Sarga 12

38 shlokas

1. 1

   एतच्च वचनं श्रुत्वा सुग्रीवेण सुभाषितम्

   प्रत्ययार्थं महातेजा रामो जग्राह कार्मुकम्

   etacca vacanaṃ śrutvā sugrīveṇa subhāṣitam

   pratyayārthaṃ mahātejā rāmo jagrāha kārmukam

2. 2

   स गृहीत्वा धनुर्घोरं शरमेकं च मानदः

   सालानुद्दिश्य चिक्षेप ज्यास्वनैः पूरयन्दिशः

   sa gṛhītvā dhanurghoraṃ śaramekaṃ ca mānadaḥ

   sālānuddiśya cikṣepa jyāsvanaiḥ pūrayandiśaḥ

3. 3

   स विसृष्टो बलवता बाणः स्वर्णपरिष्कृतः

   भित्त्वा सालान्गिरिप्रस्थे सप्त भूमिं विवेश ह

   sa visṛṣṭo balavatā bāṇaḥ svarṇapariṣkṛtaḥ

   bhittvā sālāngiriprasthe sapta bhūmiṃ viveśa ha

4. 4

   प्रविष्टस्तु मुहूर्तेन रसां भित्त्वा महाजवः

   निष्पत्य च पुनस्तूर्णं स्वतूणीं प्रविवेश ह

   praviṣṭastu muhūrtena rasāṃ bhittvā mahājavaḥ

   niṣpatya ca punastūrṇaṃ svatūṇīṃ praviveśa ha

5. 5

   तान्दृष्ट्वा सप्त निर्भिन्नान्सालान्वानरपुंगवः

   रामस्य शरवेगेन विस्मयं परमं गतः

   tāndṛṣṭvā sapta nirbhinnānsālānvānarapuṃgavaḥ

   rāmasya śaravegena vismayaṃ paramaṃ gataḥ

6. 6

   स मूर्ध्ना न्यपतद्भूमौ प्रलम्बीकृतभूषणः

   सुग्रीवः परमप्रीतो राघवाय कृताञ्जलिः

   sa mūrdhnā nyapatadbhūmau pralambīkṛtabhūṣaṇaḥ

   sugrīvaḥ paramaprīto rāghavāya kṛtāñjaliḥ

7. 7

   इदं चोवाच धर्मज्ञं कर्मणा तेन हर्षितः

   रामं सर्वास्त्रविदुषां श्रेष्ठं शूरमवस्थितम्

   idaṃ covāca dharmajñaṃ karmaṇā tena harṣitaḥ

   rāmaṃ sarvāstraviduṣāṃ śreṣṭhaṃ śūramavasthitam

8. 8

   सेन्द्रानपि सुरान्सर्वांस्त्वं बाणैः पुरुषर्षभ

   समर्थः समरे हन्तुं किं पुनर्वालिनं प्रभो

   sendrānapi surānsarvāṃstvaṃ bāṇaiḥ puruṣarṣabha

   samarthaḥ samare hantuṃ kiṃ punarvālinaṃ prabho

9. 9

   येन सप्त महासाला गिरिर्भूमिश्च दारिताः

   बाणेनैकेन काकुत्स्थ स्थाता ते को रणाग्रतः

   yena sapta mahāsālā girirbhūmiśca dāritāḥ

   bāṇenaikena kākutstha sthātā te ko raṇāgrataḥ

10. 10

    अद्य मे विगतः शोकः प्रीतिरद्य परा मम

    सुहृदं त्वां समासाद्य महेन्द्रवरुणोपमम्

    adya me vigataḥ śokaḥ prītiradya parā mama

    suhṛdaṃ tvāṃ samāsādya mahendravaruṇopamam

11. 11

    तमद्यैव प्रियार्थं मे वैरिणं भ्रातृरूपिणम्

    वालिनं जहि काकुत्स्थ मया बद्धोऽयमञ्जलिः

    tamadyaiva priyārthaṃ me vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam

