Sarga 1

49 shlokas

1. 1

   स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम्

   रामः सौमित्रिसहितो विललापाकुलेन्द्रियः

   sa tāṃ puṣkariṇīṃ gatvā padmotpalajhaṣākulām

   rāmaḥ saumitrisahito vilalāpākulendriyaḥ

2. 2

   तस्य दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे

   स कामवशमापन्नः सौमित्रिमिदमब्रवीत्

   tasya dṛṣṭvaiva tāṃ harṣādindriyāṇi cakampire

   sa kāmavaśamāpannaḥ saumitrimidamabravīt

3. 3

   सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम्

   यत्र राजन्ति शैलाभा द्रुमाः सशिखरा इव

   saumitre paśya pampāyāḥ kānanaṃ śubhadarśanam

   yatra rājanti śailābhā drumāḥ saśikharā iva

4. 4

   मां तु शोकाभिसंतप्तमाधयः पीडयन्ति वै

   भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च

   māṃ tu śokābhisaṃtaptamādhayaḥ pīḍayanti vai

   bharatasya ca duḥkhena vaidehyā haraṇena ca

5. 5

   अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम्

   द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम्

   adhikaṃ pravibhātyetannīlapītaṃ tu śādvalam

   drumāṇāṃ vividhaiḥ puṣpaiḥ paristomairivārpitam

6. 6

   सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः

   गन्धवान्सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः

   sukhānilo'yaṃ saumitre kālaḥ pracuramanmathaḥ

   gandhavānsurabhirmāso jātapuṣpaphaladrumaḥ

7. 7

   पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम्

   सृजतां पुष्पवर्षाणि वर्षं तोयमुचामिव

   paśya rūpāṇi saumitre vanānāṃ puṣpaśālinām

   sṛjatāṃ puṣpavarṣāṇi varṣaṃ toyamucāmiva

8. 8

   प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः

   वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम्

   prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ

   vāyuvegapracalitāḥ puṣpairavakiranti gām

9. 9

   मारुतः सुखं संस्पर्शे वाति चन्दनशीतलः

   षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु

   mārutaḥ sukhaṃ saṃsparśe vāti candanaśītalaḥ

   ṣaṭpadairanukūjadbhirvaneṣu madhugandhiṣu

10. 10

    गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः

    संसक्तशिखराः शैला विराजन्ति महाद्रुमैः

    giriprastheṣu ramyeṣu puṣpavadbhirmanoramaiḥ

    saṃsaktaśikharāḥ śailā virājanti mahādrumaiḥ

11. 11

    पुष्पिताग्रांश्च पश्येमान्कर्णिकारान्समन्ततः

    हाटकप्रतिसंछन्नान्नरान्पीताम्बरानिव

    puṣpitāgrāṃśca paśyemānkarṇikārānsamantataḥ

    hāṭakapratisaṃchannānnarānpītāmbarāniva

12. 12

    अयं वसन्तः सौमित्रे नानाविहगनादितः

    सीतया विप्रहीणस्य शोकसंदीपनो मम

    ayaṃ vasantaḥ saumitre nānāvihaganāditaḥ

    sītayā viprahīṇasya śokasaṃdīpano mama

13. 13

    मां हि शोकसमाक्रान्तं संतापयति मन्मथः

    हृष्टः प्रवदमानश्च समाह्वयति कोकिलः

    māṃ hi śokasamākrāntaṃ saṃtāpayati manmathaḥ

    hṛṣṭaḥ pravadamānaśca samāhvayati kokilaḥ

14. 14

    एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे

    प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण

    eṣa dātyūhako hṛṣṭo ramye māṃ vananirjhare

    praṇadanmanmathāviṣṭaṃ śocayiṣyati lakṣmaṇa

15. 15

    विमिश्रा विहगाः पुंभिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः

    भृङ्गराजप्रमुदिताः सौमित्रे मधुरस्वराः

    vimiśrā vihagāḥ puṃbhirātmavyūhābhinanditāḥ

    bhṛṅgarājapramuditāḥ saumitre madhurasvarāḥ

16. 16

    मां हि सा मृगशावाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम्

    संतापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः

    māṃ hi sā mṛgaśāvākṣī cintāśokabalātkṛtam

    saṃtāpayati saumitre krūraścaitravanānilaḥ

17. 17

    शिखिनीभिः परिवृता मयूरा गिरिसानुषु

    मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः

    śikhinībhiḥ parivṛtā mayūrā girisānuṣu

    manmathābhiparītasya mama manmathavardhanāḥ

18. 18

    पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति

    शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुषु

    paśya lakṣmaṇa nṛtyantaṃ mayūramupanṛtyati

    śikhinī manmathārtaiṣā bhartāraṃ girisānuṣu

19. 19

    मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया

    मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुःसहः

    mayūrasya vane nūnaṃ rakṣasā na hṛtā priyā

    mama tvayaṃ vinā vāsaḥ puṣpamāse suduḥsahaḥ

20. 20

    पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे

    पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये

    paśya lakṣmaṇa puṣpāṇi niṣphalāni bhavanti me

    puṣpabhārasamṛddhānāṃ vanānāṃ śiśirātyaye

21. 21

    वदन्ति रावं मुदिताः शकुनाः संघशः कलम्

    आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम

    vadanti rāvaṃ muditāḥ śakunāḥ saṃghaśaḥ kalam

    āhvayanta ivānyonyaṃ kāmonmādakarā mama

22. 22

    नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा

    श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुभाषा च मे प्रिया

    nūnaṃ paravaśā sītā sāpi śocatyahaṃ yathā

    śyāmā padmapalāśākṣī mṛdubhāṣā ca me priyā

23. 23

    एष पुष्पवहो वायुः सुखस्पर्शो हिमावहः

    तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम

    eṣa puṣpavaho vāyuḥ sukhasparśo himāvahaḥ

    tāṃ vicintayataḥ kāntāṃ pāvakapratimo mama

24. 24

    तां विनाथ विहंगोऽसौ पक्षी प्रणदितस्तदा

    वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिनर्दति

    tāṃ vinātha vihaṃgo'sau pakṣī praṇaditastadā

    vāyasaḥ pādapagataḥ prahṛṣṭamabhinardati

25. 25

    एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः

    पक्षी मां तु विशालाक्ष्याः समीपमुपनेष्यति

    eṣa vai tatra vaidehyā vihagaḥ pratihārakaḥ

    pakṣī māṃ tu viśālākṣyāḥ samīpamupaneṣyati

26. 26

    पश्य लक्ष्मण संनादं वने मदविवर्धनम्

    पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामुपकूजताम्

    paśya lakṣmaṇa saṃnādaṃ vane madavivardhanam

    puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu dvijānāmupakūjatām

27. 27

    सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु

    नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत्

    saumitre paśya pampāyāścitrāsu vanarājiṣu

    nalināni prakāśante jale taruṇasūryavat

28. 28

    एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायता

    हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकायुता

    eṣā prasannasalilā padmanīlotpalāyatā

    haṃsakāraṇḍavākīrṇā pampā saugandhikāyutā

29. 29

    चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्थवनान्तरा

    मातंगमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः

    cakravākayutā nityaṃ citraprasthavanāntarā

    mātaṃgamṛgayūthaiśca śobhate salilārthibhiḥ

30. 30

    पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते

    सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण

    padmakośapalāśāni draṣṭuṃ dṛṣṭirhi manyate

    sītāyā netrakośābhyāṃ sadṛśānīti lakṣmaṇa