Sarga 54

28 shlokas

1. 1

   ततस्तानाकुलान्दृष्ट्वा विश्वामित्रास्त्रमोहितान्

   वसिष्ठश्चोदयामास कामधुक्सृज योगतः

   tatastānākulāndṛṣṭvā viśvāmitrāstramohitān

   vasiṣṭhaścodayāmāsa kāmadhuksṛja yogataḥ

2. 2

   तस्या हुम्भारवाज्जाताः काम्बोजा रविसंनिभाः

   ऊधसस्त्वथ संजाताः पह्लवाः शस्त्रपाणयः

   tasyā humbhāravājjātāḥ kāmbojā ravisaṃnibhāḥ

   ūdhasastvatha saṃjātāḥ pahlavāḥ śastrapāṇayaḥ

3. 3

   योनिदेशाच्च यवनः शकृद्देशाच्छकास्तथा

   रोमकूपेषु म्लेच्छाश्च हरीताः सकिरातकाः

   yonideśācca yavanaḥ śakṛddeśācchakāstathā

   romakūpeṣu mlecchāśca harītāḥ sakirātakāḥ

4. 4

   तैस्तन्निषूदितं सैन्यं विश्वमित्रस्य तत्क्षणात्

   सपदातिगजं साश्वं सरथं रघुनन्दन

   taistanniṣūditaṃ sainyaṃ viśvamitrasya tatkṣaṇāt

   sapadātigajaṃ sāśvaṃ sarathaṃ raghunandana

5. 5

   दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना

   विश्वामित्रसुतानां तु शतं नानाविधायुधम्

   dṛṣṭvā niṣūditaṃ sainyaṃ vasiṣṭhena mahātmanā

   viśvāmitrasutānāṃ tu śataṃ nānāvidhāyudham

6. 6

   अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धं वसिष्ठं जपतां वरम्

   हुंकारेणैव तान्सर्वान्निर्ददाह महानृषिः

   abhyadhāvatsusaṃkruddhaṃ vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam

