Sarga 24

44 shlokas

1. 1

   गतासुं वालिनं दृष्ट्वा राघवस्तदनन्तरम्

   अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं शत्रुतापनः

   gatāsuṃ vālinaṃ dṛṣṭvā rāghavastadanantaram

   abravītpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ śatrutāpanaḥ

2. 2

   न शोकपरितापेन श्रेयसा युज्यते मृतः

   यदत्रानन्तरं कार्यं तत्समाधातुमर्हथ

   na śokaparitāpena śreyasā yujyate mṛtaḥ

   yadatrānantaraṃ kāryaṃ tatsamādhātumarhatha

3. 3

   लोकवृत्तमनुष्ठेयं कृतं वो बाष्पमोक्षणम्

   न कालादुत्तरं किंचित्कर्म शक्यमुपासितुम्

   lokavṛttamanuṣṭheyaṃ kṛtaṃ vo bāṣpamokṣaṇam

   na kālāduttaraṃ kiṃcitkarma śakyamupāsitum

4. 4

   नियतिः कारणं लोके नियतिः कर्मसाधनम्

   नियतिः सर्वभूतानां नियोगेष्विह कारणम्

   niyatiḥ kāraṇaṃ loke niyatiḥ karmasādhanam

   niyatiḥ sarvabhūtānāṃ niyogeṣviha kāraṇam

5. 5

   न कर्ता कस्यचित्कश्चिन्नियोगे चापि नेश्वरः

   स्वभावे वर्तते लोकस्तस्य कालः परायणम्

   na kartā kasyacitkaścinniyoge cāpi neśvaraḥ

   svabhāve vartate lokastasya kālaḥ parāyaṇam

6. 6

   न कालः कालमत्येति न कालः परिहीयते

   स्वभावं वा समासाद्य न कश्चिदतिवर्तते

   na kālaḥ kālamatyeti na kālaḥ parihīyate

   svabhāvaṃ vā samāsādya na kaścidativartate

7. 7

   न कालस्यास्ति बन्धुत्वं न हेतुर्न पराक्रमः

   न मित्रज्ञातिसम्बन्धः कारणं नात्मनो वशः

   na kālasyāsti bandhutvaṃ na heturna parākramaḥ

   na mitrajñātisambandhaḥ kāraṇaṃ nātmano vaśaḥ

8. 8

   किं तु कालपरीणामो द्रष्टव्यः साधु पश्यता

   धर्मश्चार्थश्च कामश्च कालक्रमसमाहिताः

   kiṃ tu kālaparīṇāmo draṣṭavyaḥ sādhu paśyatā

   dharmaścārthaśca kāmaśca kālakramasamāhitāḥ

9. 9

   इतः स्वां प्रकृतिं वाली गतः प्राप्तः क्रियाफलम्

   धर्मार्थकामसंयोगैः पवित्रं प्लवगेश्वर

   itaḥ svāṃ prakṛtiṃ vālī gataḥ prāptaḥ kriyāphalam

   dharmārthakāmasaṃyogaiḥ pavitraṃ plavageśvara

10. 10

    स्वधर्मस्य च संयोगाज्जितस्तेन महात्मना

    स्वर्गः परिगृहीतश्च प्राणानपरिरक्षता

    svadharmasya ca saṃyogājjitastena mahātmanā

    svargaḥ parigṛhītaśca prāṇānaparirakṣatā

11. 11

    एषा वै नियतिः श्रेष्ठा यां गतो हरियूथपः

    तदलं परितापेन प्राप्तकालमुपास्यताम्

    eṣā vai niyatiḥ śreṣṭhā yāṃ gato hariyūthapaḥ

    tadalaṃ paritāpena prāptakālamupāsyatām

12. 12

    वचनान्ते तु रामस्य लक्ष्मणः परवीरहा

    अवदत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं गतचेतसम्

    vacanānte tu rāmasya lakṣmaṇaḥ paravīrahā

    avadatpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ gatacetasam

13. 13

    कुरु त्वमस्य सुग्रीव प्रेतकार्यमनन्तरम्

    ताराङ्गदाभ्यां सहितो वालिनो दहनं प्रति

    kuru tvamasya sugrīva pretakāryamanantaram

    tārāṅgadābhyāṃ sahito vālino dahanaṃ prati

14. 14

    समाज्ञापय काष्ठानि शुष्काणि च बहूनि च

    चन्दनानि च दिव्यानि वालिसंस्कारकारणात्

    samājñāpaya kāṣṭhāni śuṣkāṇi ca bahūni ca

    candanāni ca divyāni vālisaṃskārakāraṇāt

15. 15

    समाश्वासय चैनं त्वमङ्गदं दीनचेतसम्

    मा भूर्बालिशबुद्धिस्त्वं त्वदधीनमिदं पुरम्

    samāśvāsaya cainaṃ tvamaṅgadaṃ dīnacetasam

    mā bhūrbāliśabuddhistvaṃ tvadadhīnamidaṃ puram

16. 16

