Sarga 64

35 shlokas

1. 1

   ततोऽङ्गदवचः श्रुत्वा सर्वे ते वानरोत्तमाः

   स्वं स्वं गतौ समुत्साहमाहुस्तत्र यथाक्रमम्

   tato'ṅgadavacaḥ śrutvā sarve te vānarottamāḥ

   svaṃ svaṃ gatau samutsāhamāhustatra yathākramam

2. 2

   गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः

   मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवांस्तथा

   gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ

   maindaśca dvividaścaiva suṣeṇo jāmbavāṃstathā

3. 3

   आबभाषे गजस्तत्र प्लवेयं दशयोजनम्

   गवाक्षो योजनान्याह गमिष्यामीति विंशतिम्

   ābabhāṣe gajastatra plaveyaṃ daśayojanam

   gavākṣo yojanānyāha gamiṣyāmīti viṃśatim

4. 4

   गवयो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह

   त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवंगमाः

   gavayo vānarastatra vānarāṃstānuvāca ha

   triṃśataṃ tu gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṃgamāḥ

5. 5

   शरभो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह

   चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां न संशयः

   śarabho vānarastatra vānarāṃstānuvāca ha

   catvāriṃśadgamiṣyāmi yojanānāṃ na saṃśayaḥ

6. 6

   वानरांस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः

   योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः

   vānarāṃstu mahātejā abravīdgandhamādanaḥ

   yojanānāṃ gamiṣyāmi pañcāśattu na saṃśayaḥ

7. 7

   मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह

   योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे

   maindastu vānarastatra vānarāṃstānuvāca ha

   yojanānāṃ paraṃ ṣaṣṭimahaṃ plavitumutsahe

8. 8

   ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत

   गमिष्यामि न संदेहः सप्ततिं योजनान्यहम्

   tatastatra mahātejā dvividaḥ pratyabhāṣata

   gamiṣyāmi na saṃdehaḥ saptatiṃ yojanānyaham

9. 9

   सुषेणस्तु हरिश्रेष्ठः प्रोक्तवान्कपिसत्तमान्

   अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगर्षभाः

   suṣeṇastu hariśreṣṭhaḥ proktavānkapisattamān

   aśītiṃ yojanānāṃ tu plaveyaṃ plavagarṣabhāḥ

10. 10

    तेषां कथयतां तत्र सर्वांस्ताननुमान्य च

    ततो वृद्धतमस्तेषां जाम्बवान्प्रत्यभाषत

    teṣāṃ kathayatāṃ tatra sarvāṃstānanumānya ca

    tato vṛddhatamasteṣāṃ jāmbavānpratyabhāṣata

11. 11

    पूर्वमस्माकमप्यासीत्कश्चिद्गतिपराक्रमः

    ते वयं वयसः पारमनुप्राप्ताः स्म साम्प्रतम्

    pūrvamasmākamapyāsītkaścidgatiparākramaḥ

    te vayaṃ vayasaḥ pāramanuprāptāḥ sma sāmpratam

12. 12

    किं तु नैवं गते शक्यमिदं कार्यमुपेक्षितुम्

    यदर्थं कपिराजश्च रामश्च कृतनिश्चयौ

    kiṃ tu naivaṃ gate śakyamidaṃ kāryamupekṣitum

    yadarthaṃ kapirājaśca rāmaśca kṛtaniścayau

13. 13

    साम्प्रतं कालभेदेन या गतिस्तां निबोधत

    नवतिं योजनानां तु गमिष्यामि न संशयः

    sāmprataṃ kālabhedena yā gatistāṃ nibodhata

    navatiṃ yojanānāṃ tu gamiṣyāmi na saṃśayaḥ

14. 14

    तांश्च सर्वान्हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवान्पुनरब्रवीत्

