Sarga 8

45 shlokas

1. 1

   परितुष्टस्तु सुग्रीवस्तेन वाक्येन वानरः

   लक्ष्मणस्याग्रजं राममिदं वचनमब्रवीत्

   parituṣṭastu sugrīvastena vākyena vānaraḥ

   lakṣmaṇasyāgrajaṃ rāmamidaṃ vacanamabravīt

2. 2

   सर्वथाहमनुग्राह्यो देवतानामसंशयः

   उपपन्नगुणोपेतः सखा यस्य भवान्मम

   sarvathāhamanugrāhyo devatānāmasaṃśayaḥ

   upapannaguṇopetaḥ sakhā yasya bhavānmama

3. 3

   शक्यं खलु भवेद्राम सहायेन त्वयानघ

   सुरराज्यमपि प्राप्तुं स्वराज्यं किं पुनः प्रभो

   śakyaṃ khalu bhavedrāma sahāyena tvayānagha

   surarājyamapi prāptuṃ svarājyaṃ kiṃ punaḥ prabho

4. 4

   सोऽहं सभाज्यो बन्धूनां सुहृदां चैव राघव

   यस्याग्निसाक्षिकं मित्रं लब्धं राघववंशजम्

   so'haṃ sabhājyo bandhūnāṃ suhṛdāṃ caiva rāghava

   yasyāgnisākṣikaṃ mitraṃ labdhaṃ rāghavavaṃśajam

5. 5

   अहमप्यनुरूपस्ते वयस्यो ज्ञास्यसे शनैः

   न तु वक्तुं समर्थोऽहं स्वयमात्मगतान्गुणान्

   ahamapyanurūpaste vayasyo jñāsyase śanaiḥ

   na tu vaktuṃ samartho'haṃ svayamātmagatānguṇān

6. 6

   महात्मनां तु भूयिष्ठं त्वद्विधानां कृतात्मनाम्

   निश्चला भवति प्रीतिर्धैर्यमात्मवतामिव

   mahātmanāṃ tu bhūyiṣṭhaṃ tvadvidhānāṃ kṛtātmanām

   niścalā bhavati prītirdhairyamātmavatāmiva

7. 7

   रजतं वा सुवर्णं वा वस्त्राण्याभरणानि वा

   अविभक्तानि साधूनामवगच्छन्ति साधवः

   rajataṃ vā suvarṇaṃ vā vastrāṇyābharaṇāni vā

   avibhaktāni sādhūnāmavagacchanti sādhavaḥ

8. 8

   आढ्यो वापि दरिद्रो वा दुःखितः सुखितोऽपि वा

   निर्दोषो वा सदोषो वा वयस्यः परमा गतिः

   āḍhyo vāpi daridro vā duḥkhitaḥ sukhito'pi vā

   nirdoṣo vā sadoṣo vā vayasyaḥ paramā gatiḥ

9. 9

   धनत्यागः सुखत्यागो देहत्यागोऽपि वा पुनः

   वयस्यार्थे प्रवर्तन्ते स्नेहं दृष्ट्वा तथाविधम्

   dhanatyāgaḥ sukhatyāgo dehatyāgo'pi vā punaḥ

   vayasyārthe pravartante snehaṃ dṛṣṭvā tathāvidham

10. 10

    तत्तथेत्यब्रवीद्रामः सुग्रीवं प्रियवादिनम्

    लक्ष्मणस्याग्रतो लक्ष्म्या वासवस्येव धीमतः

    tattathetyabravīdrāmaḥ sugrīvaṃ priyavādinam

    lakṣmaṇasyāgrato lakṣmyā vāsavasyeva dhīmataḥ

11. 11

    ततो रामं स्थितं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महाबलम्

    सुग्रीवः सर्वतश्चक्षुर्वने लोलमपातयत्

    tato rāmaṃ sthitaṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ ca mahābalam

