Sarga 17

45 shlokas

1. 1

   ततः शरेणाभिहतो रामेण रणकर्कशः

   पपात सहसा वाली निकृत्त इव पादपः

   tataḥ śareṇābhihato rāmeṇa raṇakarkaśaḥ

   papāta sahasā vālī nikṛtta iva pādapaḥ

2. 2

   स भूमौ न्यस्तसर्वाङ्गस्तप्तकाञ्चनभूषणः

   अपतद्देवराजस्य मुक्तरश्मिरिव ध्वजः

   sa bhūmau nyastasarvāṅgastaptakāñcanabhūṣaṇaḥ

   apataddevarājasya muktaraśmiriva dhvajaḥ

3. 3

   तस्मिन्निपतिते भूमौ वानराणां गणेश्वरे

   नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत भूतलम्

   tasminnipatite bhūmau vānarāṇāṃ gaṇeśvare

   naṣṭacandramiva vyoma na vyarājata bhūtalam

4. 4

   भूमौ निपतितस्यापि तस्य देहं महात्मनः

   न श्रीर्जहाति न प्राणा न तेजो न पराक्रमः

   bhūmau nipatitasyāpi tasya dehaṃ mahātmanaḥ

   na śrīrjahāti na prāṇā na tejo na parākramaḥ

5. 5

   शक्रदत्ता वरा माला काञ्चनी रत्नभूषिता

   दधार हरिमुख्यस्य प्राणांस्तेजः श्रियं च सा

   śakradattā varā mālā kāñcanī ratnabhūṣitā

   dadhāra harimukhyasya prāṇāṃstejaḥ śriyaṃ ca sā

6. 6

   स तया मालया वीरो हैमया हरियूथपः

   संध्यानुगतपर्यन्तः पयोधर इवाभवत्

   sa tayā mālayā vīro haimayā hariyūthapaḥ

   saṃdhyānugataparyantaḥ payodhara ivābhavat

7. 7

   तस्य माला च देहश्च मर्मघाती च यः शरः

   त्रिधेव रचिता लक्ष्मीः पतितस्यापि शोभते

   tasya mālā ca dehaśca marmaghātī ca yaḥ śaraḥ

   tridheva racitā lakṣmīḥ patitasyāpi śobhate

8. 8

   तदस्त्रं तस्य वीरस्य स्वर्गमार्गप्रभावनम्

   रामबाणासनक्षिप्तमावहत्परमां गतिम्

   tadastraṃ tasya vīrasya svargamārgaprabhāvanam

   rāmabāṇāsanakṣiptamāvahatparamāṃ gatim

9. 9

   तं तथा पतितं संख्ये गतार्चिषमिवानलम्

   ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात्परिच्युतम्

   taṃ tathā patitaṃ saṃkhye gatārciṣamivānalam

   yayātimiva puṇyānte devalokātparicyutam

10. 10

    आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम्

    महेन्द्रमिव दुर्धर्षं महेन्द्रमिव दुःसहम्

    ādityamiva kālena yugānte bhuvi pātitam

    mahendramiva durdharṣaṃ mahendramiva duḥsaham

11. 11

    महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम्

    सिंहोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम्

    लक्ष्मणानुगतो रामो ददर्शोपससर्प च

    mahendraputraṃ patitaṃ vālinaṃ hemamālinam

    siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ dīptāsyaṃ harilocanam

    lakṣmaṇānugato rāmo dadarśopasasarpa ca

12. 12

    स दृष्ट्वा राघवं वाली लक्ष्मणं च महाबलम्

    अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं परुषं धर्मसंहितम्

    sa dṛṣṭvā rāghavaṃ vālī lakṣmaṇaṃ ca mahābalam

    abravītpraśritaṃ vākyaṃ paruṣaṃ dharmasaṃhitam

13. 13

    पराङ्मुखवधं कृत्वा को नु प्राप्तस्त्वया गुणः

    यदहं युद्धसंरब्धस्त्वत्कृते निधनं गतः

    parāṅmukhavadhaṃ kṛtvā ko nu prāptastvayā guṇaḥ

    yadahaṃ yuddhasaṃrabdhastvatkṛte nidhanaṃ gataḥ

14. 14

    कुलीनः सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः

    रामः करुणवेदी च प्रजानां च हिते रतः

    kulīnaḥ sattvasampannastejasvī caritavrataḥ

    rāmaḥ karuṇavedī ca prajānāṃ ca hite rataḥ

15. 15

    सानुक्रोशो महोत्साहः समयज्ञो दृढव्रतः

    इति ते सर्वभूतानि कथयन्ति यशो भुवि

