Sarga 23

30 shlokas

1. 1

   ततः समुपजिघ्रन्ती कपिराजस्य तन्मुखम्

   पतिं लोकाच्च्युतं तारा मृतं वचनमब्रवीत्

   tataḥ samupajighrantī kapirājasya tanmukham

   patiṃ lokāccyutaṃ tārā mṛtaṃ vacanamabravīt

2. 2

   शेषे त्वं विषमे दुःखमकृत्वा वचनं मम

   उपलोपचिते वीर सुदुःखे वसुधातले

   śeṣe tvaṃ viṣame duḥkhamakṛtvā vacanaṃ mama

   upalopacite vīra suduḥkhe vasudhātale

3. 3

   मत्तः प्रियतरा नूनं वानरेन्द्र मही तव

   शेषे हि तां परिष्वज्य मां च न प्रतिभाषसे

   mattaḥ priyatarā nūnaṃ vānarendra mahī tava

   śeṣe hi tāṃ pariṣvajya māṃ ca na pratibhāṣase

4. 4

   सुग्रीव एव विक्रान्तो वीर साहसिकप्रिय

   ऋक्षवानरमुख्यास्त्वां बलिनं पर्युपासते

   sugrīva eva vikrānto vīra sāhasikapriya

   ṛkṣavānaramukhyāstvāṃ balinaṃ paryupāsate

5. 5

   एषां विलपितं कृच्छ्रमङ्गदस्य च शोचतः

   मम चेमां गिरं श्रुत्वा किं त्वं न प्रतिबुध्यसे

   eṣāṃ vilapitaṃ kṛcchramaṅgadasya ca śocataḥ

   mama cemāṃ giraṃ śrutvā kiṃ tvaṃ na pratibudhyase

6. 6

   इदं तच्छूरशयनं यत्र शेषे हतो युधि

   शायिता निहता यत्र त्वयैव रिपवः पुरा

   idaṃ tacchūraśayanaṃ yatra śeṣe hato yudhi

   śāyitā nihatā yatra tvayaiva ripavaḥ purā

7. 7

   विशुद्धसत्त्वाभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय

   मामनाथां विहायैकां गतस्त्वमसि मानद

   viśuddhasattvābhijana priyayuddha mama priya

   māmanāthāṃ vihāyaikāṃ gatastvamasi mānada

8. 8

   शूराय न प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता

   शूरभार्यां हतां पश्य सद्यो मां विधवां कृताम्

   śūrāya na pradātavyā kanyā khalu vipaścitā

   śūrabhāryāṃ hatāṃ paśya sadyo māṃ vidhavāṃ kṛtām

9. 9

   अवभग्नश्च मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः

   अगाधे च निमग्नास्मि विपुले शोकसागरे

   avabhagnaśca me māno bhagnā me śāśvatī gatiḥ

   agādhe ca nimagnāsmi vipule śokasāgare

10. 10

    अश्मसारमयं नूनमिदं मे हृदयं दृढम्

    भर्तारं निहतं दृष्ट्वा यन्नाद्य शतधा गतम्

    aśmasāramayaṃ nūnamidaṃ me hṛdayaṃ dṛḍham

    bhartāraṃ nihataṃ dṛṣṭvā yannādya śatadhā gatam

11. 11

    सुहृच्चैव हि भर्ता च प्रकृत्या च मम प्रियः

    आहवे च पराक्रान्तः शूरः पञ्चत्वमागतः

    suhṛccaiva hi bhartā ca prakṛtyā ca mama priyaḥ

    āhave ca parākrāntaḥ śūraḥ pañcatvamāgataḥ

12. 12

    पतिहीना तु या नारी कामं भवतु पुत्रिणी

    धनधान्यैः सुपूर्णापि विधवेत्युच्यते बुधैः

    patihīnā tu yā nārī kāmaṃ bhavatu putriṇī

    dhanadhānyaiḥ supūrṇāpi vidhavetyucyate budhaiḥ

13. 13

    स्वगात्रप्रभवे वीर शेषे रुधिरमण्डले

    कृमिरागपरिस्तोमे त्वमेवं शयने यथा

    svagātraprabhave vīra śeṣe rudhiramaṇḍale

    kṛmirāgaparistome tvamevaṃ śayane yathā

14. 14

    रेणुशोणितसंवीतं गात्रं तव समन्ततः

    परिरब्धुं न शक्नोमि भुजाभ्यां प्लवगर्षभ

    reṇuśoṇitasaṃvītaṃ gātraṃ tava samantataḥ

    parirabdhuṃ na śaknomi bhujābhyāṃ plavagarṣabha

15. 15

    कृतकृत्योऽद्य सुग्रीवो वैरेऽस्मिन्नतिदारुणे

    यस्य रामविमुक्तेन हृतमेकेषुणा भयम्

    kṛtakṛtyo'dya sugrīvo vaire'sminnatidāruṇe

    yasya rāmavimuktena hṛtamekeṣuṇā bhayam

16. 16

    शरेण हृदि लग्नेन गात्रसंस्पर्शने तव

    वार्यामि त्वां निरीक्षन्ती त्वयि पञ्चत्वमागते