    sugrīvaḥ sarvataścakṣurvane lolamapātayat

12. 12

    स ददर्श ततः सालमविदूरे हरीश्वरः

    सुपुष्पमीषत्पत्राढ्यं भ्रमरैरुपशोभितम्

    sa dadarśa tataḥ sālamavidūre harīśvaraḥ

    supuṣpamīṣatpatrāḍhyaṃ bhramarairupaśobhitam

13. 13

    तस्यैकां पर्णबहुलां भङ्क्त्वा शाखां सुपुष्पिताम्

    सालस्यास्तीर्य सुग्रीवो निषसाद सराघवः

    tasyaikāṃ parṇabahulāṃ bhaṅktvā śākhāṃ supuṣpitām

    sālasyāstīrya sugrīvo niṣasāda sarāghavaḥ

14. 14

    तावासीनौ ततो दृष्ट्वा हनूमानपि लक्ष्मणम्

    सालशाखां समुत्पाट्य विनीतमुपवेशयत्

    tāvāsīnau tato dṛṣṭvā hanūmānapi lakṣmaṇam

    sālaśākhāṃ samutpāṭya vinītamupaveśayat

15. 15

    ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः श्लक्ष्णं मधुरया गिरा

    उवाच प्रणयाद्रामं हर्षव्याकुलिताक्षरम्

    tataḥ prahṛṣṭaḥ sugrīvaḥ ślakṣṇaṃ madhurayā girā

    uvāca praṇayādrāmaṃ harṣavyākulitākṣaram

16. 16

    अहं विनिकृतो भ्रात्रा चराम्येष भयार्दितः

    ऋश्यमूकं गिरिवरं हृतभार्यः सुदुःखितः

    ahaṃ vinikṛto bhrātrā carāmyeṣa bhayārditaḥ

    ṛśyamūkaṃ girivaraṃ hṛtabhāryaḥ suduḥkhitaḥ

17. 17

    सोऽहं त्रस्तो भये मग्नो वसाम्युद्भ्रान्तचेतनः

    वालिना निकृतो भ्रात्रा कृतवैरश्च राघव

    so'haṃ trasto bhaye magno vasāmyudbhrāntacetanaḥ

    vālinā nikṛto bhrātrā kṛtavairaśca rāghava

18. 18

    वालिनो मे भयार्तस्य सर्वलोकाभयंकर

    ममापि त्वमनाथस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि

    vālino me bhayārtasya sarvalokābhayaṃkara

    mamāpi tvamanāthasya prasādaṃ kartumarhasi

19. 19

    एवमुक्तस्तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मवत्सलः

    प्रत्युवाच स काकुत्स्थः सुग्रीवं प्रहसन्निव

    evamuktastu tejasvī dharmajño dharmavatsalaḥ

    pratyuvāca sa kākutsthaḥ sugrīvaṃ prahasanniva

20. 20

    उपकारफलं मित्रमपकारोऽरिलक्षणम्

    अद्यैव तं हनिष्यामि तव भार्यापहारिणम्

    upakāraphalaṃ mitramapakāro'rilakṣaṇam

    adyaiva taṃ haniṣyāmi tava bhāryāpahāriṇam

21. 21

    इमे हि मे महावेगाः पत्रिणस्तिग्मतेजसः

    कार्तिकेयवनोद्भूताः शरा हेमविभूषिताः

    ime hi me mahāvegāḥ patriṇastigmatejasaḥ

    kārtikeyavanodbhūtāḥ śarā hemavibhūṣitāḥ

22. 22

    कङ्कपत्रप्रतिच्छन्ना महेन्द्राशनिसंनिभाः

    सुपर्वाणः सुतीक्ष्णाग्राः सरोषा भुजगा इव

    kaṅkapatrapraticchannā mahendrāśanisaṃnibhāḥ

    suparvāṇaḥ sutīkṣṇāgrāḥ saroṣā bhujagā iva

23. 23

    भ्रातृसंज्ञममित्रं ते वालिनं कृतकिल्बिषम्

    शरैर्विनिहतं पश्य विकीर्णमिव पर्वतम्

    bhrātṛsaṃjñamamitraṃ te vālinaṃ kṛtakilbiṣam

    śarairvinihataṃ paśya vikīrṇamiva parvatam

24. 24

    राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः

    प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत्

    rāghavasya vacaḥ śrutvā sugrīvo vāhinīpatiḥ

    praharṣamatulaṃ lebhe sādhu sādhviti cābravīt

25. 25

    राम शोकाभिभूतोऽहं शोकार्तानां भवान्गतिः

    वयस्य इति कृत्वा हि त्वय्यहं परिदेवये

    rāma śokābhibhūto'haṃ śokārtānāṃ bhavāngatiḥ

    vayasya iti kṛtvā hi tvayyahaṃ paridevaye

26. 26

    त्वं हि पाणिप्रदानेन वयस्यो मेऽग्निसाक्षिकः

    कृतः प्राणैर्बहुमतः सत्येनापि शपाम्यहम्

    tvaṃ hi pāṇipradānena vayasyo me'gnisākṣikaḥ

    kṛtaḥ prāṇairbahumataḥ satyenāpi śapāmyaham

27. 27

    वयस्य इति कृत्वा च विस्रब्धं प्रवदाम्यहम्

    दुःखमन्तर्गतं यन्मे मनो दहति नित्यशः

    vayasya iti kṛtvā ca visrabdhaṃ pravadāmyaham

    duḥkhamantargataṃ yanme mano dahati nityaśaḥ

28. 28

    एतावदुक्त्वा वचनं बाष्पदूषितलोचनः

    बाष्पोपहतया वाचा नोच्चैः शक्नोति भाषितुम्

    etāvaduktvā vacanaṃ bāṣpadūṣitalocanaḥ

    bāṣpopahatayā vācā noccaiḥ śaknoti bhāṣitum

29. 29

    बाष्पवेगं तु सहसा नदीवेगमिवागतम्

    धारयामास धैर्येण सुग्रीवो रामसंनिधौ

    bāṣpavegaṃ tu sahasā nadīvegamivāgatam

    dhārayāmāsa dhairyeṇa sugrīvo rāmasaṃnidhau

30. 30

    संनिगृह्य तु तं बाष्पं प्रमृज्य नयने शुभे

    विनिःश्वस्य च तेजस्वी राघवं पुनरब्रवीत्

    saṃnigṛhya tu taṃ bāṣpaṃ pramṛjya nayane śubhe

    viniḥśvasya ca tejasvī rāghavaṃ punarabravīt