Sarga 41

52 shlokas

1. 1

   ततः प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तान्हरीन्दक्षिणां दिशम्

   बुद्धिविक्रमसम्पन्नान्वायुवेगसमाञ्जवे

   tataḥ prasthāpya sugrīvastānharīndakṣiṇāṃ diśam

   buddhivikramasampannānvāyuvegasamāñjave

2. 2

   अथाहूय महातेजाः सुषेणं नाम यूथपम्

   तारायाः पितरं राजा श्वशुरं भीमविक्रमम्

   athāhūya mahātejāḥ suṣeṇaṃ nāma yūthapam

   tārāyāḥ pitaraṃ rājā śvaśuraṃ bhīmavikramam

3. 3

   अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमभिगम्य प्रणम्य च

   साहाय्यं कुरु रामस्य कृत्येऽस्मिन्समुपस्थिते

   abravītprāñjalirvākyamabhigamya praṇamya ca

   sāhāyyaṃ kuru rāmasya kṛtye'sminsamupasthite

4. 4

   वृतः शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम्

   अभिगच्छ दिशं सौम्य पश्चिमां वारुणीं प्रभो

   vṛtaḥ śatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām

   abhigaccha diśaṃ saumya paścimāṃ vāruṇīṃ prabho

5. 5

   सुराष्ट्रान्सह बाह्लीकाञ्शूराभीरांस्तथैव च

   स्फीताञ्जनपदान्रम्यान्विपुलानि पुराणि च

   surāṣṭrānsaha bāhlīkāñśūrābhīrāṃstathaiva ca

   sphītāñjanapadānramyānvipulāni purāṇi ca

6. 6

   पुंनागगहनं कुक्षिं बहुलोद्दालकाकुलम्

   तथा केतकषण्डांश्च मार्गध्वं हरियूथपाः

   puṃnāgagahanaṃ kukṣiṃ bahuloddālakākulam

   tathā ketakaṣaṇḍāṃśca mārgadhvaṃ hariyūthapāḥ

7. 7

   प्रत्यक्स्रोतोगमाश्चैव नद्यः शीतजलाः शिवाः

   तापसानामरण्यानि कान्तारा गिरयश्च ये

   pratyaksrotogamāścaiva nadyaḥ śītajalāḥ śivāḥ

   tāpasānāmaraṇyāni kāntārā girayaśca ye

8. 8

   गिरिजालावृतां दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम्

   ततः पश्चिममासाद्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ

   तिमिनक्रायुतजलमक्षोभ्यमथ वानराः

   girijālāvṛtāṃ durgāṃ mārgitvā paścimāṃ diśam

   tataḥ paścimamāsādya samudraṃ draṣṭumarhatha

   timinakrāyutajalamakṣobhyamatha vānarāḥ

9. 9

   ततः केतकषण्डेषु तमालगहनेषु च

   कपयो विहरिष्यन्ति नारिकेलवनेषु च

   tataḥ ketakaṣaṇḍeṣu tamālagahaneṣu ca

   kapayo vihariṣyanti nārikelavaneṣu ca

10. 10

    तत्र सीतां च मार्गध्वं निलयं रावणस्य च

    मरीचिपत्तनं चैव रम्यं चैव जटीपुरम्

    tatra sītāṃ ca mārgadhvaṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca

    marīcipattanaṃ caiva ramyaṃ caiva jaṭīpuram

11. 11

    अवन्तीमङ्गलोपां च तथा चालक्षितं वनम्

    राष्ट्राणि च विशालानि पत्तनानि ततस्ततः

    avantīmaṅgalopāṃ ca tathā cālakṣitaṃ vanam

    rāṣṭrāṇi ca viśālāni pattanāni tatastataḥ

12. 12

    सिन्धुसागरयोश्चैव संगमे तत्र पर्वतः

    महान्हेमगिरिर्नाम शतशृङ्गो महाद्रुमः

    sindhusāgarayoścaiva saṃgame tatra parvataḥ

    mahānhemagirirnāma śataśṛṅgo mahādrumaḥ

13. 13

    तस्य प्रस्थेषु रम्येषु सिंहाः पक्षगमाः स्थिताः

    तिमिमत्स्यगजांश्चैव नीडान्यारोपयन्ति ते

    tasya prastheṣu ramyeṣu siṃhāḥ pakṣagamāḥ sthitāḥ

    timimatsyagajāṃścaiva nīḍānyāropayanti te

14. 14

    तानि नीडानि सिंहानां गिरिशृङ्गगताश्च ये

    दृप्तास्तृप्ताश्च मातंगास्तोयदस्वननिःस्वनाः

    विचरन्ति विशालेऽस्मिंस्तोयपूर्णे समन्ततः

    tāni nīḍāni siṃhānāṃ giriśṛṅgagatāśca ye

    dṛptāstṛptāśca mātaṃgāstoyadasvananiḥsvanāḥ

    vicaranti viśāle'smiṃstoyapūrṇe samantataḥ

15. 15

    तस्य शृङ्गं दिवस्पर्शं काञ्चनं चित्रपादपम्

    सर्वमाशु विचेतव्यं कपिभिः कामरूपिभिः

    tasya śṛṅgaṃ divasparśaṃ kāñcanaṃ citrapādapam

    sarvamāśu vicetavyaṃ kapibhiḥ kāmarūpibhiḥ