    sānukrośo mahotsāhaḥ samayajño dṛḍhavrataḥ

    iti te sarvabhūtāni kathayanti yaśo bhuvi

16. 16

    तान्गुणान्सम्प्रधार्याहमग्र्यं चाभिजनं तव

    तारया प्रतिषिद्धः सन्सुग्रीवेण समागतः

    tānguṇānsampradhāryāhamagryaṃ cābhijanaṃ tava

    tārayā pratiṣiddhaḥ sansugrīveṇa samāgataḥ

17. 17

    न मामन्येन संरब्धं प्रमत्तं वेद्धुमर्हसि

    इति मे बुद्धिरुत्पन्ना बभूवादर्शने तव

    na māmanyena saṃrabdhaṃ pramattaṃ veddhumarhasi

    iti me buddhirutpannā babhūvādarśane tava

18. 18

    न त्वां विनिहतात्मानं धर्मध्वजमधार्मिकम्

    जाने पापसमाचारं तृणैः कूपमिवावृतम्

    na tvāṃ vinihatātmānaṃ dharmadhvajamadhārmikam

    jāne pāpasamācāraṃ tṛṇaiḥ kūpamivāvṛtam

19. 19

    सतां वेषधरं पापं प्रच्छन्नमिव पावकम्

    नाहं त्वामभिजानामि धर्मच्छद्माभिसंवृतम्

    satāṃ veṣadharaṃ pāpaṃ pracchannamiva pāvakam

    nāhaṃ tvāmabhijānāmi dharmacchadmābhisaṃvṛtam

20. 20

    विषये वा पुरे वा ते यदा नापकरोम्यहम्

    न च त्वां प्रतिजानेऽहं कस्मात्त्वं हंस्यकिल्बिषम्

    viṣaye vā pure vā te yadā nāpakaromyaham

    na ca tvāṃ pratijāne'haṃ kasmāttvaṃ haṃsyakilbiṣam

21. 21

    फलमूलाशनं नित्यं वानरं वनगोचरम्

    मामिहाप्रतियुध्यन्तमन्येन च समागतम्

    phalamūlāśanaṃ nityaṃ vānaraṃ vanagocaram

    māmihāpratiyudhyantamanyena ca samāgatam

22. 22

    त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रतीतः प्रियदर्शनः

    लिङ्गमप्यस्ति ते राजन्दृश्यते धर्मसंहितम्

    tvaṃ narādhipateḥ putraḥ pratītaḥ priyadarśanaḥ

    liṅgamapyasti te rājandṛśyate dharmasaṃhitam

23. 23

    कः क्षत्रियकुले जातः श्रुतवान्नष्टसंशयः

    धर्मलिङ्गप्रतिच्छन्नः क्रूरं कर्म समाचरेत्

    kaḥ kṣatriyakule jātaḥ śrutavānnaṣṭasaṃśayaḥ

    dharmaliṅgapraticchannaḥ krūraṃ karma samācaret

24. 24

    राम राजकुले जातो धर्मवानिति विश्रुतः

    अभव्यो भव्यरूपेण किमर्थं परिधावसि

    rāma rājakule jāto dharmavāniti viśrutaḥ

    abhavyo bhavyarūpeṇa kimarthaṃ paridhāvasi

25. 25

    साम दानं क्षमा धर्मः सत्यं धृतिपराक्रमौ

    पार्थिवानां गुणा राजन्दण्डश्चाप्यपकारिषु

    sāma dānaṃ kṣamā dharmaḥ satyaṃ dhṛtiparākramau

    pārthivānāṃ guṇā rājandaṇḍaścāpyapakāriṣu

26. 26

    वयं वनचरा राम मृगा मूलफलाशनाः

    एषा प्रकृतिरस्माकं पुरुषस्त्वं नरेश्वरः

    vayaṃ vanacarā rāma mṛgā mūlaphalāśanāḥ

    eṣā prakṛtirasmākaṃ puruṣastvaṃ nareśvaraḥ

27. 27

    भूमिर्हिरण्यं रूप्यं च निग्रहे कारणानि च

    तत्र कस्ते वने लोभो मदीयेषु फलेषु वा

    bhūmirhiraṇyaṃ rūpyaṃ ca nigrahe kāraṇāni ca

    tatra kaste vane lobho madīyeṣu phaleṣu vā

28. 28

    नयश्च विनयश्चोभौ निग्रहानुग्रहावपि

    राजवृत्तिरसंकीर्णा न नृपाः कामवृत्तयः

    nayaśca vinayaścobhau nigrahānugrahāvapi

    rājavṛttirasaṃkīrṇā na nṛpāḥ kāmavṛttayaḥ

29. 29

    त्वं तु कामप्रधानश्च कोपनश्चानवस्थितः

    राजवृत्तैश्च संकीर्णः शरासनपरायणः

    tvaṃ tu kāmapradhānaśca kopanaścānavasthitaḥ

    rājavṛttaiśca saṃkīrṇaḥ śarāsanaparāyaṇaḥ

30. 30

    न तेऽस्त्यपचितिर्धर्मे नार्थे बुद्धिरवस्थिता

    इन्द्रियैः कामवृत्तः सन्कृष्यसे मनुजेश्वर

    na te'styapacitirdharme nārthe buddhiravasthitā

    indriyaiḥ kāmavṛttaḥ sankṛṣyase manujeśvara