    न खल्वेतावदेवासीद्गमने मे पराक्रमः

    tāṃśca sarvānhariśreṣṭhāñjāmbavānpunarabravīt

    na khalvetāvadevāsīdgamane me parākramaḥ

15. 15

    मया महाबलैश्चैव यज्ञे विष्णुः सनातनः

    प्रदक्षिणीकृतः पूर्वं क्रममाणस्त्रिविक्रमः

    mayā mahābalaiścaiva yajñe viṣṇuḥ sanātanaḥ

    pradakṣiṇīkṛtaḥ pūrvaṃ kramamāṇastrivikramaḥ

16. 16

    स इदानीमहं वृद्धः प्लवने मन्दविक्रमः

    यौवने च तदासीन्मे बलमप्रतिमं परैः

    sa idānīmahaṃ vṛddhaḥ plavane mandavikramaḥ

    yauvane ca tadāsīnme balamapratimaṃ paraiḥ

17. 17

    संप्रत्येतावतीं शक्तिं गमने तर्कयाम्यहम्

    नैतावता च संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति

    saṃpratyetāvatīṃ śaktiṃ gamane tarkayāmyaham

    naitāvatā ca saṃsiddhiḥ kāryasyāsya bhaviṣyati

18. 18

    अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा

    अनुमान्य महाप्राज्ञो जाम्बवन्तं महाकपिम्

    athottaramudārārthamabravīdaṅgadastadā

    anumānya mahāprājño jāmbavantaṃ mahākapim

19. 19

    अहमेतद्गमिष्यामि योजनानां शतं महत्

    निवर्तने तु मे शक्तिः स्यान्न वेति न निश्चितम्

    ahametadgamiṣyāmi yojanānāṃ śataṃ mahat

    nivartane tu me śaktiḥ syānna veti na niścitam

20. 20

    तमुवाच हरिश्रेष्ठो जाम्बवान्वाक्यकोविदः

    ज्ञायते गमने शक्तिस्तव हर्यृक्षसत्तम

    tamuvāca hariśreṣṭho jāmbavānvākyakovidaḥ

    jñāyate gamane śaktistava haryṛkṣasattama

21. 21

    कामं शतसहस्रं वा न ह्येष विधिरुच्यते

    योजनानां भवाञ्शक्तो गन्तुं प्रतिनिवर्तितुम्

    kāmaṃ śatasahasraṃ vā na hyeṣa vidhirucyate

    yojanānāṃ bhavāñśakto gantuṃ pratinivartitum

22. 22

    न हि प्रेषयिता तात स्वामी प्रेष्यः कथंचन

    भवतायं जनः सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम

    na hi preṣayitā tāta svāmī preṣyaḥ kathaṃcana

    bhavatāyaṃ janaḥ sarvaḥ preṣyaḥ plavagasattama

23. 23

    भवान्कलत्रमस्माकं स्वामिभावे व्यवस्थितः

    स्वामी कलत्रं सैन्यस्य गतिरेषा परंतप

    bhavānkalatramasmākaṃ svāmibhāve vyavasthitaḥ

    svāmī kalatraṃ sainyasya gatireṣā paraṃtapa

24. 24

    तस्मात्कलत्रवत्तात प्रतिपाल्यः सदा भवान्

    अपि चैतस्य कार्यस्य भवान्मूलमरिंदम

    tasmātkalatravattāta pratipālyaḥ sadā bhavān

    api caitasya kāryasya bhavānmūlamariṃdama

25. 25

    मूलमर्थस्य संरक्ष्यमेष कार्यविदां नयः

    मूले हि सति सिध्यन्ति गुणाः पुष्पफलादयः

    mūlamarthasya saṃrakṣyameṣa kāryavidāṃ nayaḥ

    mūle hi sati sidhyanti guṇāḥ puṣpaphalādayaḥ

26. 26

    तद्भवानस्या कार्यस्य साधने सत्यविक्रमः

    बुद्धिविक्रमसम्पन्नो हेतुरत्र परंतपः

    tadbhavānasyā kāryasya sādhane satyavikramaḥ

    buddhivikramasampanno heturatra paraṃtapaḥ

27. 27

    गुरुश्च गुरुपुत्रश्च त्वं हि नः कपिसत्तम

    भवन्तमाश्रित्य वयं समर्था ह्यर्थसाधने

    guruśca guruputraśca tvaṃ hi naḥ kapisattama

    bhavantamāśritya vayaṃ samarthā hyarthasādhane

28. 28

    उक्तवाक्यं महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः

    प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं वालिसूनुरथाङ्गदः

    uktavākyaṃ mahāprājñaṃ jāmbavantaṃ mahākapiḥ

    pratyuvācottaraṃ vākyaṃ vālisūnurathāṅgadaḥ

29. 29

    यदि नाहं गमिष्यामि नान्यो वानरपुंगवः

    पुनः खल्विदमस्माभिः कार्यं प्रायोपवेशनम्

    yadi nāhaṃ gamiṣyāmi nānyo vānarapuṃgavaḥ

    punaḥ khalvidamasmābhiḥ kāryaṃ prāyopaveśanam

30. 30

    न ह्यकृत्वा हरिपतेः संदेशं तस्य धीमतः

    तत्रापि गत्वा प्राणानां पश्यामि परिरक्षणम्

    na hyakṛtvā haripateḥ saṃdeśaṃ tasya dhīmataḥ

    tatrāpi gatvā prāṇānāṃ paśyāmi parirakṣaṇam