   huṃkāreṇaiva tānsarvānnirdadāha mahānṛṣiḥ

7. 7

   ते साश्वरथपादाता वसिष्ठेन महात्मना

   भस्मीकृता मुहूर्तेन विश्वामित्रसुतास्तदा

   te sāśvarathapādātā vasiṣṭhena mahātmanā

   bhasmīkṛtā muhūrtena viśvāmitrasutāstadā

8. 8

   दृष्ट्वा विनाशितान्पुत्रान्बलं च सुमहायशाः

   सव्रीडश्चिन्तयाविष्टो विश्वामित्रोऽभवत्तदा

   dṛṣṭvā vināśitānputrānbalaṃ ca sumahāyaśāḥ

   savrīḍaścintayāviṣṭo viśvāmitro'bhavattadā

9. 9

   संदुर इव निर्वेगो भग्नदंष्ट्र इवोरगः

   उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः

   saṃdura iva nirvego bhagnadaṃṣṭra ivoragaḥ

   uparakta ivādityaḥ sadyo niṣprabhatāṃ gataḥ

10. 10

    हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विजः

    हतदर्पो हतोत्साहो निर्वेदं समपद्यत

    hataputrabalo dīno lūnapakṣa iva dvijaḥ

    hatadarpo hatotsāho nirvedaṃ samapadyata

11. 11

    स पुत्रमेकं राज्याय पालयेति नियुज्य च

    पृथिवीं क्षत्रधर्मेण वनमेवान्वपद्यत

    sa putramekaṃ rājyāya pālayeti niyujya ca

    pṛthivīṃ kṣatradharmeṇa vanamevānvapadyata

12. 12

    स गत्वा हिमवत्पार्श्वं किंनरोरगसेवितम्

    महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे महातपाः

    sa gatvā himavatpārśvaṃ kiṃnaroragasevitam

    mahādevaprasādārthaṃ tapastepe mahātapāḥ

13. 13

    केनचित्त्वथ कालेन देवेशो वृषभध्वजः

    दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महामुनिम्

    kenacittvatha kālena deveśo vṛṣabhadhvajaḥ

    darśayāmāsa varado viśvāmitraṃ mahāmunim

14. 14

    किमर्थं तप्यसे राजन्ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्

    वरदोऽस्मि वरो यस्ते काङ्क्षितः सोऽभिधीयताम्

    kimarthaṃ tapyase rājanbrūhi yatte vivakṣitam

    varado'smi varo yaste kāṅkṣitaḥ so'bhidhīyatām

15. 15

    एवमुक्तस्तु देवेन विश्वामित्रो महातपाः

    प्रणिपत्य महादेवमिदं वचनमब्रवीत्

    evamuktastu devena viśvāmitro mahātapāḥ

    praṇipatya mahādevamidaṃ vacanamabravīt

16. 16

    यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ

    साङ्गोपाङ्गोपनिषदः सरहस्यः प्रदीयताम्

    yadi tuṣṭo mahādeva dhanurvedo mamānagha

    sāṅgopāṅgopaniṣadaḥ sarahasyaḥ pradīyatām

17. 17

    यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु

    गन्धर्वयक्षरक्षःसु प्रतिभान्तु ममानघ

    yāni deveṣu cāstrāṇi dānaveṣu maharṣiṣu

    gandharvayakṣarakṣaḥsu pratibhāntu mamānagha

18. 18

    तव प्रसादाद्भवतु देवदेव ममेप्सितम्

    एवमस्त्विति देवेशो वाक्यमुक्त्वा दिवं गतः

    tava prasādādbhavatu devadeva mamepsitam

    evamastviti deveśo vākyamuktvā divaṃ gataḥ

19. 19

    प्राप्य चास्त्राणि राजर्षिर्विश्वामित्रो महाबलः

    दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत्तदा

    prāpya cāstrāṇi rājarṣirviśvāmitro mahābalaḥ

    darpeṇa mahatā yukto darpapūrṇo'bhavattadā

20. 20

    विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि

    हतमेव तदा मेने वसिष्ठमृषिसत्तमम्

    vivardhamāno vīryeṇa samudra iva parvaṇi

    hatameva tadā mene vasiṣṭhamṛṣisattamam

21. 21

    ततो गत्वाश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिवः

    यैस्तत्तपोवनं सर्वं निर्दग्धं चास्त्रतेजसा

    tato gatvāśramapadaṃ mumocāstrāṇi pārthivaḥ

    yaistattapovanaṃ sarvaṃ nirdagdhaṃ cāstratejasā

22. 22

    उदीर्यमाणमस्त्रं तद्विश्वामित्रस्य धीमतः

    दृष्ट्वा विप्रद्रुता भीता मुनयः शतशो दिशः

    udīryamāṇamastraṃ tadviśvāmitrasya dhīmataḥ

    dṛṣṭvā vipradrutā bhītā munayaḥ śataśo diśaḥ

23. 23

    वसिष्ठस्य च ये शिष्यास्तथैव मृगपक्षिणः

    विद्रवन्ति भयाद्भीता नानादिग्भ्यः सहस्रशः

    vasiṣṭhasya ca ye śiṣyāstathaiva mṛgapakṣiṇaḥ

    vidravanti bhayādbhītā nānādigbhyaḥ sahasraśaḥ

24. 24

    वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यमासीन्महात्मनः

    मुहूर्तमिव निःशब्दमासीदीरिणसंनिभम्

    vasiṣṭhasyāśramapadaṃ śūnyamāsīnmahātmanaḥ

    muhūrtamiva niḥśabdamāsīdīriṇasaṃnibham

25. 25

    वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैष्टेति मुहुर्मुहुः

    नाशयाम्यद्य गाधेयं नीहारमिव भास्करः

    vadato vai vasiṣṭhasya mā bhaiṣṭeti muhurmuhuḥ

    nāśayāmyadya gādheyaṃ nīhāramiva bhāskaraḥ

26. 26

    एवमुक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपतां वरः

    विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषमिदमब्रवीत्

    evamuktvā mahātejā vasiṣṭho japatāṃ varaḥ

    viśvāmitraṃ tadā vākyaṃ saroṣamidamabravīt

27. 27

    आश्रमं चिरसंवृद्धं यद्विनाशितवानसि

    दुराचारोऽसि यन्मूढ तस्मात्त्वं न भविष्यसि

    āśramaṃ cirasaṃvṛddhaṃ yadvināśitavānasi

    durācāro'si yanmūḍha tasmāttvaṃ na bhaviṣyasi

28. 28

    इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डमुद्यम्य सत्वरः

    विधूम इव कालाग्निर्यमदण्डमिवापरम्

    ityuktvā paramakruddho daṇḍamudyamya satvaraḥ

    vidhūma iva kālāgniryamadaṇḍamivāparam