Sarga 20

25 shlokas

1. 1

   रामचापविसृष्टेन शरेणान्तकरेण तम्

   दृष्ट्वा विनिहतं भूमौ तारा ताराधिपानना

   rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam

   dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā

2. 2

   सा समासाद्य भर्तारं पर्यष्वजत भामिनी

   इषुणाभिहतं दृष्ट्वा वालिनं कुञ्जरोपमम्

   sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī

   iṣuṇābhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam

3. 3

   वानरेन्द्रं महेन्द्राभं शोकसंतप्तमानसा

   तारा तरुमिवोन्मूलं पर्यदेवयदातुरा

   vānarendraṃ mahendrābhaṃ śokasaṃtaptamānasā

   tārā tarumivonmūlaṃ paryadevayadāturā

4. 4

   रणे दारुणविक्रान्त प्रवीर प्लवतां वर

   किं दीनामपुरोभागामद्य त्वं नाभिभाषसे

   raṇe dāruṇavikrānta pravīra plavatāṃ vara

   kiṃ dīnāmapurobhāgāmadya tvaṃ nābhibhāṣase

5. 5

   उत्तिष्ठ हरिशार्दूल भजस्व शयनोत्तमम्

   नैवंविधाः शेरते हि भूमौ नृपतिसत्तमाः

   uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam

   naivaṃvidhāḥ śerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ

6. 6

   अतीव खलु ते कान्ता वसुधा वसुधाधिप

   गतासुरपि यां गात्रैर्मां विहाय निषेवसे

   atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa

   gatāsurapi yāṃ gātrairmāṃ vihāya niṣevase

7. 7

   व्यक्तमन्या त्वया वीर धर्मतः सम्प्रवर्तिता

   किष्किन्धेव पुरी रम्या स्वर्गमार्गे विनिर्मिता

   vyaktamanyā tvayā vīra dharmataḥ sampravartitā

   kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā

8. 8

   यान्यस्माभिस्त्वया सार्धं वनेषु मधुगन्धिषु

   विहृतानि त्वया काले तेषामुपरमः कृतः

   yānyasmābhistvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu

   vihṛtāni tvayā kāle teṣāmuparamaḥ kṛtaḥ

9. 9

   निरानन्दा निराशाहं निमग्ना शोकसागरे

   त्वयि पञ्चत्वमापन्ने महायूथपयूथपे

   nirānandā nirāśāhaṃ nimagnā śokasāgare

   tvayi pañcatvamāpanne mahāyūthapayūthape

10. 10

    हृदयं सुस्थिरं मह्यं दृष्ट्वा विनिहतं भुवि

    यन्न शोकाभिसंतप्तं स्फुटतेऽद्य सहस्रधा

    hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ bhuvi

    yanna śokābhisaṃtaptaṃ sphuṭate'dya sahasradhā

11. 11

    सुग्रीवस्य त्वया भार्या हृता स च विवासितः

    यत्तत्तस्य त्वया व्युष्टिः प्राप्तेयं प्लवगाधिप

    sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ

    yattattasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa

12. 12

    निःश्रेयसपरा मोहात्त्वया चाहं विगर्हिता

    यैषाब्रुवं हितं वाक्यं वानरेन्द्रहितैषिणी

    niḥśreyasaparā mohāttvayā cāhaṃ vigarhitā

    yaiṣābruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendrahitaiṣiṇī

13. 13

    कालो निःसंशयो नूनं जीवितान्तकरस्तव

    बलाद्येनावपन्नोऽसि सुग्रीवस्यावशो वशम्

    kālo niḥsaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakarastava

    balādyenāvapanno'si sugrīvasyāvaśo vaśam

14. 14

    वैधव्यं शोकसंतापं कृपणं कृपणा सती

    अदुःखोपचिता पूर्वं वर्तयिष्याम्यनाथवत्

