Sarga 22

26 shlokas

1. 1

   वीक्षमाणस्तु मन्दासुः सर्वतो मन्दमुच्छ्वसन्

   आदावेव तु सुग्रीवं ददर्श त्वात्मजाग्रतः

   vīkṣamāṇastu mandāsuḥ sarvato mandamucchvasan

   ādāveva tu sugrīvaṃ dadarśa tvātmajāgrataḥ

2. 2

   तं प्राप्तविजयं वाली सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्

   आभाष्य व्यक्तया वाचा सस्नेहमिदमब्रवीत्

   taṃ prāptavijayaṃ vālī sugrīvaṃ plavageśvaram

   ābhāṣya vyaktayā vācā sasnehamidamabravīt

3. 3

   सुग्रीव दोषेण न मां गन्तुमर्हसि किल्बिषात्

   कृष्यमाणं भविष्येण बुद्धिमोहेन मां बलात्

   sugrīva doṣeṇa na māṃ gantumarhasi kilbiṣāt

   kṛṣyamāṇaṃ bhaviṣyeṇa buddhimohena māṃ balāt

4. 4

   युगपद्विहितं तात न मन्ये सुखमावयोः

   सौहार्दं भ्रातृयुक्तं हि तदिदं जातमन्यथा

   yugapadvihitaṃ tāta na manye sukhamāvayoḥ

   sauhārdaṃ bhrātṛyuktaṃ hi tadidaṃ jātamanyathā

5. 5

   प्रतिपद्य त्वमद्यैव राज्यमेषां वनौकसाम्

   मामप्यद्यैव गच्छन्तं विद्धि वैवस्वतक्षयम्

   pratipadya tvamadyaiva rājyameṣāṃ vanaukasām

   māmapyadyaiva gacchantaṃ viddhi vaivasvatakṣayam

6. 6

   जीवितं च हि राज्यं च श्रियं च विपुलामिमाम्

   प्रजहाम्येष वै तूर्णं महच्चागर्हितं यशः

   jīvitaṃ ca hi rājyaṃ ca śriyaṃ ca vipulāmimām

   prajahāmyeṣa vai tūrṇaṃ mahaccāgarhitaṃ yaśaḥ

7. 7

   अस्यां त्वहमवस्थायां वीर वक्ष्यामि यद्वचः

   यद्यप्यसुकरं राजन्कर्तुमेव तदर्हसि

   asyāṃ tvahamavasthāyāṃ vīra vakṣyāmi yadvacaḥ

   yadyapyasukaraṃ rājankartumeva tadarhasi

8. 8

   सुखार्हं सुखसंवृद्धं बालमेनमबालिशम्

   बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितमङ्गदम्

   sukhārhaṃ sukhasaṃvṛddhaṃ bālamenamabāliśam

   bāṣpapūrṇamukhaṃ paśya bhūmau patitamaṅgadam

9. 9

   मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रमिवौरसम्

   मया हीनमहीनार्थं सर्वतः परिपालय

   mama prāṇaiḥ priyataraṃ putraṃ putramivaurasam

   mayā hīnamahīnārthaṃ sarvataḥ paripālaya

10. 10

    त्वमप्यस्य हि दाता च परित्राता च सर्वतः

    भयेष्वभयदश्चैव यथाहं प्लवगेश्वर

    tvamapyasya hi dātā ca paritrātā ca sarvataḥ

    bhayeṣvabhayadaścaiva yathāhaṃ plavageśvara

11. 11

    एष तारात्मजः श्रीमांस्त्वया तुल्यपराक्रमः

    रक्षसां तु वधे तेषामग्रतस्ते भविष्यति

    eṣa tārātmajaḥ śrīmāṃstvayā tulyaparākramaḥ

    rakṣasāṃ tu vadhe teṣāmagrataste bhaviṣyati

12. 12

    अनुरूपाणि कर्माणि विक्रम्य बलवान्रणे

    करिष्यत्येष तारेयस्तरस्वी तरुणोऽङ्गदः

    anurūpāṇi karmāṇi vikramya balavānraṇe

    kariṣyatyeṣa tāreyastarasvī taruṇo'ṅgadaḥ

13. 13

    सुषेणदुहिता चेयमर्थसूक्ष्मविनिश्चये

    औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता

    suṣeṇaduhitā ceyamarthasūkṣmaviniścaye

    autpātike ca vividhe sarvataḥ pariniṣṭhitā

14. 14

    यदेषा साध्विति ब्रूयात्कार्यं तन्मुक्तसंशयम्

    न हि तारामतं किंचिदन्यथा परिवर्तते

