Sarga 37

34 shlokas

1. 1

   प्रतिगृह्य च तत्सर्वमुपायनमुपाहृतम्

   वानरान्सान्त्वयित्वा च सर्वानेव व्यसर्जयत्

   pratigṛhya ca tatsarvamupāyanamupāhṛtam

   vānarānsāntvayitvā ca sarvāneva vyasarjayat

2. 2

   विसर्जयित्वा स हरीञ्शूरांस्तान्कृतकर्मणः

   मेने कृतार्थमात्मानं राघवं च महाबलम्

   visarjayitvā sa harīñśūrāṃstānkṛtakarmaṇaḥ

   mene kṛtārthamātmānaṃ rāghavaṃ ca mahābalam

3. 3

   स लक्ष्मणो भीमबलं सर्ववानरसत्तमम्

   अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं संप्रहर्षयन्

   किष्किन्धाया विनिष्क्राम यदि ते सौम्य रोचते

   sa lakṣmaṇo bhīmabalaṃ sarvavānarasattamam

   abravītpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ saṃpraharṣayan

   kiṣkindhāyā viniṣkrāma yadi te saumya rocate

4. 4

   तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य सुभाषितम्

   सुग्रीवः परमप्रीतो वाक्यमेतदुवाच ह

   tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam

   sugrīvaḥ paramaprīto vākyametaduvāca ha

5. 5

   एवं भवतु गच्छामः स्थेयं त्वच्छासने मया

   तमेवमुक्त्वा सुग्रीवो लक्ष्मणं शुभलक्ष्मणम्

   evaṃ bhavatu gacchāmaḥ stheyaṃ tvacchāsane mayā

   tamevamuktvā sugrīvo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣmaṇam

6. 6

   विसर्जयामास तदा तारामन्याश्च योषितः

   एतेत्युच्चैर्हरिवरान्सुग्रीवः समुदाहरत्

   visarjayāmāsa tadā tārāmanyāśca yoṣitaḥ

   etetyuccairharivarānsugrīvaḥ samudāharat

7. 7

   तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हरयः शीघ्रमाययुः

   बद्धाञ्जलिपुटाः सर्वे ये स्युः स्त्रीदर्शनक्षमाः

   tasya tadvacanaṃ śrutvā harayaḥ śīghramāyayuḥ

   baddhāñjalipuṭāḥ sarve ye syuḥ strīdarśanakṣamāḥ

8. 8

   तानुवाच ततः प्राप्तान्राजार्कसदृशप्रभः

   उपस्थापयत क्षिप्रं शिबिकां मम वानराः

   tānuvāca tataḥ prāptānrājārkasadṛśaprabhaḥ

   upasthāpayata kṣipraṃ śibikāṃ mama vānarāḥ

9. 9

   श्रुत्वा तु वचनं तस्य हरयः शीघ्रविक्रमाः

   समुपस्थापयामासुः शिबिकां प्रियदर्शनाम्

   śrutvā tu vacanaṃ tasya harayaḥ śīghravikramāḥ

   samupasthāpayāmāsuḥ śibikāṃ priyadarśanām

10. 10

    तामुपस्थापितां दृष्ट्वा शिबिकां वानराधिपः

    लक्ष्मणारुह्यतां शीघ्रमिति सौमित्रिमब्रवीत्

    tāmupasthāpitāṃ dṛṣṭvā śibikāṃ vānarādhipaḥ

    lakṣmaṇāruhyatāṃ śīghramiti saumitrimabravīt

11. 11

    इत्युक्त्वा काञ्चनं यानं सुग्रीवः सूर्यसंनिभम्

    बृहद्भिर्हरिभिर्युक्तमारुरोह सलक्ष्मणः

    ityuktvā kāñcanaṃ yānaṃ sugrīvaḥ sūryasaṃnibham

    bṛhadbhirharibhiryuktamāruroha salakṣmaṇaḥ

12. 12

    पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि

    शुक्लैश्च बालव्यजनैर्धूयमानैः समन्ततः

    pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani

    śuklaiśca bālavyajanairdhūyamānaiḥ samantataḥ

13. 13

    शङ्खभेरीनिनादैश्च बन्दिभिश्चाभिवन्दितः

    निर्ययौ प्राप्य सुग्रीवो राज्यश्रियमनुत्तमाम्

    śaṅkhabherīninādaiśca bandibhiścābhivanditaḥ

    niryayau prāpya sugrīvo rājyaśriyamanuttamām

14. 14

    स वानरशतैस्तीक्ष्णैर्बहुभिः शस्त्रपाणिभिः

    परिकीर्णो ययौ तत्र यत्र रामो व्यवस्थितः

    sa vānaraśataistīkṣṇairbahubhiḥ śastrapāṇibhiḥ

    parikīrṇo yayau tatra yatra rāmo vyavasthitaḥ

15. 15

    स तं देशमनुप्राप्य श्रेष्ठं रामनिषेवितम्

    अवातरन्महातेजाः शिबिकायाः सलक्ष्मणः

    sa taṃ deśamanuprāpya śreṣṭhaṃ rāmaniṣevitam

