Sarga 42

62 shlokas

1. 1

   ततः संदिश्य सुग्रीवः श्वशुरं पश्चिमां दिशम्

   वीरं शतबलिं नाम वानरं वानरर्षभः

   tataḥ saṃdiśya sugrīvaḥ śvaśuraṃ paścimāṃ diśam

   vīraṃ śatabaliṃ nāma vānaraṃ vānararṣabhaḥ

2. 2

   उवाच राजा मन्त्रज्ञः सर्ववानरसंमतम्

   वाक्यमात्महितं चैव रामस्य च हितं तथा

   uvāca rājā mantrajñaḥ sarvavānarasaṃmatam

   vākyamātmahitaṃ caiva rāmasya ca hitaṃ tathā

3. 3

   वृतः शतसहस्रेण त्वद्विधानां वनौकसाम्

   वैवस्वतसुतैः सार्धं प्रतिष्ठस्व स्वमन्त्रिभिः

   vṛtaḥ śatasahasreṇa tvadvidhānāṃ vanaukasām

   vaivasvatasutaiḥ sārdhaṃ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ

4. 4

   दिशं ह्युदीचीं विक्रान्तां हिमशैलावतंसकाम्

   सर्वतः परिमार्गध्वं रामपत्नीमनिन्दिताम्

   diśaṃ hyudīcīṃ vikrāntāṃ himaśailāvataṃsakām

   sarvataḥ parimārgadhvaṃ rāmapatnīmaninditām

5. 5

   अस्मिन्कार्ये विनिवृत्ते कृते दाशरथेः प्रिये

   ऋणान्मुक्ता भविष्यामः कृतार्थार्थविदां वराः

   asminkārye vinivṛtte kṛte dāśaratheḥ priye

   ṛṇānmuktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṃ varāḥ

6. 6

   कृतं हि प्रियमस्माकं राघवेण महात्मना

   तस्य चेत्प्रतिकारोऽस्ति सफलं जीवितं भवेत्

   kṛtaṃ hi priyamasmākaṃ rāghaveṇa mahātmanā

   tasya cetpratikāro'sti saphalaṃ jīvitaṃ bhavet

7. 7

   एतां बुद्धिं समास्थाय दृश्यते जानकी यथा

   तथा भवद्भिः कर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः

   etāṃ buddhiṃ samāsthāya dṛśyate jānakī yathā

   tathā bhavadbhiḥ kartavyamasmatpriyahitaiṣibhiḥ

8. 8

   अयं हि सर्वभूतानां मान्यस्तु नरसत्तमः

   अस्मासु चागतप्रीती रामः परपुरंजयः

   ayaṃ hi sarvabhūtānāṃ mānyastu narasattamaḥ

   asmāsu cāgataprītī rāmaḥ parapuraṃjayaḥ

9. 9

   इमानि वनदुर्गाणि नद्यः शैलान्तराणि च

   भवन्तः परिमार्गंस्तु बुद्धिविक्रमसम्पदा

   imāni vanadurgāṇi nadyaḥ śailāntarāṇi ca

   bhavantaḥ parimārgaṃstu buddhivikramasampadā

10. 10

    तत्र म्लेच्छान्पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च

    प्रस्थालान्भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः

    tatra mlecchānpulindāṃśca śūrasenāṃstathaiva ca

    prasthālānbharatāṃścaiva kurūṃśca saha madrakaiḥ

11. 11

    काम्बोजान्यवनांश्चैव शकानारट्टकानपि

    बाह्लीकानृषिकांश्चैव पौरवानथ टङ्कणान्

    kāmbojānyavanāṃścaiva śakānāraṭṭakānapi

    bāhlīkānṛṣikāṃścaiva pauravānatha ṭaṅkaṇān

12. 12

    चीनान्परमचीनांश्च नीहारांश्च पुनः पुनः

    अन्विष्य दरदांश्चैव हिमवन्तं विचिन्वथ

    cīnānparamacīnāṃśca nīhārāṃśca punaḥ punaḥ

    anviṣya daradāṃścaiva himavantaṃ vicinvatha

13. 13

    लोध्रपद्मकषण्डेषु देवदारुवनेषु च

    रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः

    lodhrapadmakaṣaṇḍeṣu devadāruvaneṣu ca

    rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ

14. 14

    ततः सोमाश्रमं गत्वा देवगन्धर्वसेवितम्

    कालं नाम महासानुं पर्वतं तं गमिष्यथ

    tataḥ somāśramaṃ gatvā devagandharvasevitam

    kālaṃ nāma mahāsānuṃ parvataṃ taṃ gamiṣyatha

15. 15

    महत्सु तस्य शृङ्गेषु निर्दरेषु गुहासु च

    विचिनुध्वं महाभागां रामपत्नीं यशस्विनीम्

    mahatsu tasya śṛṅgeṣu nirdareṣu guhāsu ca

    vicinudhvaṃ mahābhāgāṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm

16. 16

    तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं हेमवर्गं महागिरिम्

    ततः सुदर्शनं नाम पर्वतं गन्तुमर्हथ

    tamatikramya śailendraṃ hemavargaṃ mahāgirim

    tataḥ sudarśanaṃ nāma parvataṃ gantumarhatha

17. 17

    तस्य काननषण्डेषु निर्दरेषु गुहासु च

    रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः

    tasya kānanaṣaṇḍeṣu nirdareṣu guhāsu ca

    rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ

18. 18

    तमतिक्रम्य चाकाशं सर्वतः शतयोजनम्

    अपर्वतनदीवृक्षं सर्वसत्त्वविवर्जितम्

    tamatikramya cākāśaṃ sarvataḥ śatayojanam

    aparvatanadīvṛkṣaṃ sarvasattvavivarjitam

19. 19

    तं तु शीघ्रमतिक्रम्य कान्तारं रोमहर्षणम्

    कैलासं पाण्डुरं शैलं प्राप्य हृष्टा भविष्यथ

    taṃ tu śīghramatikramya kāntāraṃ romaharṣaṇam

    kailāsaṃ pāṇḍuraṃ śailaṃ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha

20. 20

    तत्र पाण्डुरमेघाभं जाम्बूनदपरिष्कृतम्

    कुबेरभवनं दिव्यं निर्मितं विश्वकर्मणा

    tatra pāṇḍurameghābhaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam

    kuberabhavanaṃ divyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā

21. 21

    विशाला नलिनी यत्र प्रभूतकमलोत्पला

    हंसकारण्डवाकीर्णा अप्सरोगणसेविता

    viśālā nalinī yatra prabhūtakamalotpalā

    haṃsakāraṇḍavākīrṇā apsarogaṇasevitā

22. 22

    तत्र वैश्रवणो राजा सर्वभूतनमस्कृतः

    धनदो रमते श्रीमान्गुह्यकैः सह यक्षराट्

    tatra vaiśravaṇo rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ

    dhanado ramate śrīmānguhyakaiḥ saha yakṣarāṭ

23. 23

    तस्य चन्द्रनिकाशेषु पर्वतेषु गुहासु च

    रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः

    tasya candranikāśeṣu parvateṣu guhāsu ca

    rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ

24. 24

    क्रौञ्चं तु गिरिमासाद्य बिलं तस्य सुदुर्गमम्

    अप्रमत्तैः प्रवेष्टव्यं दुष्प्रवेशं हि तत्स्मृतम्

    krauñcaṃ tu girimāsādya bilaṃ tasya sudurgamam

    apramattaiḥ praveṣṭavyaṃ duṣpraveśaṃ hi tatsmṛtam

25. 25

    वसन्ति हि महात्मानस्तत्र सूर्यसमप्रभाः

    देवैरप्यर्चिताः सम्यग्देवरूपा महर्षयः

    vasanti hi mahātmānastatra sūryasamaprabhāḥ

    devairapyarcitāḥ samyagdevarūpā maharṣayaḥ

26. 26

    क्रौञ्चस्य तु गुहाश्चान्याः सानूनि शिखराणि च

    निर्दराश्च नितम्बाश्च विचेतव्यास्ततस्ततः

    krauñcasya tu guhāścānyāḥ sānūni śikharāṇi ca

    nirdarāśca nitambāśca vicetavyāstatastataḥ

27. 27

    क्रौञ्चस्य शिखरं चापि निरीक्ष्य च ततस्ततः

    अवृक्षं कामशैलं च मानसं विहगालयम्

    krauñcasya śikharaṃ cāpi nirīkṣya ca tatastataḥ

    avṛkṣaṃ kāmaśailaṃ ca mānasaṃ vihagālayam

28. 28

    न गतिस्तत्र भूतानां देवदानवरक्षसाम्

    स च सर्वैर्विचेतव्यः ससानुप्रस्थभूधरः

    na gatistatra bhūtānāṃ devadānavarakṣasām

    sa ca sarvairvicetavyaḥ sasānuprasthabhūdharaḥ

29. 29

    क्रौञ्चं गिरिमतिक्रम्य मैनाको नाम पर्वतः

    मयस्य भवनं तत्र दानवस्य स्वयं कृतम्

    krauñcaṃ girimatikramya maināko nāma parvataḥ

    mayasya bhavanaṃ tatra dānavasya svayaṃ kṛtam

30. 30

    मैनाकस्तु विचेतव्यः ससानुप्रस्थकन्दरः

    स्त्रीणामश्वमुखीनां च निकेतास्तत्र तत्र तु

    mainākastu vicetavyaḥ sasānuprasthakandaraḥ

    strīṇāmaśvamukhīnāṃ ca niketāstatra tatra tu