Sarga 39

63 shlokas

1. 1

   अथ राजा समृद्धार्थः सुग्रीवः प्लवगेश्वरः

   उवाच नरशार्दूलं रामं परबलार्दनम्

   atha rājā samṛddhārthaḥ sugrīvaḥ plavageśvaraḥ

   uvāca naraśārdūlaṃ rāmaṃ parabalārdanam

2. 2

   आगता विनिविष्टाश्च बलिनः कामरूपिणः

   वानरेन्द्रा महेन्द्राभा ये मद्विषयवासिनः

   āgatā viniviṣṭāśca balinaḥ kāmarūpiṇaḥ

   vānarendrā mahendrābhā ye madviṣayavāsinaḥ

3. 3

   त इमे बहुसाहस्रैर्हरिभिर्भीमविक्रमैः

   आगता वानरा घोरा दैत्यदानवसंनिभाः

   ta ime bahusāhasrairharibhirbhīmavikramaiḥ

   āgatā vānarā ghorā daityadānavasaṃnibhāḥ

4. 4

   ख्यातकर्मापदानाश्च बलवन्तो जितक्लमाः

   पराक्रमेषु विख्याता व्यवसायेषु चोत्तमाः

   khyātakarmāpadānāśca balavanto jitaklamāḥ

   parākrameṣu vikhyātā vyavasāyeṣu cottamāḥ

5. 5

   पृथिव्यम्बुचरा राम नानानगनिवासिनः

   कोट्यग्रश इमे प्राप्ता वानरास्तव किंकराः

   pṛthivyambucarā rāma nānānaganivāsinaḥ

   koṭyagraśa ime prāptā vānarāstava kiṃkarāḥ

6. 6

   निदेशवर्तिनः सर्वे सर्वे गुरुहिते रताः

   अभिप्रेतमनुष्ठातुं तव शक्ष्यन्त्यरिंदम

   nideśavartinaḥ sarve sarve guruhite ratāḥ

   abhipretamanuṣṭhātuṃ tava śakṣyantyariṃdama

7. 7

   यन्मन्यसे नरव्याघ्र प्राप्तकालं तदुच्यताम्

   तत्सैन्यं त्वद्वशे युक्तमाज्ञापयितुमर्हसि

   yanmanyase naravyāghra prāptakālaṃ taducyatām

   tatsainyaṃ tvadvaśe yuktamājñāpayitumarhasi

8. 8

   काममेषामिदं कार्यं विदितं मम तत्त्वतः

   तथापि तु यथा तत्त्वमाज्ञापयितुमर्हसि

   kāmameṣāmidaṃ kāryaṃ viditaṃ mama tattvataḥ

   tathāpi tu yathā tattvamājñāpayitumarhasi

9. 9

   तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं रामो दशरथात्मजः

   बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य इदं वचनमब्रवीत्

   tathā bruvāṇaṃ sugrīvaṃ rāmo daśarathātmajaḥ

   bāhubhyāṃ sampariṣvajya idaṃ vacanamabravīt

10. 10

    ज्ञायतां सौम्य वैदेही यदि जीवति वा न वा

    स च देशो महाप्राज्ञ यस्मिन्वसति रावणः

    jñāyatāṃ saumya vaidehī yadi jīvati vā na vā

    sa ca deśo mahāprājña yasminvasati rāvaṇaḥ

11. 11

    अधिगम्य च वैदेहीं निलयं रावणस्य च

    प्राप्तकालं विधास्यामि तस्मिन्काले सह त्वया

    adhigamya ca vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca

    prāptakālaṃ vidhāsyāmi tasminkāle saha tvayā

12. 12

    नाहमस्मिन्प्रभुः कार्ये वानरेश न लक्ष्मणः

    त्वमस्य हेतुः कार्यस्य प्रभुश्च प्लवगेश्वर

    nāhamasminprabhuḥ kārye vānareśa na lakṣmaṇaḥ

    tvamasya hetuḥ kāryasya prabhuśca plavageśvara

13. 13

    त्वमेवाज्ञापय विभो मम कार्यविनिश्चयम्

    त्वं हि जानासि यत्कार्यं मम वीर न संशयः

    tvamevājñāpaya vibho mama kāryaviniścayam

    tvaṃ hi jānāsi yatkāryaṃ mama vīra na saṃśayaḥ

14. 14

    सुहृद्द्वितीयो विक्रान्तः प्राज्ञः कालविशेषवित्

    भवानस्मद्धिते युक्तः सुकृतार्थोऽर्थवित्तमः

    suhṛddvitīyo vikrāntaḥ prājñaḥ kālaviśeṣavit

    bhavānasmaddhite yuktaḥ sukṛtārtho'rthavittamaḥ

15. 15

    एवमुक्तस्तु सुग्रीवो विनतं नाम यूथपम्

    अब्रवीद्रामसांनिध्ये लक्ष्मणस्य च धीमतः

    शैलाभं मेघनिर्घोषमूर्जितं प्लवगेश्वरम्

    evamuktastu sugrīvo vinataṃ nāma yūthapam

    abravīdrāmasāṃnidhye lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ

