Sarga 58

29 shlokas

1. 1

   ततस्तदमृतास्वादं गृध्रराजेन भाषितम्

   निशम्य वदतो हृष्टास्ते वचः प्लवगर्षभाः

   tatastadamṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam

   niśamya vadato hṛṣṭāste vacaḥ plavagarṣabhāḥ

2. 2

   जाम्बवान्वै हरिश्रेष्ठः सह सर्वैः प्लवंगमैः

   भूतलात्सहसोत्थाय गृध्रराजानमब्रवीत्

   jāmbavānvai hariśreṣṭhaḥ saha sarvaiḥ plavaṃgamaiḥ

   bhūtalātsahasotthāya gṛdhrarājānamabravīt

3. 3

   क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम्

   तदाख्यातु भवान्सर्वं गतिर्भव वनौकसाम्

   kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm

   tadākhyātu bhavānsarvaṃ gatirbhava vanaukasām

4. 4

   को दाशरथिबाणानां वज्रवेगनिपातिनाम्

   स्वयं लक्ष्मणमुक्तानां न चिन्तयति विक्रमम्

   ko dāśarathibāṇānāṃ vajraveganipātinām

   svayaṃ lakṣmaṇamuktānāṃ na cintayati vikramam

5. 5

   स हरीन्प्रीतिसंयुक्तान्सीताश्रुतिसमाहितान्

   पुनराश्वासयन्प्रीत इदं वचनमब्रवीत्

   sa harīnprītisaṃyuktānsītāśrutisamāhitān

   punarāśvāsayanprīta idaṃ vacanamabravīt

6. 6

   श्रूयतामिह वैदेह्या यथा मे हरणं श्रुतम्

   येन चापि ममाख्यातं यत्र चायतलोचना

   śrūyatāmiha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam

   yena cāpi mamākhyātaṃ yatra cāyatalocanā

7. 7

   अहमस्मिन्गिरौ दुर्गे बहुयोजनमायते

   चिरान्निपतितो वृद्धः क्षीणप्राणपराक्रमः

   ahamasmingirau durge bahuyojanamāyate

   cirānnipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ

8. 8

   तं मामेवंगतं पुत्रः सुपार्श्वो नाम नामतः

   आहारेण यथाकालं बिभर्ति पततां वरः

   taṃ māmevaṃgataṃ putraḥ supārśvo nāma nāmataḥ

   āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ

9. 9

   तीक्ष्णकामास्तु गन्धर्वास्तीक्ष्णकोपा भुजंगमाः

   मृगाणां तु भयं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णक्षुधा वयम्

   tīkṣṇakāmāstu gandharvāstīkṣṇakopā bhujaṃgamāḥ

   mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatastīkṣṇakṣudhā vayam

10. 10

    स कदाचित्क्षुधार्तस्य मम चाहारकाङ्क्षिणः

    गतसूर्योऽहनि प्राप्तो मम पुत्रो ह्यनामिषः

    sa kadācitkṣudhārtasya mama cāhārakāṅkṣiṇaḥ

    gatasūryo'hani prāpto mama putro hyanāmiṣaḥ

11. 11

    स मया वृद्धभावाच्च कोपाच्च परिभर्त्सितः

    क्षुत्पिपासापरीतेन कुमारः पततां वरः

    sa mayā vṛddhabhāvācca kopācca paribhartsitaḥ

    kṣutpipāsāparītena kumāraḥ patatāṃ varaḥ

12. 12

    स ममाहारसंरोधात्पीडितः प्रीतिवर्धनः

    अनुमान्य यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत्

    sa mamāhārasaṃrodhātpīḍitaḥ prītivardhanaḥ

    anumānya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt

13. 13

    अहं तात यथाकालमामिषार्थी खमाप्लुतः

    महेन्द्रस्य गिरेर्द्वारमावृत्य च समास्थितः

    ahaṃ tāta yathākālamāmiṣārthī khamāplutaḥ

    mahendrasya girerdvāramāvṛtya ca samāsthitaḥ

14. 14

    तत्र सत्त्वसहस्राणां सागरान्तरचारिणाम्

    पन्थानमेकोऽध्यवसं संनिरोद्धुमवाङ्मुखः

    tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām

    panthānameko'dhyavasaṃ saṃniroddhumavāṅmukhaḥ

15. 15

    तत्र कश्चिन्मया दृष्टः सूर्योदयसमप्रभाम्

    स्त्रियमादाय गच्छन्वै भिन्नाञ्जनचयोपमः

    tatra kaścinmayā dṛṣṭaḥ sūryodayasamaprabhām

    striyamādāya gacchanvai bhinnāñjanacayopamaḥ

16. 16

    सोऽहमभ्यवहारार्थी तौ दृष्ट्वा कृतनिश्चयः

    तेन साम्ना विनीतेन पन्थानमभियाचितः

    so'hamabhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ

    tena sāmnā vinītena panthānamabhiyācitaḥ

17. 17

    न हि सामोपपन्नानां प्रहर्ता विद्यते क्वचित्

    नीचेष्वपि जनः कश्चित्किमङ्ग बत मद्विधः

    na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kvacit

    nīceṣvapi janaḥ kaścitkimaṅga bata madvidhaḥ

18. 18

    स यातस्तेजसा व्योम संक्षिपन्निव वेगतः

    अथाहं खेचरैर्भूतैरभिगम्य सभाजितः

    sa yātastejasā vyoma saṃkṣipanniva vegataḥ

    athāhaṃ khecarairbhūtairabhigamya sabhājitaḥ

19. 19

    दिष्ट्या जीवसि तातेति अब्रुवन्मां महर्षयः

    कथंचित्सकलत्रोऽसौ गतस्ते स्वस्त्यसंशयम्

    diṣṭyā jīvasi tāteti abruvanmāṃ maharṣayaḥ

    kathaṃcitsakalatro'sau gataste svastyasaṃśayam

20. 20

    एवमुक्तस्ततोऽहं तैः सिद्धैः परमशोभनैः

    स च मे रावणो राजा रक्षसां प्रतिवेदितः

    evamuktastato'haṃ taiḥ siddhaiḥ paramaśobhanaiḥ

    sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ

21. 21

    हरन्दाशरथेर्भार्यां रामस्य जनकात्मजाम्

    भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम्

    harandāśaratherbhāryāṃ rāmasya janakātmajām

    bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām

22. 22

    रामलक्ष्मणयोर्नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम्

    एष कालात्ययस्तावदिति वाक्यविदां वरः

    rāmalakṣmaṇayornāma krośantīṃ muktamūrdhajām

    eṣa kālātyayastāvaditi vākyavidāṃ varaḥ

23. 23

    एतमर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत्

    तच्छ्रुत्वापि हि मे बुद्धिर्नासीत्काचित्पराक्रमे

    etamarthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat

    tacchrutvāpi hi me buddhirnāsītkācitparākrame

24. 24

    अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किंचिदुपक्रमेत्

    यत्तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना

    apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiṃcidupakramet

    yattu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā

25. 25

    श्रूयतां तत्प्रवक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम्

    वाङ्मतिभ्यां हि सर्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः

    यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः

    śrūyatāṃ tatpravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam

    vāṅmatibhyāṃ hi sarveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ

    yaddhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tannātra saṃśayaḥ

26. 26

    ते भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः

    सहिताः कपिराजेन देवैरपि दुरासदाः

    te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ

    sahitāḥ kapirājena devairapi durāsadāḥ

27. 27

    रामलक्ष्मणबाणाश्च निशिताः कङ्कपत्रिणः

    त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे

    rāmalakṣmaṇabāṇāśca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ

    trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptāstrāṇanigrahe

28. 28

    कामं खलु दशग्रीवस्तेजोबलसमन्वितः

    भवतां तु समर्थानां न किंचिदपि दुष्करम्

    kāmaṃ khalu daśagrīvastejobalasamanvitaḥ

    bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiṃcidapi duṣkaram

29. 29

    तदलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः

    न हि कर्मसु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः

    tadalaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ

    na hi karmasu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