    vaidhavyaṃ śokasaṃtāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī

    aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmyanāthavat

15. 15

    लालितश्चाङ्गदो वीरः सुकुमारः सुखोचितः

    वत्स्यते कामवस्थां मे पितृव्ये क्रोधमूर्छिते

    lālitaścāṅgado vīraḥ sukumāraḥ sukhocitaḥ

    vatsyate kāmavasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite

16. 16

    कुरुष्व पितरं पुत्र सुदृष्टं धर्मवत्सलम्

    दुर्लभं दर्शनं त्वस्य तव वत्स भविष्यति

    kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam

    durlabhaṃ darśanaṃ tvasya tava vatsa bhaviṣyati

17. 17

    समाश्वासय पुत्रं त्वं संदेशं संदिशस्व च

    मूर्ध्नि चैनं समाघ्राय प्रवासं प्रस्थितो ह्यसि

    samāśvāsaya putraṃ tvaṃ saṃdeśaṃ saṃdiśasva ca

    mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hyasi

18. 18

    रामेण हि महत्कर्म कृतं त्वामभिनिघ्नता

    आनृण्यं तु गतं तस्य सुग्रीवस्य प्रतिश्रवे

    rāmeṇa hi mahatkarma kṛtaṃ tvāmabhinighnatā

    ānṛṇyaṃ tu gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave

19. 19

    सकामो भव सुग्रीव रुमां त्वं प्रतिपत्स्यसे

    भुङ्क्ष्व राज्यमनुद्विग्नः शस्तो भ्राता रिपुस्तव

    sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase

    bhuṅkṣva rājyamanudvignaḥ śasto bhrātā ripustava

20. 20

    किं मामेवं विलपतीं प्रेम्णा त्वं नाभिभाषसे

    इमाः पश्य वरा बह्वीर्भार्यास्ते वानरेश्वर

    kiṃ māmevaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase

    imāḥ paśya varā bahvīrbhāryāste vānareśvara

21. 21

    तस्या विलपितं श्रुत्वा वानर्यः सर्वतश्च ताः

    परिगृह्याङ्गदं दीनं दुःखार्ताः परिचुक्रुशुः

    tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryaḥ sarvataśca tāḥ

    parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtāḥ paricukruśuḥ

22. 22

    किमङ्गदं साङ्गद वीरबाहो विहाय यास्यद्य चिरप्रवासम्

    न युक्तमेवं गुणसंनिकृष्टं विहाय पुत्रं प्रियपुत्र गन्तुम्

    kimaṅgadaṃ sāṅgada vīrabāho vihāya yāsyadya cirapravāsam

    na yuktamevaṃ guṇasaṃnikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum

23. 23

    किमप्रियं ते प्रियचारुवेष कृतं मया नाथ सुतेन वा ते

    सहायिनीमद्य विहाय वीर यमक्षयं गच्छसि दुर्विनीतम्

    kimapriyaṃ te priyacāruveṣa kṛtaṃ mayā nātha sutena vā te

    sahāyinīmadya vihāya vīra yamakṣayaṃ gacchasi durvinītam

24. 24

    यद्यप्रियं किंचिदसंप्रधार्य कृतं मया स्यात्तव दीर्घबाहो

    क्षमस्व मे तद्धरिवंशनाथ व्रजामि मूर्ध्ना तव वीर पादौ

    yadyapriyaṃ kiṃcidasaṃpradhārya kṛtaṃ mayā syāttava dīrghabāho

    kṣamasva me taddharivaṃśanātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau

25. 25

    तथा तु तारा करुणं रुदन्ती भर्तुः समीपे सह वानरीभिः

    व्यवस्यत प्रायमनिन्द्यवर्णा उपोपवेष्टुं भुवि यत्र वाली

    tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartuḥ samīpe saha vānarībhiḥ

    vyavasyata prāyamanindyavarṇā upopaveṣṭuṃ bhuvi yatra vālī