22 shlokas
- 1
सह ताराङ्गदाभ्यां तु गत्वा स हनुमान्कपिः
सुग्रीवेण यथोद्दिष्टं तं देशमुपचक्रमे
saha tārāṅgadābhyāṃ tu gatvā sa hanumānkapiḥ
sugrīveṇa yathoddiṣṭaṃ taṃ deśamupacakrame
- 2
स तु दूरमुपागम्य सर्वैस्तैः कपिसत्तमैः
विचिनोति स्म विन्ध्यस्य गुहाश्च गहनानि च
sa tu dūramupāgamya sarvaistaiḥ kapisattamaiḥ
vicinoti sma vindhyasya guhāśca gahanāni ca
- 3
पर्वताग्रान्नदीदुर्गान्सरांसि विपुलान्द्रुमान्
वृक्षषण्डांश्च विविधान्पर्वतान्घनपादपान्
parvatāgrānnadīdurgānsarāṃsi vipulāndrumān
vṛkṣaṣaṇḍāṃśca vividhānparvatānghanapādapān
- 4
अन्वेषमाणास्ते सर्वे वानराः सर्वतो दिशम्
न सीतां ददृशुर्वीरा मैथिलीं जनकात्मजाम्
anveṣamāṇāste sarve vānarāḥ sarvato diśam
na sītāṃ dadṛśurvīrā maithilīṃ janakātmajām
- 5
ते भक्षयन्तो मूलानि फलानि विविधानि च
अन्वेषमाणा दुर्धर्षा न्यवसंस्तत्र तत्र ह
स तु देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान्महान्
te bhakṣayanto mūlāni phalāni vividhāni ca
anveṣamāṇā durdharṣā nyavasaṃstatra tatra ha
sa tu deśo duranveṣo guhāgahanavānmahān
- 6
त्यक्त्वा तु तं तदा देशं सर्वे वै हरियूथपाः
देशमन्यं दुराधर्षं विविशुश्चाकुतोभयाः
tyaktvā tu taṃ tadā deśaṃ sarve vai hariyūthapāḥ
deśamanyaṃ durādharṣaṃ viviśuścākutobhayāḥ
- 7
यत्र वन्ध्यफला वृक्षा विपुष्पाः पर्णवर्जिताः
निस्तोयाः सरितो यत्र मूलं यत्र सुदुर्लभम्
yatra vandhyaphalā vṛkṣā vipuṣpāḥ parṇavarjitāḥ
nistoyāḥ sarito yatra mūlaṃ yatra sudurlabham
- 8
न सन्ति महिषा यत्र न मृगा न च हस्तिनः
शार्दूलाः पक्षिणो वापि ये चान्ये वनगोचराः
na santi mahiṣā yatra na mṛgā na ca hastinaḥ
śārdūlāḥ pakṣiṇo vāpi ye cānye vanagocarāḥ
- 9
स्निग्धपत्राः स्थले यत्र पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः
प्रेक्षणीयाः सुगन्धाश्च भ्रमरैश्चापि वर्जिताः
snigdhapatrāḥ sthale yatra padminyaḥ phullapaṅkajāḥ
prekṣaṇīyāḥ sugandhāśca bhramaraiścāpi varjitāḥ
- 10
कण्डुर्नाम महाभागः सत्यवादी तपोधनः
महर्षिः परमामर्षी नियमैर्दुष्प्रधर्षणः
kaṇḍurnāma mahābhāgaḥ satyavādī tapodhanaḥ
maharṣiḥ paramāmarṣī niyamairduṣpradharṣaṇaḥ
- 11
तस्य तस्मिन्वने पुत्रो बालको दशवार्षिकः
प्रनष्टो जीवितान्ताय क्रुद्धस्तत्र महामुनिः
tasya tasminvane putro bālako daśavārṣikaḥ
pranaṣṭo jīvitāntāya kruddhastatra mahāmuniḥ
- 12
तेन धर्मात्मना शप्तं कृत्स्नं तत्र महद्वनम्
अशरण्यं दुराधर्षं मृगपक्षिविवर्जितम्
tena dharmātmanā śaptaṃ kṛtsnaṃ tatra mahadvanam
aśaraṇyaṃ durādharṣaṃ mṛgapakṣivivarjitam
- 13
तस्य ते काननान्तांस्तु गिरीणां कन्दराणि च
प्रभवानि नदीनांच विचिन्वन्ति समाहिताः
tasya te kānanāntāṃstu girīṇāṃ kandarāṇi ca
prabhavāni nadīnāṃca vicinvanti samāhitāḥ
- 14
तत्र चापि महात्मानो नापश्यञ्जनकात्मजाम्
हर्तारं रावणं वापि सुग्रीवप्रियकारिणः
tatra cāpi mahātmāno nāpaśyañjanakātmajām
hartāraṃ rāvaṇaṃ vāpi sugrīvapriyakāriṇaḥ
- 15
ते प्रविश्य तु तं भीमं लतागुल्मसमावृतम्
ददृशुः क्रूरकर्माणमसुरं सुरनिर्भयम्
te praviśya tu taṃ bhīmaṃ latāgulmasamāvṛtam
dadṛśuḥ krūrakarmāṇamasuraṃ suranirbhayam
- 16
तं दृष्ट्वा वनरा घोरं स्थितं शैलमिवापरम्
गाढं परिहिताः सर्वे दृष्ट्वा तं पर्वतोपमम्
taṃ dṛṣṭvā vanarā ghoraṃ sthitaṃ śailamivāparam
gāḍhaṃ parihitāḥ sarve dṛṣṭvā taṃ parvatopamam
- 17
सोऽपि तान्वानरान्सर्वान्नष्टाः स्थेत्यब्रवीद्बली
अभ्यधावत संक्रुद्धो मुष्टिमुद्यम्य संहितम्
so'pi tānvānarānsarvānnaṣṭāḥ sthetyabravīdbalī
abhyadhāvata saṃkruddho muṣṭimudyamya saṃhitam
- 18
तमापतन्तं सहसा वालिपुत्रोऽङ्गदस्तदा
रावणोऽयमिति ज्ञात्वा तलेनाभिजघान ह
tamāpatantaṃ sahasā vāliputro'ṅgadastadā
rāvaṇo'yamiti jñātvā talenābhijaghāna ha
- 19
स वालिपुत्राभिहतो वक्त्राच्छोणितमुद्वमन्
असुरो न्यपतद्भूमौ पर्यस्त इव पर्वतः
sa vāliputrābhihato vaktrācchoṇitamudvaman
asuro nyapatadbhūmau paryasta iva parvataḥ
- 20
ते तु तस्मिन्निरुच्छ्वासे वानरा जितकाशिनः
व्यचिन्वन्प्रायशस्तत्र सर्वं तद्गिरिगह्वरम्
te tu tasminnirucchvāse vānarā jitakāśinaḥ
vyacinvanprāyaśastatra sarvaṃ tadgirigahvaram
- 21
विचितं तु ततः कृत्वा सर्वे ते काननं पुनः
अन्यदेवापरं घोरं विविशुर्गिरिगह्वरम्
vicitaṃ tu tataḥ kṛtvā sarve te kānanaṃ punaḥ
anyadevāparaṃ ghoraṃ viviśurgirigahvaram
- 22
ते विचिन्त्य पुनः खिन्ना विनिष्पत्य समागताः
एकान्ते वृक्षमूले तु निषेदुर्दीनमानसाः
te vicintya punaḥ khinnā viniṣpatya samāgatāḥ
ekānte vṛkṣamūle tu niṣedurdīnamānasāḥ