Sarga 13

27 shlokas

1. 1

   ऋश्यमूकात्स धर्मात्मा किष्किन्धां लक्ष्मणाग्रजः

   जगाम सहसुग्रीवो वालिविक्रमपालिताम्

   ṛśyamūkātsa dharmātmā kiṣkindhāṃ lakṣmaṇāgrajaḥ

   jagāma sahasugrīvo vālivikramapālitām

2. 2

   समुद्यम्य महच्चापं रामः काञ्चनभूषितम्

   शरांश्चादित्यसंकाशान्गृहीत्वा रणसाधकान्

   samudyamya mahaccāpaṃ rāmaḥ kāñcanabhūṣitam

   śarāṃścādityasaṃkāśāngṛhītvā raṇasādhakān

3. 3

   अग्रतस्तु ययौ तस्य राघवस्य महात्मनः

   सुग्रीवः संहतग्रीवो लक्ष्मणश्च महाबलः

   agratastu yayau tasya rāghavasya mahātmanaḥ

   sugrīvaḥ saṃhatagrīvo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ

4. 4

   पृष्ठतो हनुमान्वीरो नलो नीलश्च वानरः

   तारश्चैव महातेजा हरियूथपयूथपाः

   pṛṣṭhato hanumānvīro nalo nīlaśca vānaraḥ

   tāraścaiva mahātejā hariyūthapayūthapāḥ

5. 5

   ते वीक्षमाणा वृक्षांश्च पुष्पभारावलम्बिनः

   प्रसन्नाम्बुवहाश्चैव सरितः सागरंगमाः

   te vīkṣamāṇā vṛkṣāṃśca puṣpabhārāvalambinaḥ

   prasannāmbuvahāścaiva saritaḥ sāgaraṃgamāḥ

6. 6

   कन्दराणि च शैलांश्च निर्झराणि गुहास्तथा

   शिखराणि च मुख्यानि दरीश्च प्रियदर्शनाः

   kandarāṇi ca śailāṃśca nirjharāṇi guhāstathā

   śikharāṇi ca mukhyāni darīśca priyadarśanāḥ

7. 7

   वैदूर्यविमलैः पर्णैः पद्मैश्चाकाशकुड्मलैः

   शोभितान्सजलान्मार्गे तटाकांश्च व्यलोकयन्

   vaidūryavimalaiḥ parṇaiḥ padmaiścākāśakuḍmalaiḥ

   śobhitānsajalānmārge taṭākāṃśca vyalokayan

8. 8

   कारण्डैः सारसैर्हंसैर्वञ्जुलैर्जलकुक्कुटैः

   चक्रवाकैस्तथा चान्यैः शकुनैः प्रतिनादितान्

   kāraṇḍaiḥ sārasairhaṃsairvañjulairjalakukkuṭaiḥ

   cakravākaistathā cānyaiḥ śakunaiḥ pratināditān

9. 9

   मृदुशष्पाङ्कुराहारान्निर्भयान्वनगोचरान्

   चरतः सर्वतोऽपश्यन्स्थलीषु हरिणान्स्थितान्

   mṛduśaṣpāṅkurāhārānnirbhayānvanagocarān

   carataḥ sarvato'paśyansthalīṣu hariṇānsthitān

10. 10

    तटाकवैरिणश्चापि शुक्लदन्तविभूषितान्

    घोरानेकचरान्वन्यान्द्विरदान्कूलघातिनः

    taṭākavairiṇaścāpi śukladantavibhūṣitān

    ghorānekacarānvanyāndviradānkūlaghātinaḥ

11. 11

    वने वनचरांश्चान्यान्खेचरांश्च विहंगमान्

    पश्यन्तस्त्वरिता जग्मुः सुग्रीववशवर्तिनः

    vane vanacarāṃścānyānkhecarāṃśca vihaṃgamān

    paśyantastvaritā jagmuḥ sugrīvavaśavartinaḥ

12. 12

    तेषां तु गच्छतां तत्र त्वरितं रघुनन्दनः

    द्रुमषण्डं वनं दृष्ट्वा रामः सुग्रीवमब्रवीत्

    teṣāṃ tu gacchatāṃ tatra tvaritaṃ raghunandanaḥ

    drumaṣaṇḍaṃ vanaṃ dṛṣṭvā rāmaḥ sugrīvamabravīt

13. 13

    एष मेघ इवाकाशे वृक्षषण्डः प्रकाशते

    मेघसंघातविपुलः पर्यन्तकदलीवृतः

    eṣa megha ivākāśe vṛkṣaṣaṇḍaḥ prakāśate

    meghasaṃghātavipulaḥ paryantakadalīvṛtaḥ

14. 14

    किमेतज्ज्ञातुमिच्छामि सखे कौतूहलं मम

    कौतूहलापनयनं कर्तुमिच्छाम्यहं त्वया

    kimetajjñātumicchāmi sakhe kautūhalaṃ mama

    kautūhalāpanayanaṃ kartumicchāmyahaṃ tvayā

