Sarga 45

17 shlokas

1. 1

   गतेषु वानरेन्द्रेषु रामः सुग्रीवमब्रवीत्

   कथं भवान्विजानीते सर्वं वै मण्डलं भुवः

   gateṣu vānarendreṣu rāmaḥ sugrīvamabravīt

   kathaṃ bhavānvijānīte sarvaṃ vai maṇḍalaṃ bhuvaḥ

2. 2

   सुग्रीवस्तु ततो राममुवाच प्रणतात्मवान्

   श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये विस्तरेण नरर्षभ

   sugrīvastu tato rāmamuvāca praṇatātmavān

   śrūyatāṃ sarvamākhyāsye vistareṇa nararṣabha

3. 3

   यदा तु दुन्दुभिं नाम दानवं महिषाकृतिम्

   परिकालयते वाली मलयं प्रति पर्वतम्

   yadā tu dundubhiṃ nāma dānavaṃ mahiṣākṛtim

   parikālayate vālī malayaṃ prati parvatam

4. 4

   तदा विवेश महिषो मलयस्य गुहां प्रति

   विवेश वाली तत्रापि मलयं तज्जिघांसया

   tadā viveśa mahiṣo malayasya guhāṃ prati

   viveśa vālī tatrāpi malayaṃ tajjighāṃsayā

5. 5

   ततोऽहं तत्र निक्षिप्तो गुहाद्वारिविनीतवत्

   न च निष्क्रमते वाली तदा संवत्सरे गते

   tato'haṃ tatra nikṣipto guhādvārivinītavat

   na ca niṣkramate vālī tadā saṃvatsare gate

6. 6

   ततः क्षतजवेगेन आपुपूरे तदा बिलम्

   तदहं विस्मितो दृष्ट्वा भ्रातृशोकविषार्दितः

   tataḥ kṣatajavegena āpupūre tadā bilam

   tadahaṃ vismito dṛṣṭvā bhrātṛśokaviṣārditaḥ

7. 7

   अथाहं कृतबुद्धिस्तु सुव्यक्तं निहतो गुरुः

   शिला पर्वतसंकाशा बिलद्वारि मया कृता

   अशक्नुवन्निष्क्रमितुं महिषो विनशेदिति

   athāhaṃ kṛtabuddhistu suvyaktaṃ nihato guruḥ

   śilā parvatasaṃkāśā biladvāri mayā kṛtā

   aśaknuvanniṣkramituṃ mahiṣo vinaśediti

8. 8

   ततोऽहमागां किष्किन्धां निराशस्तस्य जीविते

   राज्यं च सुमहत्प्राप्तं तारा च रुमया सह

   मित्रैश्च सहितस्तत्र वसामि विगतज्वरः

   tato'hamāgāṃ kiṣkindhāṃ nirāśastasya jīvite

   rājyaṃ ca sumahatprāptaṃ tārā ca rumayā saha

   mitraiśca sahitastatra vasāmi vigatajvaraḥ

9. 9

   आजगाम ततो वाली हत्वा तं दानवर्षभम्

   ततोऽहमददां राज्यं गौरवाद्भययन्त्रितः

   ājagāma tato vālī hatvā taṃ dānavarṣabham

   tato'hamadadāṃ rājyaṃ gauravādbhayayantritaḥ

10. 10

    स मां जिघांसुर्दुष्टात्मा वाली प्रव्यथितेन्द्रियः

    परिकालयते क्रोधाद्धावन्तं सचिवैः सह

    sa māṃ jighāṃsurduṣṭātmā vālī pravyathitendriyaḥ

    parikālayate krodhāddhāvantaṃ sacivaiḥ saha

11. 11

    ततोऽहं वालिना तेन सानुबन्धः प्रधावितः

    नदीश्च विविधाः पश्यन्वनानि नगराणि च

    tato'haṃ vālinā tena sānubandhaḥ pradhāvitaḥ

    nadīśca vividhāḥ paśyanvanāni nagarāṇi ca

12. 12

    आदर्शतलसंकाशा ततो वै पृथिवी मया

    अलातचक्रप्रतिमा दृष्टा गोष्पदवत्तदा

    ādarśatalasaṃkāśā tato vai pṛthivī mayā

    alātacakrapratimā dṛṣṭā goṣpadavattadā

13. 13

    ततः पूर्वमहं गत्वा दक्षिणामहमाश्रितः

    दिशं च पश्चिमां भूयो गतोऽस्मि भयशङ्कितः

    उत्तरां तु दिशं यान्तं हनुमान्मामथाब्रवीत्

    tataḥ pūrvamahaṃ gatvā dakṣiṇāmahamāśritaḥ

    diśaṃ ca paścimāṃ bhūyo gato'smi bhayaśaṅkitaḥ

    uttarāṃ tu diśaṃ yāntaṃ hanumānmāmathābravīt

14. 14

    इदानीं मे स्मृतं राजन्यथा वाली हरीश्वरः

    मतंगेन तदा शप्तो ह्यस्मिन्नाश्रममण्डले

    idānīṃ me smṛtaṃ rājanyathā vālī harīśvaraḥ

    mataṃgena tadā śapto hyasminnāśramamaṇḍale

15. 15

    प्रविशेद्यदि वा वाली मूर्धास्य शतधा भवेत्

    तत्र वासः सुखोऽस्माकं निरुद्विग्नो भविष्यति

    praviśedyadi vā vālī mūrdhāsya śatadhā bhavet

    tatra vāsaḥ sukho'smākaṃ nirudvigno bhaviṣyati

16. 16

    ततः पर्वतमासाद्य ऋश्यमूकं नृपात्मज

    न विवेश तदा वाली मतंगस्य भयात्तदा

    tataḥ parvatamāsādya ṛśyamūkaṃ nṛpātmaja

    na viveśa tadā vālī mataṃgasya bhayāttadā

17. 17

    एवं मया तदा राजन्प्रत्यक्षमुपलक्षितम्

    पृथिवीमण्डलं कृत्स्नं गुहामस्म्यागतस्ततः

    evaṃ mayā tadā rājanpratyakṣamupalakṣitam

    pṛthivīmaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ guhāmasmyāgatastataḥ