    yadeṣā sādhviti brūyātkāryaṃ tanmuktasaṃśayam

    na hi tārāmataṃ kiṃcidanyathā parivartate

15. 15

    राघवस्य च ते कार्यं कर्तव्यमविशङ्कया

    स्यादधर्मो ह्यकरणे त्वां च हिंस्याद्विमानितः

    rāghavasya ca te kāryaṃ kartavyamaviśaṅkayā

    syādadharmo hyakaraṇe tvāṃ ca hiṃsyādvimānitaḥ

16. 16

    इमां च मालामाधत्स्व दिव्यां सुग्रीव काञ्चनीम्

    उदारा श्रीः स्थिता ह्यस्यां सम्प्रजह्यान्मृते मयि

    imāṃ ca mālāmādhatsva divyāṃ sugrīva kāñcanīm

    udārā śrīḥ sthitā hyasyāṃ samprajahyānmṛte mayi

17. 17

    इत्येवमुक्तः सुग्रीवो वालिना भ्रातृसौहृदात्

    हर्षं त्यक्त्वा पुनर्दीनो ग्रहग्रस्त इवोडुराट्

    ityevamuktaḥ sugrīvo vālinā bhrātṛsauhṛdāt

    harṣaṃ tyaktvā punardīno grahagrasta ivoḍurāṭ

18. 18

    तद्वालिवचनाच्छान्तः कुर्वन्युक्तमतन्द्रितः

    जग्राह सोऽभ्यनुज्ञातो मालां तां चैव काञ्चनीम्

    tadvālivacanācchāntaḥ kurvanyuktamatandritaḥ

    jagrāha so'bhyanujñāto mālāṃ tāṃ caiva kāñcanīm

19. 19

    तां मालां काञ्चनीं दत्त्वा वाली दृष्ट्वात्मजं स्थितम्

    संसिद्धः प्रेत्य भावाय स्नेहादङ्गदमब्रवीत्

    tāṃ mālāṃ kāñcanīṃ dattvā vālī dṛṣṭvātmajaṃ sthitam

    saṃsiddhaḥ pretya bhāvāya snehādaṅgadamabravīt

20. 20

    देशकालौ भजस्वाद्य क्षममाणः प्रियाप्रिये

    सुखदुःखसहः काले सुग्रीववशगो भव

    deśakālau bhajasvādya kṣamamāṇaḥ priyāpriye

    sukhaduḥkhasahaḥ kāle sugrīvavaśago bhava

21. 21

    यथा हि त्वं महाबाहो लालितः सततं मया

    न तथा वर्तमानं त्वां सुग्रीवो बहु मंस्यते

    yathā hi tvaṃ mahābāho lālitaḥ satataṃ mayā

    na tathā vartamānaṃ tvāṃ sugrīvo bahu maṃsyate

22. 22

    मास्यामित्रैर्गतं गच्छेर्मा शत्रुभिररिंदम

    भर्तुरर्थपरो दान्तः सुग्रीववशगो भव

    māsyāmitrairgataṃ gacchermā śatrubhirariṃdama

    bharturarthaparo dāntaḥ sugrīvavaśago bhava

23. 23

    न चातिप्रणयः कार्यः कर्तव्योऽप्रणयश्च ते

    उभयं हि महादोषं तस्मादन्तरदृग्भव

    na cātipraṇayaḥ kāryaḥ kartavyo'praṇayaśca te

    ubhayaṃ hi mahādoṣaṃ tasmādantaradṛgbhava

24. 24

    इत्युक्त्वाथ विवृत्ताक्षः शरसंपीडितो भृशम्

    विवृतैर्दशनैर्भीमैर्बभूवोत्क्रान्तजीवितः

    ityuktvātha vivṛttākṣaḥ śarasaṃpīḍito bhṛśam

    vivṛtairdaśanairbhīmairbabhūvotkrāntajīvitaḥ

25. 25

    हते तु वीरे प्लवगाधिपे तदा प्लवंगमास्तत्र न शर्म लेभिरे

    वनेचराः सिंहयुते महावने यथा हि गावो निहते गवां पतौ

    hate tu vīre plavagādhipe tadā plavaṃgamāstatra na śarma lebhire

    vanecarāḥ siṃhayute mahāvane yathā hi gāvo nihate gavāṃ patau

26. 26

    ततस्तु तारा व्यसनार्णवप्लुता मृतस्य भर्तुर्वदनं समीक्ष्य सा

    जगाम भूमिं परिरभ्य वालिनं महाद्रुमं छिन्नमिवाश्रिता लता

    tatastu tārā vyasanārṇavaplutā mṛtasya bharturvadanaṃ samīkṣya sā

    jagāma bhūmiṃ parirabhya vālinaṃ mahādrumaṃ chinnamivāśritā latā