15. 15

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः

    गच्छन्नेवाचचक्षेऽथ सुग्रीवस्तन्महद्वनम्

    tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ

    gacchannevācacakṣe'tha sugrīvastanmahadvanam

16. 16

    एतद्राघव विस्तीर्णमाश्रमं श्रमनाशनम्

    उद्यानवनसम्पन्नं स्वादुमूलफलोदकम्

    etadrāghava vistīrṇamāśramaṃ śramanāśanam

    udyānavanasampannaṃ svādumūlaphalodakam

17. 17

    अत्र सप्तजना नाम मुनयः संशितव्रताः

    सप्तैवासन्नधःशीर्षा नियतं जलशायिनः

    atra saptajanā nāma munayaḥ saṃśitavratāḥ

    saptaivāsannadhaḥśīrṣā niyataṃ jalaśāyinaḥ

18. 18

    सप्तरात्रकृताहारा वायुना वनवासिनः

    दिवं वर्षशतैर्याताः सप्तभिः सकलेवराः

    saptarātrakṛtāhārā vāyunā vanavāsinaḥ

    divaṃ varṣaśatairyātāḥ saptabhiḥ sakalevarāḥ

19. 19

    तेषामेवं प्रभावेन द्रुमप्राकारसंवृतम्

    आश्रमं सुदुराधर्षमपि सेन्द्रैः सुरासुरैः

    teṣāmevaṃ prabhāvena drumaprākārasaṃvṛtam

    āśramaṃ sudurādharṣamapi sendraiḥ surāsuraiḥ

20. 20

    पक्षिणो वर्जयन्त्येतत्तथान्ये वनचारिणः

    विशन्ति मोहाद्येऽप्यत्र निवर्तन्ते न ते पुनः

    pakṣiṇo varjayantyetattathānye vanacāriṇaḥ

    viśanti mohādye'pyatra nivartante na te punaḥ

21. 21

    विभूषणरवाश्चात्र श्रूयन्ते सकलाक्षराः

    तूर्यगीतस्वनाश्चापि गन्धो दिव्यश्च राघव

    vibhūṣaṇaravāścātra śrūyante sakalākṣarāḥ

    tūryagītasvanāścāpi gandho divyaśca rāghava

22. 22

    त्रेताग्नयोऽपि दीप्यन्ते धूमो ह्येष प्रदृश्यते

    वेष्टयन्निव वृक्षाग्रान्कपोताङ्गारुणो घनः

    tretāgnayo'pi dīpyante dhūmo hyeṣa pradṛśyate

    veṣṭayanniva vṛkṣāgrānkapotāṅgāruṇo ghanaḥ

23. 23

    कुरु प्रणामं धर्मात्मंस्तान्समुद्दिश्य राघवः

    लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रयतः संयताञ्जलिः

    kuru praṇāmaṃ dharmātmaṃstānsamuddiśya rāghavaḥ

    lakṣmaṇena saha bhrātrā prayataḥ saṃyatāñjaliḥ

24. 24

    प्रणमन्ति हि ये तेषामृषीणां भावितात्मनाम्

    न तेषामशुभं किंचिच्छरीरे राम दृश्यते

    praṇamanti hi ye teṣāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

    na teṣāmaśubhaṃ kiṃciccharīre rāma dṛśyate

25. 25

    ततो रामः सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन कृताञ्जलिः

    समुद्दिश्य महात्मानस्तानृषीनभ्यवादयत्

    tato rāmaḥ saha bhrātrā lakṣmaṇena kṛtāñjaliḥ

    samuddiśya mahātmānastānṛṣīnabhyavādayat

26. 26

    अभिवाद्य च धर्मात्मा रामो भ्राता च लक्ष्मणः

    सुग्रीवो वानराश्चैव जग्मुः संहृष्टमानसाः

    abhivādya ca dharmātmā rāmo bhrātā ca lakṣmaṇaḥ

    sugrīvo vānarāścaiva jagmuḥ saṃhṛṣṭamānasāḥ

27. 27

    ते गत्वा दूरमध्वानं तस्मात्सप्तजनाश्रमात्

    ददृशुस्तां दुराधर्षां किष्किन्धां वालिपालिताम्

    te gatvā dūramadhvānaṃ tasmātsaptajanāśramāt

    dadṛśustāṃ durādharṣāṃ kiṣkindhāṃ vālipālitām