Sarga 10

29 shlokas

1. 1

   ततः क्रोधसमाविष्टं संरब्धं तमुपागतम्

   अहं प्रसादयांचक्रे भ्रातरं प्रियकाम्यया

   tataḥ krodhasamāviṣṭaṃ saṃrabdhaṃ tamupāgatam

   ahaṃ prasādayāṃcakre bhrātaraṃ priyakāmyayā

2. 2

   दिष्ट्यासि कुशली प्राप्तो निहतश्च त्वया रिपुः

   अनाथस्य हि मे नाथस्त्वमेकोऽनाथनन्दनः

   diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataśca tvayā ripuḥ

   anāthasya hi me nāthastvameko'nāthanandanaḥ

3. 3

   इदं बहुशलाकं ते पूर्णचन्द्रमिवोदितम्

   छत्रं सवालव्यजनं प्रतीच्छस्व मयोद्यतम्

   idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandramivoditam

   chatraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayodyatam

4. 4

   त्वमेव राजा मानार्हः सदा चाहं यथापुरा

   न्यासभूतमिदं राज्यं तव निर्यातयाम्यहम्

   tvameva rājā mānārhaḥ sadā cāhaṃ yathāpurā

   nyāsabhūtamidaṃ rājyaṃ tava niryātayāmyaham

5. 5

   मा च रोषं कृथाः सौम्य मयि शत्रुनिबर्हण

   याचे त्वां शिरसा राजन्मया बद्धोऽयमञ्जलिः

   mā ca roṣaṃ kṛthāḥ saumya mayi śatrunibarhaṇa

   yāce tvāṃ śirasā rājanmayā baddho'yamañjaliḥ

6. 6

   बलादस्मि समागम्य मन्त्रिभिः पुरवासिभिः

   राजभावे नियुक्तोऽहं शून्यदेशजिगीषया

   balādasmi samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ

   rājabhāve niyukto'haṃ śūnyadeśajigīṣayā

7. 7

   स्निग्धमेवं ब्रुवाणं मां स तु निर्भर्त्स्य वानरः

   धिक्त्वामिति च मामुक्त्वा बहु तत्तदुवाच ह

   snigdhamevaṃ bruvāṇaṃ māṃ sa tu nirbhartsya vānaraḥ

   dhiktvāmiti ca māmuktvā bahu tattaduvāca ha

8. 8

   प्रकृतीश्च समानीय मन्त्रिणश्चैव संमतान्

   मामाह सुहृदां मध्ये वाक्यं परमगर्हितम्

   prakṛtīśca samānīya mantriṇaścaiva saṃmatān

   māmāha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam

9. 9

   विदितं वो यथा रात्रौ मायावी स महासुरः

   मां समाह्वयत क्रूरो युद्धाकाङ्क्षी सुदुर्मतिः

   viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ

   māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ

10. 10

    तस्य तद्गर्जितं श्रुत्वा निःसृतोऽहं नृपालयात्

    अनुयातश्च मां तूर्णमयं भ्राता सुदारुणः

    tasya tadgarjitaṃ śrutvā niḥsṛto'haṃ nṛpālayāt

    anuyātaśca māṃ tūrṇamayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ

11. 11

    स तु दृष्ट्वैव मां रात्रौ सद्वितीयं महाबलः

    प्राद्रवद्भयसंत्रस्तो वीक्ष्यावां तमनुद्रुतौ

    अनुद्रुतस्तु वेगेन प्रविवेश महाबिलम्

    sa tu dṛṣṭvaiva māṃ rātrau sadvitīyaṃ mahābalaḥ

    prādravadbhayasaṃtrasto vīkṣyāvāṃ tamanudrutau

    anudrutastu vegena praviveśa mahābilam

12. 12

    तं प्रविष्टं विदित्वा तु सुघोरं सुमहद्बिलम्

    अयमुक्तोऽथ मे भ्राता मया तु क्रूरदर्शनः

    taṃ praviṣṭaṃ viditvā tu sughoraṃ sumahadbilam

    ayamukto'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ

13. 13

    अहत्वा नास्ति मे शक्तिः प्रतिगन्तुमितः पुरीम्

    बिलद्वारि प्रतीक्ष त्वं यावदेनं निहन्म्यहम्

    ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantumitaḥ purīm

    biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvadenaṃ nihanmyaham

14. 14

    स्थितोऽयमिति मत्वा तु प्रविष्टोऽहं दुरासदम्

    तं च मे मार्गमाणस्य गतः संवत्सरस्तदा

    sthito'yamiti matvā tu praviṣṭo'haṃ durāsadam

    taṃ ca me mārgamāṇasya gataḥ saṃvatsarastadā

15. 15

    स तु दृष्टो मया शत्रुरनिर्वेदाद्भयावहः

    निहतश्च मया तत्र सोऽसुरो बन्धुभिः सह

    sa tu dṛṣṭo mayā śatruranirvedādbhayāvahaḥ