16. 16

    कोटिं तत्र समुद्रे तु काञ्चनीं शतयोजनाम्

    दुर्दर्शां पारियात्रस्य गता द्रक्ष्यथ वानराः

    koṭiṃ tatra samudre tu kāñcanīṃ śatayojanām

    durdarśāṃ pāriyātrasya gatā drakṣyatha vānarāḥ

17. 17

    कोट्यस्तत्र चतुर्विंशद्गन्धर्वाणां तरस्विनाम्

    वसन्त्यग्निनिकाशानां घोराणां कामरूपिणाम्

    koṭyastatra caturviṃśadgandharvāṇāṃ tarasvinām

    vasantyagninikāśānāṃ ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām

18. 18

    नात्यासादयितव्यास्ते वानरैर्भीमविक्रमैः

    नादेयं च फलं तस्माद्देशात्किंचित्प्लवंगमैः

    nātyāsādayitavyāste vānarairbhīmavikramaiḥ

    nādeyaṃ ca phalaṃ tasmāddeśātkiṃcitplavaṃgamaiḥ

19. 19

    दुरासदा हि ते वीराः सत्त्ववन्तो महाबलाः

    फलमूलानि ते तत्र रक्षन्ते भीमविक्रमाः

    durāsadā hi te vīrāḥ sattvavanto mahābalāḥ

    phalamūlāni te tatra rakṣante bhīmavikramāḥ

20. 20

    तत्र यत्नश्च कर्तव्यो मार्गितव्या च जानकी

    न हि तेभ्यो भयं किंचित्कपित्वमनुवर्तताम्

    tatra yatnaśca kartavyo mārgitavyā ca jānakī

    na hi tebhyo bhayaṃ kiṃcitkapitvamanuvartatām

21. 21

    चतुर्भागे समुद्रस्य चक्रवान्नाम पर्वतः

    तत्र चक्रं सहस्रारं निर्मितं विश्वकर्मणा

    caturbhāge samudrasya cakravānnāma parvataḥ

    tatra cakraṃ sahasrāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā

22. 22

    तत्र पञ्चजनं हत्वा हयग्रीवं च दानवम्

    आजहार ततश्चक्रं शङ्खं च पुरुषोत्तमः

    tatra pañcajanaṃ hatvā hayagrīvaṃ ca dānavam

    ājahāra tataścakraṃ śaṅkhaṃ ca puruṣottamaḥ

23. 23

    तस्य सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च

    रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः

    tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca

    rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ

24. 24

    योजनानि चतुःषष्टिर्वराहो नाम पर्वतः

    सुवर्णशृङ्गः सुश्रीमानगाधे वरुणालये

    yojanāni catuḥṣaṣṭirvarāho nāma parvataḥ

    suvarṇaśṛṅgaḥ suśrīmānagādhe varuṇālaye

25. 25

    तत्र प्राग्ज्योतिषं नाम जातरूपमयं पुरम्

    यस्मिन्वस्ति दुष्टात्मा नरको नाम गुहासु च

    tatra prāgjyotiṣaṃ nāma jātarūpamayaṃ puram

    yasminvasti duṣṭātmā narako nāma guhāsu ca

26. 26

    तस्य सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च

    रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः

    tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca

    rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ

27. 27

    तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं काञ्चनान्तरनिर्दरः

    पर्वतः सर्वसौवर्णो धाराप्रस्रवणायुतः

    tamatikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ

    parvataḥ sarvasauvarṇo dhārāprasravaṇāyutaḥ

28. 28

    तं गजाश्च वराहाश्च सिंहा व्याघ्राश्च सर्वतः

    अभिगर्जन्ति सततं तेन शब्देन दर्पिताः

    taṃ gajāśca varāhāśca siṃhā vyāghrāśca sarvataḥ

    abhigarjanti satataṃ tena śabdena darpitāḥ

29. 29

    तस्मिन्हरिहयः श्रीमान्महेन्द्रः पाकशासनः

    अभिषिक्तः सुरै राजा मेघवान्नाम पर्वतः

    tasminharihayaḥ śrīmānmahendraḥ pākaśāsanaḥ

    abhiṣiktaḥ surai rājā meghavānnāma parvataḥ

30. 30

    तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं महेन्द्रपरिपालितम्

    षष्टिं गिरिसहस्राणि काञ्चनानि गमिष्यथ

    tamatikramya śailendraṃ mahendraparipālitam

    ṣaṣṭiṃ girisahasrāṇi kāñcanāni gamiṣyatha