    vālinaṃ jahi kākutstha mayā baddho'yamañjaliḥ

12. 12

    ततो रामः परिष्वज्य सुग्रीवं प्रियदर्शनम्

    प्रत्युवाच महाप्राज्ञो लक्ष्मणानुमतं वचः

    tato rāmaḥ pariṣvajya sugrīvaṃ priyadarśanam

    pratyuvāca mahāprājño lakṣmaṇānumataṃ vacaḥ

13. 13

    अस्माद्गच्छाम किष्किन्धां क्षिप्रं गच्छ त्वमग्रतः

    गत्वा चाह्वय सुग्रीव वालिनं भ्रातृगन्धिनम्

    asmādgacchāma kiṣkindhāṃ kṣipraṃ gaccha tvamagrataḥ

    gatvā cāhvaya sugrīva vālinaṃ bhrātṛgandhinam

14. 14

    सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम्

    वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन्गहने वने

    sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm

    vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhangahane vane

15. 15

    सुग्रीवो व्यनदद्घोरं वालिनो ह्वानकारणात्

    गाढं परिहितो वेगान्नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम्

    sugrīvo vyanadadghoraṃ vālino hvānakāraṇāt

    gāḍhaṃ parihito vegānnādairbhindannivāmbaram

16. 16

    तं श्रुत्वा निनदं भ्रातुः क्रुद्धो वाली महाबलः

    निष्पपात सुसंरब्धो भास्करोऽस्ततटादिव

    taṃ śrutvā ninadaṃ bhrātuḥ kruddho vālī mahābalaḥ

    niṣpapāta susaṃrabdho bhāskaro'stataṭādiva

17. 17

    ततः सुतुमुलं युद्धं वालिसुग्रीवयोरभूत्

    गगने ग्रहयोर्घोरं बुधाङ्गारकयोरिव

    tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ vālisugrīvayorabhūt

    gagane grahayorghoraṃ budhāṅgārakayoriva

18. 18

    तलैरशनिकल्पैश्च वज्रकल्पैश्च मुष्टिभिः

    जघ्नतुः समरेऽन्योन्यं भ्रातरौ क्रोधमूर्छितौ

    talairaśanikalpaiśca vajrakalpaiśca muṣṭibhiḥ

    jaghnatuḥ samare'nyonyaṃ bhrātarau krodhamūrchitau

19. 19

    ततो रामो धनुष्पाणिस्तावुभौ समुदीक्ष्य तु

    अन्योन्यसदृशौ वीरावुभौ देवाविवाश्विनौ

    tato rāmo dhanuṣpāṇistāvubhau samudīkṣya tu

    anyonyasadṛśau vīrāvubhau devāvivāśvinau

20. 20

    यन्नावगच्छत्सुग्रीवं वालिनं वापि राघवः

    ततो न कृतवान्बुद्धिं मोक्तुमन्तकरं शरम्

    yannāvagacchatsugrīvaṃ vālinaṃ vāpi rāghavaḥ

    tato na kṛtavānbuddhiṃ moktumantakaraṃ śaram

21. 21

    एतस्मिन्नन्तरे भग्नः सुग्रीवस्तेन वालिना

    अपश्यन्राघवं नाथमृश्यमूकं प्रदुद्रुवे

    etasminnantare bhagnaḥ sugrīvastena vālinā

    apaśyanrāghavaṃ nāthamṛśyamūkaṃ pradudruve

22. 22

    क्लान्तो रुधिरसिक्ताङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः

    वालिनाभिद्रुतः क्रोधात्प्रविवेश महावनम्

    klānto rudhirasiktāṅgaḥ prahārairjarjarīkṛtaḥ

    vālinābhidrutaḥ krodhātpraviveśa mahāvanam

23. 23

    तं प्रविष्टं वनं दृष्ट्वा वाली शापभयात्ततः

    मुक्तो ह्यसि त्वमित्युक्त्वा स निवृत्तो महाबलः

    taṃ praviṣṭaṃ vanaṃ dṛṣṭvā vālī śāpabhayāttataḥ

    mukto hyasi tvamityuktvā sa nivṛtto mahābalaḥ

24. 24

    राघवोऽपि सह भ्रात्रा सह चैव हनूमता

    तदेव वनमागच्छत्सुग्रीवो यत्र वानरः

    rāghavo'pi saha bhrātrā saha caiva hanūmatā

    tadeva vanamāgacchatsugrīvo yatra vānaraḥ

25. 25

    तं समीक्ष्यागतं रामं सुग्रीवः सहलक्ष्मणम्

    ह्रीमान्दीनमुवाचेदं वसुधामवलोकयन्

    taṃ samīkṣyāgataṃ rāmaṃ sugrīvaḥ sahalakṣmaṇam

    hrīmāndīnamuvācedaṃ vasudhāmavalokayan

26. 26

    आह्वयस्वेति मामुक्त्वा दर्शयित्वा च विक्रमम्

    वैरिणा घातयित्वा च किमिदानीं त्वया कृतम्

    āhvayasveti māmuktvā darśayitvā ca vikramam

    vairiṇā ghātayitvā ca kimidānīṃ tvayā kṛtam

27. 27

    तामेव वेलां वक्तव्यं त्वया राघव तत्त्वतः

    वालिनं न निहन्मीति ततो नाहमितो व्रजे

    tāmeva velāṃ vaktavyaṃ tvayā rāghava tattvataḥ

    vālinaṃ na nihanmīti tato nāhamito vraje

28. 28

    तस्य चैवं ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः

    करुणं दीनया वाचा राघवः पुनरब्रवीत्

    tasya caivaṃ bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ

    karuṇaṃ dīnayā vācā rāghavaḥ punarabravīt

29. 29

    सुग्रीव श्रूयतां तात क्रोधश्च व्यपनीयताम्

    कारणं येन बाणोऽयं न मया स विसर्जितः

    sugrīva śrūyatāṃ tāta krodhaśca vyapanīyatām

    kāraṇaṃ yena bāṇo'yaṃ na mayā sa visarjitaḥ

30. 30

    अलंकारेण वेषेण प्रमाणेन गतेन च

    त्वं च सुग्रीव वाली च सदृशौ स्थः परस्परम्

    alaṃkāreṇa veṣeṇa pramāṇena gatena ca

    tvaṃ ca sugrīva vālī ca sadṛśau sthaḥ parasparam