22 shlokas
- 1
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवः सचिवैः सह
लक्ष्मणं कुपितं श्रुत्वा मुमोचासनमात्मवान्
aṅgadasya vacaḥ śrutvā sugrīvaḥ sacivaiḥ saha
lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanamātmavān
- 2
सचिवानब्रवीद्वाक्यं निश्चित्य गुरुलाघवम्
मन्त्रज्ञान्मन्त्रकुशलो मन्त्रेषु परिनिष्ठितः
sacivānabravīdvākyaṃ niścitya gurulāghavam
mantrajñānmantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitaḥ
- 3
न मे दुर्व्याहृतं किंचिन्नापि मे दुरनुष्ठितम्
लक्ष्मणो राघवभ्राता क्रुद्धः किमिति चिन्तये
na me durvyāhṛtaṃ kiṃcinnāpi me duranuṣṭhitam
lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kimiti cintaye
- 4
असुहृद्भिर्ममामित्रैर्नित्यमन्तरदर्शिभिः
मम दोषानसंभूताञ्श्रावितो राघवानुजः
asuhṛdbhirmamāmitrairnityamantaradarśibhiḥ
mama doṣānasaṃbhūtāñśrāvito rāghavānujaḥ
- 5
अत्र तावद्यथाबुद्धि सर्वैरेव यथाविधि
भवद्भिर्निश्चयस्तस्य विज्ञेयो निपुणं शनैः
atra tāvadyathābuddhi sarvaireva yathāvidhi
bhavadbhirniścayastasya vijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ
- 6
न खल्वस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान्नापि राघवात्
मित्रं त्वस्थानकुपितं जनयत्येव सम्भ्रमम्
na khalvasti mama trāso lakṣmaṇānnāpi rāghavāt
mitraṃ tvasthānakupitaṃ janayatyeva sambhramam
- 7
सर्वथा सुकरं मित्रं दुष्करं परिपालनम्
अनित्यत्वात्तु चित्तानां प्रीतिरल्पेऽपि भिद्यते
sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam
anityatvāttu cittānāṃ prītiralpe'pi bhidyate
- 8
अतोनिमित्तं त्रस्तोऽहं रामेण तु महात्मना
यन्ममोपकृतं शक्यं प्रतिकर्तुं न तन्मया
atonimittaṃ trasto'haṃ rāmeṇa tu mahātmanā
yanmamopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tanmayā
- 9
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हनुमान्हरिपुंगवः
उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानरमन्त्रिणाम्
sugrīveṇaivamuktastu hanumānharipuṃgavaḥ
uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām
- 10
सर्वथा नैतदाश्चर्यं यत्त्वं हरिगणेश्वर
न विस्मरसि सुस्निग्धमुपकारकृतं शुभम्
sarvathā naitadāścaryaṃ yattvaṃ harigaṇeśvara
na vismarasi susnigdhamupakārakṛtaṃ śubham
- 11
राघवेण तु शूरेण भयमुत्सृज्य दूरतः
त्वत्प्रियार्थं हतो वाली शक्रतुल्यपराक्रमः
rāghaveṇa tu śūreṇa bhayamutsṛjya dūrataḥ
tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ
- 12
सर्वथा प्रणयात्क्रुद्धो राघवो नात्र संशयः
भ्रातरं स प्रहितवांल्लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्
sarvathā praṇayātkruddho rāghavo nātra saṃśayaḥ
bhrātaraṃ sa prahitavāṃllakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam
- 13
त्वं प्रमत्तो न जानीषे कालं कलविदां वर
फुल्लसप्तच्छदश्यामा प्रवृत्ता तु शरच्छिवा
tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kalavidāṃ vara
phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śaracchivā
- 14
निर्मलग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रनष्टबलाहका
प्रसन्नाश्च दिशः सर्वाः सरितश्च सरांसि च
nirmalagrahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭabalāhakā
prasannāśca diśaḥ sarvāḥ saritaśca sarāṃsi ca
- 15
प्राप्तमुद्योगकालं तु नावैषि हरिपुंगव
त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणोऽयमिहागतः
prāptamudyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṃgava
tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo'yamihāgataḥ
- 16
आर्तस्य हृतदारस्य परुषं पुरुषान्तरात्
वचनं मर्षणीयं ते राघवस्य महात्मनः
ārtasya hṛtadārasya paruṣaṃ puruṣāntarāt
vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ
- 17
कृतापराधस्य हि ते नान्यत्पश्याम्यहं क्षमम्
अन्तरेणाञ्जलिं बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात्
kṛtāparādhasya hi te nānyatpaśyāmyahaṃ kṣamam
antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt
- 18
नियुक्तैर्मन्त्रिभिर्वाच्यो अवश्यं पार्थिवो हितम्
अत एव भयं त्यक्त्वा ब्रवीम्यवधृतं वचः
niyuktairmantribhirvācyo avaśyaṃ pārthivo hitam
ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmyavadhṛtaṃ vacaḥ
- 19
अभिक्रुद्धः समर्थो हि चापमुद्यम्य राघवः
सदेवासुरगन्धर्वं वशे स्थापयितुं जगत्
abhikruddhaḥ samartho hi cāpamudyamya rāghavaḥ
sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat
- 20
न स क्षमः कोपयितुं यः प्रसाद्य पुनर्भवेत्
पूर्वोपकारं स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः
na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādya punarbhavet
pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ
- 21
तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रः ससुहृज्जनः
राजंस्तिष्ठ स्वसमये भर्तुर्भार्येव तद्वशे
tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputraḥ sasuhṛjjanaḥ
rājaṃstiṣṭha svasamaye bharturbhāryeva tadvaśe
- 22
न रामरामानुजशासनं त्वया कपीन्द्रयुक्तं मनसाप्यपोहितुम्
मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलं सराघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः
na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndrayuktaṃ manasāpyapohitum
mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sarāghavasyāsya surendravarcasaḥ