    nihataśca mayā tatra so'suro bandhubhiḥ saha

16. 16

    तस्यास्यात्तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद्बिलम्

    पूर्णमासीद्दुराक्रामं स्तनतस्तस्य भूतले

    tasyāsyāttu pravṛttena rudhiraugheṇa tadbilam

    pūrṇamāsīddurākrāmaṃ stanatastasya bhūtale

17. 17

    सूदयित्वा तु तं शत्रुं विक्रान्तं दुन्दुभेः सुतम्

    निष्क्रामन्नेव पश्यामि बिलस्य पिहितं मुखम्

    sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubheḥ sutam

    niṣkrāmanneva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham

18. 18

    विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीवेति पुनः पुनः

    यदा प्रतिवचो नास्ति ततोऽहं भृशदुःखितः

    vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ

    yadā prativaco nāsti tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ

19. 19

    पादप्रहारैस्तु मया बहुशस्तद्विदारितम्

    ततोऽहं तेन निष्क्रम्य यथा पुनरुपागतः

    pādaprahāraistu mayā bahuśastadvidāritam

    tato'haṃ tena niṣkramya yathā punarupāgataḥ

20. 20

    तत्रानेनास्मि संरुद्धो राज्यं मार्गयतात्मनः

    सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृसौहृदम्

    tatrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ mārgayatātmanaḥ

    sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam

21. 21

    एवमुक्त्वा तु मां तत्र वस्त्रेणैकेन वानरः

    तदा निर्वासयामास वाली विगतसाध्वसः

    evamuktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ

    tadā nirvāsayāmāsa vālī vigatasādhvasaḥ

22. 22

    तेनाहमपविद्धश्च हृतदारश्च राघव

    तद्भयाच्च मही कृत्स्ना क्रान्तेयं सवनार्णवा

    tenāhamapaviddhaśca hṛtadāraśca rāghava

    tadbhayācca mahī kṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā

23. 23

    ऋश्यमूकं गिरिवरं भार्याहरणदुःखितः

    प्रविष्टोऽस्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे

    ṛśyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ

    praviṣṭo'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare

24. 24

    एतत्ते सर्वमाख्यातं वैरानुकथनं महत्

    अनागसा मया प्राप्तं व्यसनं पश्य राघव

    etatte sarvamākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat

    anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava

25. 25

    वालिनस्तु भयार्तस्य सर्वलोकाभयंकर

    कर्तुमर्हसि मे वीर प्रसादं तस्य निग्रहात्

    vālinastu bhayārtasya sarvalokābhayaṃkara

    kartumarhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt

26. 26

    एवमुक्तः स तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मसंहितम्

    वचनं वक्तुमारेभे सुग्रीवं प्रहसन्निव

    evamuktaḥ sa tejasvī dharmajño dharmasaṃhitam

    vacanaṃ vaktumārebhe sugrīvaṃ prahasanniva

27. 27

    अमोघाः सूर्यसंकाशा ममेमे निशिताः शराः

    तस्मिन्वालिनि दुर्वृत्ते पतिष्यन्ति रुषान्विताः

    amoghāḥ sūryasaṃkāśā mameme niśitāḥ śarāḥ

    tasminvālini durvṛtte patiṣyanti ruṣānvitāḥ

28. 28

    यावत्तं न हि पश्येयं तव भार्यापहारिणम्

    तावत्स जीवेत्पापात्मा वाली चारित्रदूषकः

    yāvattaṃ na hi paśyeyaṃ tava bhāryāpahāriṇam

    tāvatsa jīvetpāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ

29. 29

    आत्मानुमानात्पश्यामि मग्नं त्वां शोकसागरे

    त्वामहं तारयिष्यामि कामं प्राप्स्यसि पुष्कलम्

    ātmānumānātpaśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare

    tvāmahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam