Sarga 29

52 shlokas

1. 1

   गुहां प्रविष्टे सुग्रीवे विमुक्ते गगने घनैः

   वर्षरात्रोषितो रामः कामशोकाभिपीडितः

   guhāṃ praviṣṭe sugrīve vimukte gagane ghanaiḥ

   varṣarātroṣito rāmaḥ kāmaśokābhipīḍitaḥ

2. 2

   पाण्डुरं गगनं दृष्ट्वा विमलं चन्द्रमण्डलम्

   शारदीं रजनीं चैव दृष्ट्वा ज्योत्स्नानुलेपनाम्

   pāṇḍuraṃ gaganaṃ dṛṣṭvā vimalaṃ candramaṇḍalam

   śāradīṃ rajanīṃ caiva dṛṣṭvā jyotsnānulepanām

3. 3

   कामवृत्तं च सुग्रीवं नष्टां च जनकात्मजाम्

   बुद्ध्वा कालमतीतं च मुमोह परमातुरः

   kāmavṛttaṃ ca sugrīvaṃ naṣṭāṃ ca janakātmajām

   buddhvā kālamatītaṃ ca mumoha paramāturaḥ

4. 4

   स तु संज्ञामुपागम्य मुहूर्तान्मतिमान्पुनः

   मनःस्थामपि वैदेहीं चिन्तयामास राघवः

   sa tu saṃjñāmupāgamya muhūrtānmatimānpunaḥ

   manaḥsthāmapi vaidehīṃ cintayāmāsa rāghavaḥ

5. 5

   आसीनः पर्वतस्याग्रे हेमधातुविभूषिते

   शारदं गगनं दृष्ट्वा जगाम मनसा प्रियाम्

   āsīnaḥ parvatasyāgre hemadhātuvibhūṣite

   śāradaṃ gaganaṃ dṛṣṭvā jagāma manasā priyām

6. 6

   दृष्ट्वा च विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम्

   सारसारवसंघुष्टं विललापार्तया गिरा

   dṛṣṭvā ca vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam

   sārasāravasaṃghuṣṭaṃ vilalāpārtayā girā

7. 7

   सारसारवसंनादैः सारसारवनादिनी

   याश्रमे रमते बाला साद्य मे रमते कथम्

   sārasāravasaṃnādaiḥ sārasāravanādinī

   yāśrame ramate bālā sādya me ramate katham

8. 8

   पुष्पितांश्चासनान्दृष्ट्वा काञ्चनानिव निर्मलान्

   कथं सा रमते बाला पश्यन्ती मामपश्यती

   puṣpitāṃścāsanāndṛṣṭvā kāñcanāniva nirmalān

   kathaṃ sā ramate bālā paśyantī māmapaśyatī

9. 9

   या पुरा कलहंसानां स्वरेण कलभाषिणी

   बुध्यते चारुसर्वाङ्गी साद्य मे बुध्यते कथम्

   yā purā kalahaṃsānāṃ svareṇa kalabhāṣiṇī

   budhyate cārusarvāṅgī sādya me budhyate katham

10. 10

    निःस्वनं चक्रवाकानां निशम्य सहचारिणाम्

    पुण्डरीकविशालाक्षी कथमेषा भविष्यति

    niḥsvanaṃ cakravākānāṃ niśamya sahacāriṇām

    puṇḍarīkaviśālākṣī kathameṣā bhaviṣyati

11. 11

    सरांसि सरितो वापीः काननानि वनानि च

    तां विना मृगशावाक्षीं चरन्नाद्य सुखं लभे

    sarāṃsi sarito vāpīḥ kānanāni vanāni ca

    tāṃ vinā mṛgaśāvākṣīṃ carannādya sukhaṃ labhe

12. 12

    अपि तां मद्वियोगाच्च सौकुमार्याच्च भामिनीम्

    न दूरं पीडयेत्कामः शरद्गुणनिरन्तरः

    api tāṃ madviyogācca saukumāryācca bhāminīm

    na dūraṃ pīḍayetkāmaḥ śaradguṇanirantaraḥ

13. 13

    एवमादि नरश्रेष्ठो विललाप नृपात्मजः

    विहंग इव सारङ्गः सलिलं त्रिदशेश्वरात्

    evamādi naraśreṣṭho vilalāpa nṛpātmajaḥ

    vihaṃga iva sāraṅgaḥ salilaṃ tridaśeśvarāt

14. 14

    ततश्चञ्चूर्य रम्येषु फलार्थी गिरिसानुषु

    ददर्श पर्युपावृत्तो लक्ष्मीवांल्लक्ष्मणोऽग्रजम्

    tataścañcūrya ramyeṣu phalārthī girisānuṣu

    dadarśa paryupāvṛtto lakṣmīvāṃllakṣmaṇo'grajam

15. 15

    तं चिन्तया दुःसहया परीतं विसंज्ञमेकं विजने मनस्वी

    भ्रातुर्विषादात्परितापदीनः समीक्ष्य सौमित्रिरुवाच रामम्

    taṃ cintayā duḥsahayā parītaṃ visaṃjñamekaṃ vijane manasvī

    bhrāturviṣādātparitāpadīnaḥ samīkṣya saumitriruvāca rāmam

16. 16

    किमार्य कामस्य वशंगतेन किमात्मपौरुष्यपराभवेन

    अयं सदा संह्रियते समाधिः किमत्र योगेन निवर्तितेन