    अङ्गदस्त्वानयेन्माल्यं वस्त्राणि विविधानि च

    घृतं तैलमथो गन्धान्यच्चात्र समनन्तरम्

    aṅgadastvānayenmālyaṃ vastrāṇi vividhāni ca

    ghṛtaṃ tailamatho gandhānyaccātra samanantaram

17. 17

    त्वं तार शिबिकां शीघ्रमादायागच्छ सम्भ्रमात्

    त्वरा गुणवती युक्ता ह्यस्मिन्काले विशेषतः

    tvaṃ tāra śibikāṃ śīghramādāyāgaccha sambhramāt

    tvarā guṇavatī yuktā hyasminkāle viśeṣataḥ

18. 18

    सज्जीभवन्तु प्लवगाः शिबिकावाहनोचिताः

    समर्था बलिनश्चैव निर्हरिष्यन्ति वालिनम्

    sajjībhavantu plavagāḥ śibikāvāhanocitāḥ

    samarthā balinaścaiva nirhariṣyanti vālinam

19. 19

    एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सुमित्रानन्दवर्धनः

    तस्थौ भ्रातृसमीपस्थो लक्ष्मणः परवीरहा

    evamuktvā tu sugrīvaṃ sumitrānandavardhanaḥ

    tasthau bhrātṛsamīpastho lakṣmaṇaḥ paravīrahā

20. 20

    लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा तारः संभ्रान्तमानसः

    प्रविवेश गुहां शीघ्रं शिबिकासक्तमानसः

    lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā tāraḥ saṃbhrāntamānasaḥ

    praviveśa guhāṃ śīghraṃ śibikāsaktamānasaḥ

21. 21

    आदाय शिबिकां तारः स तु पर्यापतत्पुनः

    वानरैरुह्यमानां तां शूरैरुद्वहनोचितैः

    ādāya śibikāṃ tāraḥ sa tu paryāpatatpunaḥ

    vānarairuhyamānāṃ tāṃ śūrairudvahanocitaiḥ

22. 22

    ततो वालिनमुद्यम्य सुग्रीवः शिबिकां तदा

    आरोपयत विक्रोशन्नङ्गदेन सहैव तु

    tato vālinamudyamya sugrīvaḥ śibikāṃ tadā

    āropayata vikrośannaṅgadena sahaiva tu

23. 23

    आरोप्य शिबिकां चैव वालिनं गतजीवितम्

    अलंकारैश्च विविधैर्माल्यैर्वस्त्रैश्च भूषितम्

    āropya śibikāṃ caiva vālinaṃ gatajīvitam

    alaṃkāraiśca vividhairmālyairvastraiśca bhūṣitam

24. 24

    आज्ञापयत्तदा राजा सुग्रीवः प्लवगेश्वरः

    और्ध्वदेहिकमार्यस्य क्रियतामनुरूपतः

    ājñāpayattadā rājā sugrīvaḥ plavageśvaraḥ

    aurdhvadehikamāryasya kriyatāmanurūpataḥ

25. 25

    विश्राणयन्तो रत्नानि विविधानि बहूनि च

    अग्रतः प्लवगा यान्तु शिबिका तदनन्तरम्

    viśrāṇayanto ratnāni vividhāni bahūni ca

    agrataḥ plavagā yāntu śibikā tadanantaram

26. 26

    राज्ञामृद्धिविशेषा हि दृश्यन्ते भुवि यादृशाः

    तादृशं वालिनः क्षिप्रं प्राकुर्वन्नौर्ध्वदेहिकम्

    rājñāmṛddhiviśeṣā hi dṛśyante bhuvi yādṛśāḥ

    tādṛśaṃ vālinaḥ kṣipraṃ prākurvannaurdhvadehikam

27. 27

    अङ्गदम्परिगृह्याशु तारप्रभृतयस्तथा

    क्रोशन्तः प्रययुः सर्वे वानरा हतबान्धवाः

    aṅgadamparigṛhyāśu tāraprabhṛtayastathā

    krośantaḥ prayayuḥ sarve vānarā hatabāndhavāḥ

28. 28

    ताराप्रभृतयः सर्वा वानर्यो हतयूथपाः

    अनुजग्मुर्हि भर्तारं क्रोशन्त्यः करुणस्वनाः

    tārāprabhṛtayaḥ sarvā vānaryo hatayūthapāḥ

    anujagmurhi bhartāraṃ krośantyaḥ karuṇasvanāḥ

29. 29

    तासां रुदितशब्देन वानरीणां वनान्तरे

    वनानि गिरयः सर्वे विक्रोशन्तीव सर्वतः

    tāsāṃ ruditaśabdena vānarīṇāṃ vanāntare

    vanāni girayaḥ sarve vikrośantīva sarvataḥ

30. 30

    पुलिने गिरिनद्यास्तु विविक्ते जलसंवृते

    चितां चक्रुः सुबहवो वानरा वनचारिणः

    puline girinadyāstu vivikte jalasaṃvṛte

    citāṃ cakruḥ subahavo vānarā vanacāriṇaḥ