    śailābhaṃ meghanirghoṣamūrjitaṃ plavageśvaram

16. 16

    सोमसूर्यात्मजैः सार्धं वानरैर्वानरोत्तम

    देशकालनयैर्युक्तः कार्याकार्यविनिश्चये

    somasūryātmajaiḥ sārdhaṃ vānarairvānarottama

    deśakālanayairyuktaḥ kāryākāryaviniścaye

17. 17

    वृतः शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम्

    अधिगच्छ दिशं पूर्वां सशैलवनकाननाम्

    vṛtaḥ śatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām

    adhigaccha diśaṃ pūrvāṃ saśailavanakānanām

18. 18

    तत्र सीतां च वैदेहीं निलयं रावणस्य च

    मार्गध्वं गिरिदुर्गेषु वनेषु च नदीषु च

    tatra sītāṃ ca vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca

    mārgadhvaṃ giridurgeṣu vaneṣu ca nadīṣu ca

19. 19

    नदीं भागीरथीं रम्यां सरयूं कौशिकीं तथा

    कालिन्दीं यमुनां रम्यां यामुनं च महागिरिम्

    nadīṃ bhāgīrathīṃ ramyāṃ sarayūṃ kauśikīṃ tathā

    kālindīṃ yamunāṃ ramyāṃ yāmunaṃ ca mahāgirim

20. 20

    सरस्वतीं च सिन्धुं च शोणं मणिनिभोदकम्

    महीं कालमहीं चैव शैलकाननशोभिताम्

    sarasvatīṃ ca sindhuṃ ca śoṇaṃ maṇinibhodakam

    mahīṃ kālamahīṃ caiva śailakānanaśobhitām

21. 21

    ब्रह्ममालान्विदेहांश्च मालवान्काशिकोसलान्

    मागधांश्च महाग्रामान्पुण्ड्रान्वङ्गांस्तथैव च

    brahmamālānvidehāṃśca mālavānkāśikosalān

    māgadhāṃśca mahāgrāmānpuṇḍrānvaṅgāṃstathaiva ca

22. 22

    पत्तनं कोशकाराणां भूमिं च रजताकराम्

    सर्वमेतद्विचेतव्यं मृगयद्भिर्ततस्ततः

    pattanaṃ kośakārāṇāṃ bhūmiṃ ca rajatākarām

    sarvametadvicetavyaṃ mṛgayadbhirtatastataḥ

23. 23

    रामस्य दयितां भार्यां सीतां दशरथस्नुषाम्

    समुद्रमवगाढांश्च पर्वतान्पत्तनानि च

    rāmasya dayitāṃ bhāryāṃ sītāṃ daśarathasnuṣām

    samudramavagāḍhāṃśca parvatānpattanāni ca

24. 24

    मन्दरस्य च ये कोटिं संश्रिताः केचिदायताम्

    कर्णप्रावरणाश्चैव तथा चाप्योष्ठकर्णकाः

    mandarasya ca ye koṭiṃ saṃśritāḥ kecidāyatām

    karṇaprāvaraṇāścaiva tathā cāpyoṣṭhakarṇakāḥ

25. 25

    घोरा लोहमुखाश्चैव जवनाश्चैकपादकाः

    अक्षया बलवन्तश्च पुरुषाः पुरुषादकाः

    ghorā lohamukhāścaiva javanāścaikapādakāḥ

    akṣayā balavantaśca puruṣāḥ puruṣādakāḥ

26. 26

    किराताः कर्णचूडाश्च हेमाङ्गाः प्रियदर्शनाः

    आममीनाशनास्तत्र किराता द्वीपवासिनः

    kirātāḥ karṇacūḍāśca hemāṅgāḥ priyadarśanāḥ

    āmamīnāśanāstatra kirātā dvīpavāsinaḥ

27. 27

    अन्तर्जलचरा घोरा नरव्याघ्रा इति श्रुताः

    एतेषामालयाः सर्वे विचेयाः काननौकसः

    antarjalacarā ghorā naravyāghrā iti śrutāḥ

    eteṣāmālayāḥ sarve viceyāḥ kānanaukasaḥ

28. 28

    गिरिभिर्ये च गम्यन्ते प्लवनेन प्लवेन च

    रत्नवन्तं यवद्वीपं सप्तराज्योपशोभितम्

    giribhirye ca gamyante plavanena plavena ca

    ratnavantaṃ yavadvīpaṃ saptarājyopaśobhitam

29. 29

    सुवर्णरूप्यकं चैव सुवर्णाकरमण्डितम्

    यवद्वीपमतिक्रम्य शिशिरो नाम पर्वतः

    suvarṇarūpyakaṃ caiva suvarṇākaramaṇḍitam

    yavadvīpamatikramya śiśiro nāma parvataḥ

30. 30

    दिवं स्पृशति शृङ्गेण देवदानवसेवितः

    एतेषां गिरिदुर्गेषु प्रपातेषु वनेषु च

    divaṃ spṛśati śṛṅgeṇa devadānavasevitaḥ

    eteṣāṃ giridurgeṣu prapāteṣu vaneṣu ca