Sarga 39

28 shlokas

1. 1

   देवतानां वचः श्रुत्वा भगवान्वै पितामहः

   प्रत्युवाच सुसंत्रस्तान्कृतान्तबलमोहितान्

   devatānāṃ vacaḥ śrutvā bhagavānvai pitāmahaḥ

   pratyuvāca susaṃtrastānkṛtāntabalamohitān

2. 2

   यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः

   कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम्

   yasyeyaṃ vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ

   kāpilaṃ rūpamāsthāya dhārayatyaniśaṃ dharām

3. 3

   पृथिव्याश्चापि निर्भेदो दृष्ट एव सनातनः

   सगरस्य च पुत्राणां विनाशोऽदीर्घजीविनाम्

   pṛthivyāścāpi nirbhedo dṛṣṭa eva sanātanaḥ

   sagarasya ca putrāṇāṃ vināśo'dīrghajīvinām

4. 4

   पितामहवचः श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिंदम

   देवाः परमसंहृष्टाः पुनर्जग्मुर्यथागतम्

   pitāmahavacaḥ śrutvā trayastriṃśadariṃdama

   devāḥ paramasaṃhṛṣṭāḥ punarjagmuryathāgatam

5. 5

   सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महात्मनाम्

   पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिस्वनः

   sagarasya ca putrāṇāṃ prādurāsīnmahātmanām

   pṛthivyāṃ bhidyamānāyāṃ nirghātasamanisvanaḥ

6. 6

   ततो भित्त्वा महीं सर्वां कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्

   सहिताः सगराः सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन्

   tato bhittvā mahīṃ sarvāṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam

   sahitāḥ sagarāḥ sarve pitaraṃ vākyamabruvan

7. 7

   परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिताः

   देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिंनराः

   parikrāntā mahī sarvā sattvavantaśca sūditāḥ

   devadānavarakṣāṃsi piśācoragakiṃnarāḥ

8. 8

   न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च

   किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम्

   na ca paśyāmahe'śvaṃ tamaśvahartārameva ca

   kiṃ kariṣyāma bhadraṃ te buddhiratra vicāryatām

9. 9

   तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तमः

   समन्युरब्रवीद्वाक्यं सगरो रघुनन्दन

   teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ rājasattamaḥ

   samanyurabravīdvākyaṃ sagaro raghunandana

10. 10

    भूयः खनत भद्रं वो निर्भिद्य वसुधातलम्

    अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तथ

    bhūyaḥ khanata bhadraṃ vo nirbhidya vasudhātalam

    aśvahartāramāsādya kṛtārthāśca nivartatha

11. 11

    पितुर्वचनमास्थाय सगरस्य महात्मनः

    षष्टिः पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन्

    piturvacanamāsthāya sagarasya mahātmanaḥ

    ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi rasātalamabhidravan

12. 12

    खन्यमाने ततस्तस्मिन्ददृशुः पर्वतोपमम्

    दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम्

    khanyamāne tatastasmindadṛśuḥ parvatopamam

    diśāgajaṃ virūpākṣaṃ dhārayantaṃ mahītalam

13. 13

    सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन

    शिरसा धारयामास विरूपाक्षो महागजः

    saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ raghunandana

    śirasā dhārayāmāsa virūpākṣo mahāgajaḥ

14. 14

    यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागजः

    खेदाच्चालयते शीर्षं भूमिकम्पस्तदा भवेत्

    yadā parvaṇi kākutstha viśramārthaṃ mahāgajaḥ

    khedāccālayate śīrṣaṃ bhūmikampastadā bhavet

15. 15

    तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम्

    मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्त्वा रसातलम्

    taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā diśāpālaṃ mahāgajam

    mānayanto hi te rāma jagmurbhittvā rasātalam

16. 16

    ततः पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदुः पुनः

    दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम्

    tataḥ pūrvāṃ diśaṃ bhittvā dakṣiṇāṃ bibhiduḥ punaḥ

    dakṣiṇasyāmapi diśi dadṛśuste mahāgajam

17. 17

    महापद्मं महात्मानं सुमहापर्वतोपमम्

    शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम्

    mahāpadmaṃ mahātmānaṃ sumahāparvatopamam

    śirasā dhārayantaṃ te vismayaṃ jagmuruttamam

18. 18

    ततः प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मनः

    षष्टिः पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर्दिशम्

    tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ

    ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi paścimāṃ bibhidurdiśam

19. 19

    पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम्

    दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबलाः

    paścimāyāmapi diśi mahāntamacalopamam

    diśāgajaṃ saumanasaṃ dadṛśuste mahābalāḥ

20. 20

    तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम्

    खनन्तः समुपक्रान्ता दिशं सोमवतीं तदा

    taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam

    khanantaḥ samupakrāntā diśaṃ somavatīṃ tadā

21. 21

    उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर्हिमपाण्डुरम्

    भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीमिमाम्

    uttarasyāṃ raghuśreṣṭha dadṛśurhimapāṇḍuram

    bhadraṃ bhadreṇa vapuṣā dhārayantaṃ mahīmimām

22. 22

    समालभ्य ततः सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम्

    षष्टिः पुत्रसहस्राणि बिभिदुर्वसुधातलम्

    samālabhya tataḥ sarve kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam

    ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi bibhidurvasudhātalam

23. 23

    ततः प्रागुत्तरां गत्वा सागराः प्रथितां दिशम्

    रोषादभ्यखनन्सर्वे पृथिवीं सगरात्मजाः

    tataḥ prāguttarāṃ gatvā sāgarāḥ prathitāṃ diśam

    roṣādabhyakhanansarve pṛthivīṃ sagarātmajāḥ

24. 24

    ददृशुः कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम्

    हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरतः

    dadṛśuḥ kapilaṃ tatra vāsudevaṃ sanātanam

    hayaṃ ca tasya devasya carantamavidūrataḥ

25. 25

    ते तं यज्ञहनं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणाः

    अभ्यधावन्त संक्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन्

    te taṃ yajñahanaṃ jñātvā krodhaparyākulekṣaṇāḥ

    abhyadhāvanta saṃkruddhāstiṣṭha tiṣṭheti cābruvan

26. 26

    अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञियं हृतवानसि

    दुर्मेधस्त्वं हि सम्प्राप्तान्विद्धि नः सगरात्मजान्

    asmākaṃ tvaṃ hi turagaṃ yajñiyaṃ hṛtavānasi

    durmedhastvaṃ hi samprāptānviddhi naḥ sagarātmajān

27. 27

    श्रुत्वा तद्वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन

    रोषेण महताविष्टो हुंकारमकरोत्तदा

    śrutvā tadvacanaṃ teṣāṃ kapilo raghunandana

    roṣeṇa mahatāviṣṭo huṃkāramakarottadā

28. 28

    ततस्तेनाप्रमेयेन कपिलेन महात्मना

    भस्मराशीकृताः सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः

    tatastenāprameyena kapilena mahātmanā

    bhasmarāśīkṛtāḥ sarve kākutstha sagarātmajāḥ