    avātaranmahātejāḥ śibikāyāḥ salakṣmaṇaḥ

16. 16

    आसाद्य च ततो रामं कृताञ्जलिपुटोऽभवत्

    कृताञ्जलौ स्थिते तस्मिन्वानराश्चभवंस्तथा

    āsādya ca tato rāmaṃ kṛtāñjalipuṭo'bhavat

    kṛtāñjalau sthite tasminvānarāścabhavaṃstathā

17. 17

    तटाकमिव तद्दृष्ट्वा रामः कुड्मलपङ्कजम्

    वानराणां महत्सैन्यं सुग्रीवे प्रीतिमानभूत्

    taṭākamiva taddṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmalapaṅkajam

    vānarāṇāṃ mahatsainyaṃ sugrīve prītimānabhūt

18. 18

    पादयोः पतितं मूर्ध्ना तमुत्थाप्य हरीश्वरम्

    प्रेम्णा च बहुमानाच्च राघवः परिषस्वजे

    pādayoḥ patitaṃ mūrdhnā tamutthāpya harīśvaram

    premṇā ca bahumānācca rāghavaḥ pariṣasvaje

19. 19

    परिष्वज्य च धर्मात्मा निषीदेति ततोऽब्रवीत्

    तं निषण्णं ततो दृष्ट्वा क्षितौ रामोऽब्रवीद्वचः

    pariṣvajya ca dharmātmā niṣīdeti tato'bravīt

    taṃ niṣaṇṇaṃ tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo'bravīdvacaḥ

20. 20

    धर्ममर्थं च कामं च काले यस्तु निषेवते

    विभज्य सततं वीर स राजा हरिसत्तम

    dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca kāle yastu niṣevate

    vibhajya satataṃ vīra sa rājā harisattama

21. 21

    हित्वा धर्मं तथार्थं च कामं यस्तु निषेवते

    स वृक्षाग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते

    hitvā dharmaṃ tathārthaṃ ca kāmaṃ yastu niṣevate

    sa vṛkṣāgre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate

22. 22

    अमित्राणां वधे युक्तो मित्राणां संग्रहे रतः

    त्रिवर्गफलभोक्ता तु राजा धर्मेण युज्यते

    amitrāṇāṃ vadhe yukto mitrāṇāṃ saṃgrahe rataḥ

    trivargaphalabhoktā tu rājā dharmeṇa yujyate

23. 23

    उद्योगसमयस्त्वेष प्राप्तः शत्रुविनाशन

    संचिन्त्यतां हि पिङ्गेश हरिभिः सह मन्त्रिभिः

    udyogasamayastveṣa prāptaḥ śatruvināśana

    saṃcintyatāṃ hi piṅgeśa haribhiḥ saha mantribhiḥ

24. 24

    एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामं वचनमब्रवीत्

    evamuktastu sugrīvo rāmaṃ vacanamabravīt

25. 25

    प्रनष्टा श्रीश्च कीर्तिश्च कपिराज्यं च शाश्वतम्

    त्वत्प्रसादान्महाबाहो पुनः प्राप्तमिदं मया

    pranaṣṭā śrīśca kīrtiśca kapirājyaṃ ca śāśvatam

    tvatprasādānmahābāho punaḥ prāptamidaṃ mayā

26. 26

    तव देव प्रसादाच्च भ्रातुश्च जयतां वर

    कृतं न प्रतिकुर्याद्यः पुरुषाणां स दूषकः

    tava deva prasādācca bhrātuśca jayatāṃ vara

    kṛtaṃ na pratikuryādyaḥ puruṣāṇāṃ sa dūṣakaḥ

27. 27

    एते वानरमुख्याश्च शतशः शत्रुसूदन

    प्राप्ताश्चादाय बलिनः पृथिव्यां सर्ववानरान्

    ete vānaramukhyāśca śataśaḥ śatrusūdana

    prāptāścādāya balinaḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān

28. 28

    ऋक्षाश्चावहिताः शूरा गोलाङ्गूलाश्च राघव

    कान्तारवनदुर्गाणामभिज्ञा घोरदर्शनाः

    ṛkṣāścāvahitāḥ śūrā golāṅgūlāśca rāghava

    kāntāravanadurgāṇāmabhijñā ghoradarśanāḥ

29. 29

    देवगन्धर्वपुत्राश्च वानराः कामरूपिणः

    स्वैः स्वैः परिवृताः सैन्यैर्वर्तन्ते पथि राघव

    devagandharvaputrāśca vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ

    svaiḥ svaiḥ parivṛtāḥ sainyairvartante pathi rāghava

30. 30

    शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च प्लवंगमाः

    अयुतैश्चावृता वीराः शङ्कुभिश्च परंतप

    śataiḥ śatasahasraiśca koṭibhiśca plavaṃgamāḥ

    ayutaiścāvṛtā vīrāḥ śaṅkubhiśca paraṃtapa