    kimārya kāmasya vaśaṃgatena kimātmapauruṣyaparābhavena

    ayaṃ sadā saṃhriyate samādhiḥ kimatra yogena nivartitena

17. 17

    क्रियाभियोगं मनसः प्रसादं समाधियोगानुगतं च कालम्

    सहायसामर्थ्यमदीनसत्त्व स्वकर्महेतुं च कुरुष्व हेतुम्

    kriyābhiyogaṃ manasaḥ prasādaṃ samādhiyogānugataṃ ca kālam

    sahāyasāmarthyamadīnasattva svakarmahetuṃ ca kuruṣva hetum

18. 18

    न जानकी मानववंशनाथ त्वया सनाथा सुलभा परेण

    न चाग्निचूडां ज्वलितामुपेत्य न दह्यते वीरवरार्ह कश्चित्

    na jānakī mānavavaṃśanātha tvayā sanāthā sulabhā pareṇa

    na cāgnicūḍāṃ jvalitāmupetya na dahyate vīravarārha kaścit

19. 19

    सलक्ष्मणं लक्ष्मणमप्रधृष्यं स्वभावजं वाक्यमुवाच रामः

    हितं च पथ्यं च नयप्रसक्तं ससाम धर्मार्थसमाहितं च

    salakṣmaṇaṃ lakṣmaṇamapradhṛṣyaṃ svabhāvajaṃ vākyamuvāca rāmaḥ

    hitaṃ ca pathyaṃ ca nayaprasaktaṃ sasāma dharmārthasamāhitaṃ ca

20. 20

    निःसंशयं कार्यमवेक्षितव्यं क्रियाविशेषो ह्यनुवर्तितव्यः

    ननु प्रवृत्तस्य दुरासदस्य कुमारकार्यस्य फलं न चिन्त्यम्

    niḥsaṃśayaṃ kāryamavekṣitavyaṃ kriyāviśeṣo hyanuvartitavyaḥ

    nanu pravṛttasya durāsadasya kumārakāryasya phalaṃ na cintyam

21. 21

    अथ पद्मपलाशाक्षीं मैथिलीमनुचिन्तयन्

    उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता

    atha padmapalāśākṣīṃ maithilīmanucintayan

    uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā

22. 22

    तर्पयित्वा सहस्राक्षः सलिलेन वसुंधराम्

    निर्वर्तयित्वा सस्यानि कृतकर्मा व्यवस्थितः

    tarpayitvā sahasrākṣaḥ salilena vasuṃdharām

    nirvartayitvā sasyāni kṛtakarmā vyavasthitaḥ

23. 23

    स्निग्धगम्भीरनिर्घोषाः शैलद्रुमपुरोगमाः

    विसृज्य सलिलं मेघाः परिश्रान्ता नृपात्मज

    snigdhagambhīranirghoṣāḥ śailadrumapurogamāḥ

    visṛjya salilaṃ meghāḥ pariśrāntā nṛpātmaja

24. 24

    नीलोत्पलदलश्यामः श्यामीकृत्वा दिशो दश

    विमदा इव मातंगाः शान्तवेगाः पयोधराः

    nīlotpaladalaśyāmaḥ śyāmīkṛtvā diśo daśa

    vimadā iva mātaṃgāḥ śāntavegāḥ payodharāḥ

25. 25

    जलगर्भा महावेगाः कुटजार्जुनगन्धिनः

    चरित्वा विरताः सौम्य वृष्टिवाताः समुद्यताः

    jalagarbhā mahāvegāḥ kuṭajārjunagandhinaḥ

    caritvā viratāḥ saumya vṛṣṭivātāḥ samudyatāḥ

26. 26

    घनानां वारणानां च मयूराणां च लक्ष्मण

    नादः प्रस्रवणानां च प्रशान्तः सहसानघ

    ghanānāṃ vāraṇānāṃ ca mayūrāṇāṃ ca lakṣmaṇa

    nādaḥ prasravaṇānāṃ ca praśāntaḥ sahasānagha

27. 27

    अभिवृष्टा महामेघैर्निर्मलाश्चित्रसानवः

    अनुलिप्ता इवाभान्ति गिरयश्चन्द्ररश्मिभिः

    abhivṛṣṭā mahāmeghairnirmalāścitrasānavaḥ

    anuliptā ivābhānti girayaścandraraśmibhiḥ

28. 28

    दर्शयन्ति शरन्नद्यः पुलिनानि शनैः शनैः

    नवसंगमसव्रीडा जघनानीव योषितः

    darśayanti śarannadyaḥ pulināni śanaiḥ śanaiḥ

    navasaṃgamasavrīḍā jaghanānīva yoṣitaḥ

29. 29

    प्रसन्नसलिलाः सौम्य कुररीभिर्विनादिताः

    चक्रवाकगणाकीर्णा विभान्ति सलिलाशयाः

    prasannasalilāḥ saumya kurarībhirvināditāḥ

    cakravākagaṇākīrṇā vibhānti salilāśayāḥ

30. 30

    अन्योन्यबद्धवैराणां जिगीषूणां नृपात्मज

    उद्योगसमयः सौम्य पार्थिवानामुपस्थितः

    anyonyabaddhavairāṇāṃ jigīṣūṇāṃ nṛpātmaja

    udyogasamayaḥ saumya pārthivānāmupasthitaḥ