeśo mārgitavyo mahāgiriḥ

15. 15

    ततस्तामापगां दिव्यां प्रसन्नसलिलां शिवाम्

    तत्र द्रक्ष्यथ कावेरीं विहृतामप्सरोगणैः

    tatastāmāpagāṃ divyāṃ prasannasalilāṃ śivām

    tatra drakṣyatha kāverīṃ vihṛtāmapsarogaṇaiḥ

16. 16

    तस्यासीनं नगस्याग्रे मलयस्य महौजसम्

    द्रक्ष्यथादित्यसंकाशमगस्त्यमृषिसत्तमम्

    tasyāsīnaṃ nagasyāgre malayasya mahaujasam

    drakṣyathādityasaṃkāśamagastyamṛṣisattamam

17. 17

    ततस्तेनाभ्यनुज्ञाताः प्रसन्नेन महात्मना

    ताम्रपर्णीं ग्राहजुष्टां तरिष्यथ महानदीम्

    tatastenābhyanujñātāḥ prasannena mahātmanā

    tāmraparṇīṃ grāhajuṣṭāṃ tariṣyatha mahānadīm

18. 18

    सा चन्दनवनैर्दिव्यैः प्रच्छन्ना द्वीपशालिनी

    कान्तेव युवतिः कान्तं समुद्रमवगाहते

    sā candanavanairdivyaiḥ pracchannā dvīpaśālinī

    kānteva yuvatiḥ kāntaṃ samudramavagāhate

19. 19

    ततो हेममयं दिव्यं मुक्तामणिविभूषितम्

    युक्तं कवाटं पाण्ड्यानां गता द्रक्ष्यथ वानराः

    tato hemamayaṃ divyaṃ muktāmaṇivibhūṣitam

    yuktaṃ kavāṭaṃ pāṇḍyānāṃ gatā drakṣyatha vānarāḥ

20. 20

    ततः समुद्रमासाद्य सम्प्रधार्यार्थनिश्चयम्

    अगस्त्येनान्तरे तत्र सागरे विनिवेशितः

    tataḥ samudramāsādya sampradhāryārthaniścayam

    agastyenāntare tatra sāgare viniveśitaḥ

21. 21

    चित्रनानानगः श्रीमान्महेन्द्रः पर्वतोत्तमः

    जातरूपमयः श्रीमानवगाढो महार्णवम्

    citranānānagaḥ śrīmānmahendraḥ parvatottamaḥ

    jātarūpamayaḥ śrīmānavagāḍho mahārṇavam

22. 22

    नानाविधैर्नगैः फुल्लैर्लताभिश्चोपशोभितम्

    देवर्षियक्षप्रवरैरप्सरोभिश्च सेवितम्

    nānāvidhairnagaiḥ phullairlatābhiścopaśobhitam

    devarṣiyakṣapravarairapsarobhiśca sevitam

23. 23

    सिद्धचारणसंघैश्च प्रकीर्णं सुमनोहरम्

    तमुपैति सहस्राक्षः सदा पर्वसु पर्वसु

    siddhacāraṇasaṃghaiśca prakīrṇaṃ sumanoharam

    tamupaiti sahasrākṣaḥ sadā parvasu parvasu

24. 24

    द्वीपस्तस्यापरे पारे शतयोजनमायतः

    अगम्यो मानुषैर्दीप्तस्तं मार्गध्वं समन्ततः

    तत्र सर्वात्मना सीता मार्गितव्या विशेषतः

    dvīpastasyāpare pāre śatayojanamāyataḥ

    agamyo mānuṣairdīptastaṃ mārgadhvaṃ samantataḥ

    tatra sarvātmanā sītā mārgitavyā viśeṣataḥ

25. 25

    स हि देशस्तु वध्यस्य रावणस्य दुरात्मनः

    राक्षसाधिपतेर्वासः सहस्राक्षसमद्युतेः

    sa hi deśastu vadhyasya rāvaṇasya durātmanaḥ

    rākṣasādhipatervāsaḥ sahasrākṣasamadyuteḥ

26. 26

    दक्षिणस्य समुद्रस्य मध्ये तस्य तु राक्षसी

    अङ्गारकेति विख्याता छायामाक्षिप्य भोजिनी

    dakṣiṇasya samudrasya madhye tasya tu rākṣasī

    aṅgāraketi vikhyātā chāyāmākṣipya bhojinī

27. 27

    तमतिक्रम्य लक्ष्मीवान्समुद्रे शतयोजने

    गिरिः पुष्पितको नाम सिद्धचारणसेवितः

    tamatikramya lakṣmīvānsamudre śatayojane

    giriḥ puṣpitako nāma siddhacāraṇasevitaḥ

28. 28

    चन्द्रसूर्यांशुसंकाशः सागराम्बुसमावृतः

    भ्राजते विपुलैः शृङ्गैरम्बरं विलिखन्निव

    candrasūryāṃśusaṃkāśaḥ sāgarāmbusamāvṛtaḥ

    bhrājate vipulaiḥ śṛṅgairambaraṃ vilikhanniva

29. 29

    तस्यैकं काञ्चनं शृङ्गं सेवते यं दिवाकरः

    श्वेतं राजतमेकं च सेवते यं निशाकरः

    tasyaikaṃ kāñcanaṃ śṛṅgaṃ sevate yaṃ divākaraḥ

    śvetaṃ rājatamekaṃ ca sevate yaṃ niśākaraḥ

30. 30

    न तं कृतघ्नाः पश्यन्ति न नृशंसा न नास्तिकाः

    प्रणम्य शिरसा शैलं तं विमार्गत वानराः

    na taṃ kṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ

    praṇamya śirasā śailaṃ taṃ vimārgata vānarāḥ