    śareṇa hṛdi lagnena gātrasaṃsparśane tava

    vāryāmi tvāṃ nirīkṣantī tvayi pañcatvamāgate

17. 17

    उद्बबर्ह शरं नीलस्तस्य गात्रगतं तदा

    गिरिगह्वरसंलीनं दीप्तमाशीविषं यथा

    udbabarha śaraṃ nīlastasya gātragataṃ tadā

    girigahvarasaṃlīnaṃ dīptamāśīviṣaṃ yathā

18. 18

    तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्य च बभौ द्युतिः

    अस्तमस्तकसंरुद्धो रश्मिर्दिनकरादिव

    tasya niṣkṛṣyamāṇasya bāṇasya ca babhau dyutiḥ

    astamastakasaṃruddho raśmirdinakarādiva

19. 19

    पेतुः क्षतजधारास्तु व्रणेभ्यस्तस्य सर्वशः

    ताम्रगैरिकसंपृक्ता धारा इव धराधरात्

    petuḥ kṣatajadhārāstu vraṇebhyastasya sarvaśaḥ

    tāmragairikasaṃpṛktā dhārā iva dharādharāt

20. 20

    अवकीर्णं विमार्जन्ती भर्तारं रणरेणुना

    अस्रैर्नयनजैः शूरं सिषेचास्त्रसमाहतम्

    avakīrṇaṃ vimārjantī bhartāraṃ raṇareṇunā

    asrairnayanajaiḥ śūraṃ siṣecāstrasamāhatam

21. 21

    रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम्

    उवाच तारा पिङ्गाक्षं पुत्रमङ्गदमङ्गना

    rudhirokṣitasarvāṅgaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim

    uvāca tārā piṅgākṣaṃ putramaṅgadamaṅganā

22. 22

    अवस्थां पश्चिमां पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम्

    सम्प्रसक्तस्य वैरस्य गतोऽन्तः पापकर्मणा

    avasthāṃ paścimāṃ paśya pituḥ putra sudāruṇām

    samprasaktasya vairasya gato'ntaḥ pāpakarmaṇā

23. 23

    बालसूर्योदयतनुं प्रयान्तं यमसादनम्

    अभिवादय राजानं पितरं पुत्र मानदम्

    bālasūryodayatanuṃ prayāntaṃ yamasādanam

    abhivādaya rājānaṃ pitaraṃ putra mānadam

24. 24

    एवमुक्तः समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः

    भुजाभ्यां पीनवृत्ताभ्यामङ्गदोऽहमिति ब्रुवन्

    evamuktaḥ samutthāya jagrāha caraṇau pituḥ

    bhujābhyāṃ pīnavṛttābhyāmaṅgado'hamiti bruvan

25. 25

    अभिवादयमानं त्वामङ्गदं त्वं यथापुरा

    दीर्घायुर्भव पुत्रेति किमर्थं नाभिभाषसे

    abhivādayamānaṃ tvāmaṅgadaṃ tvaṃ yathāpurā

    dīrghāyurbhava putreti kimarthaṃ nābhibhāṣase

26. 26

    अहं पुत्रसहाया त्वामुपासे गतचेतनम्

    सिंहेन निहतं सद्यो गौः सवत्सेव गोवृषम्

    ahaṃ putrasahāyā tvāmupāse gatacetanam

    siṃhena nihataṃ sadyo gauḥ savatseva govṛṣam

27. 27

    इष्ट्वा संग्रामयज्ञेन नानाप्रहरणाम्भसा

    अस्मिन्नवभृथे स्नातः कथं पत्न्या मया विना

    iṣṭvā saṃgrāmayajñena nānāpraharaṇāmbhasā

    asminnavabhṛthe snātaḥ kathaṃ patnyā mayā vinā

28. 28

    या दत्ता देवराजेन तव तुष्टेन संयुगे

    शातकुम्भमयीं मालां तां ते पश्यामि नेह किम्

    yā dattā devarājena tava tuṣṭena saṃyuge

    śātakumbhamayīṃ mālāṃ tāṃ te paśyāmi neha kim

29. 29

    राजश्रीर्न जहाति त्वां गतासुमपि मानद

    सूर्यस्यावर्तमानस्य शैलराजमिव प्रभा

    rājaśrīrna jahāti tvāṃ gatāsumapi mānada

    sūryasyāvartamānasya śailarājamiva prabhā

30. 30

    न मे वचः पथ्यमिदं त्वया कृतं न चास्मि शक्ता हि निवारणे तव

    हता सपुत्रास्मि हतेन संयुगे सह त्वया श्रीर्विजहाति मामिह

    na me vacaḥ pathyamidaṃ tvayā kṛtaṃ na cāsmi śaktā hi nivāraṇe tava

    hatā saputrāsmi hatena saṃyuge saha tvayā śrīrvijahāti māmiha