Sarga 4

27 shlokas

1. 1

   प्राप्तराज्यस्य रामस्य वाल्मीकिर्भगवानृषिः

   चकार चरितं कृत्स्नं विचित्रपदमात्मवान्

   prāptarājyasya rāmasya vālmīkirbhagavānṛṣiḥ

   cakāra caritaṃ kṛtsnaṃ vicitrapadamātmavān

2. 2

   कृत्वा तु तन्महाप्राज्ञः सभविष्यं सहोत्तरम्

   चिन्तयामास को न्वेतत्प्रयुञ्जीयादिति प्रभुः

   kṛtvā tu tanmahāprājñaḥ sabhaviṣyaṃ sahottaram

   cintayāmāsa ko nvetatprayuñjīyāditi prabhuḥ

3. 3

   तस्य चिन्तयमानस्य महर्षेर्भावितात्मनः

   अगृह्णीतां ततः पादौ मुनिवेषौ कुशीलवौ

   tasya cintayamānasya maharṣerbhāvitātmanaḥ

   agṛhṇītāṃ tataḥ pādau muniveṣau kuśīlavau

4. 4

   कुशीलवौ तु धर्मज्ञौ राजपुत्रौ यशस्विनौ

   भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ ददर्शाश्रमवासिनौ

   kuśīlavau tu dharmajñau rājaputrau yaśasvinau

   bhrātarau svarasampannau dadarśāśramavāsinau

5. 5

   स तु मेधाविनौ दृष्ट्वा वेदेषु परिनिष्ठितौ

   वेदोपबृंहणार्थाय तावग्राहयत प्रभुः

   sa tu medhāvinau dṛṣṭvā vedeṣu pariniṣṭhitau

   vedopabṛṃhaṇārthāya tāvagrāhayata prabhuḥ

6. 6

   काव्यं रामायणं कृत्स्नं सीतायाश्चरितं महत्

   पौलस्त्यवधमित्येव चकार चरितव्रतः

   kāvyaṃ rāmāyaṇaṃ kṛtsnaṃ sītāyāścaritaṃ mahat

   paulastyavadhamityeva cakāra caritavrataḥ

7. 7

   पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्

   जातिभिः सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम्

   pāṭhye geye ca madhuraṃ pramāṇaistribhiranvitam

   jātibhiḥ saptabhirbaddhaṃ tantrīlayasamanvitam

8. 8

   हास्यशृङ्गारकारुण्यरौद्रवीरभयानकैः

   बीभत्सादिरसैर्युक्तं काव्यमेतदगायताम्

   hāsyaśṛṅgārakāruṇyaraudravīrabhayānakaiḥ

   bībhatsādirasairyuktaṃ kāvyametadagāyatām

9. 9

   तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्च्छनास्थानकोविदौ

   भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ

   tau tu gāndharvatattvajñau mūrcchanāsthānakovidau

   bhrātarau svarasampannau gandharvāviva rūpiṇau

10. 10

    रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ

    बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथापरौ

    rūpalakṣaṇasampannau madhurasvarabhāṣiṇau

    bimbādivoddhṛtau bimbau rāmadehāttathāparau

11. 11

    तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम्

    वाचो विधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ

    tau rājaputrau kārtsnyena dharmyamākhyānamuttamam

    vāco vidheyaṃ tatsarvaṃ kṛtvā kāvyamaninditau

12. 12

    ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे

    यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुस्तौ समाहितौ

    महात्मानौ महाभागौ सर्वलक्षणलक्षितौ

    ṛṣīṇāṃ ca dvijātīnāṃ sādhūnāṃ ca samāgame

    yathopadeśaṃ tattvajñau jagatustau samāhitau

    mahātmānau mahābhāgau sarvalakṣaṇalakṣitau

13. 13

    तौ कदाचित्समेतानामृषीणां भावितात्मनाम्

    आसीनानां समीपस्थाविदं काव्यमगायताम्

    tau kadācitsametānāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

    āsīnānāṃ samīpasthāvidaṃ kāvyamagāyatām

14. 14

    तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे बाष्पपर्याकुलेक्षणाः

    साधु साध्विति तावूचतुः परं विस्मयमागताः

    tacchrutvā munayaḥ sarve bāṣpaparyākulekṣaṇāḥ

    sādhu sādhviti tāvūcatuḥ paraṃ vismayamāgatāḥ

15. 15

    ते प्रीतमनसः सर्वे मुनयो धर्मवत्सलाः

    प्रशशंसुः प्रशस्तव्यौ गायमानौ कुशीलवौ

    te prītamanasaḥ sarve munayo dharmavatsalāḥ

    praśaśaṃsuḥ praśastavyau gāyamānau kuśīlavau

16. 16

    अहो गीतस्य माधुर्यं श्लोकानां च विशेषतः

    चिरनिर्वृत्तमप्येतत्प्रत्यक्षमिव दर्शितम्

    aho gītasya mādhuryaṃ ślokānāṃ ca viśeṣataḥ

    ciranirvṛttamapyetatpratyakṣamiva darśitam

17. 17

    प्रविश्य तावुभौ सुष्ठु तदा भावमगायताम्

    सहितौ मधुरं रक्तं सम्पन्नं स्वरसम्पदा

    praviśya tāvubhau suṣṭhu tadā bhāvamagāyatām

    sahitau madhuraṃ raktaṃ sampannaṃ svarasampadā

18. 18

    एवं प्रशस्यमानौ तौ तपःश्लाघ्यैर्महर्षिभिः

    संरक्ततरमत्यर्थं मधुरं तावगायताम्

    evaṃ praśasyamānau tau tapaḥślāghyairmaharṣibhiḥ

    saṃraktataramatyarthaṃ madhuraṃ tāvagāyatām

19. 19

    प्रीतः कश्चिन्मुनिस्ताभ्यां संस्थितः कलशं ददौ

    प्रसन्नो वल्कलं कश्चिद्ददौ ताभ्यां महायशाः

    prītaḥ kaścinmunistābhyāṃ saṃsthitaḥ kalaśaṃ dadau

    prasanno valkalaṃ kaściddadau tābhyāṃ mahāyaśāḥ

20. 20

    आश्चर्यमिदमाख्यानं मुनिना संप्रकीर्तितम्

    परं कवीनामाधारं समाप्तं च यथाक्रमम्

    āścaryamidamākhyānaṃ muninā saṃprakīrtitam

    paraṃ kavīnāmādhāraṃ samāptaṃ ca yathākramam

21. 21

    प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित्तत्र गायकौ

    रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रजः

    praśasyamānau sarvatra kadācittatra gāyakau

    rathyāsu rājamārgeṣu dadarśa bharatāgrajaḥ

22. 22

    स्ववेश्म चानीय ततो भ्रातरौ सकुशीलवौ

    पूजयामास पूजार्हौ रामः शत्रुनिबर्हणः

    svaveśma cānīya tato bhrātarau sakuśīlavau

    pūjayāmāsa pūjārhau rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ

23. 23

    आसीनः काञ्चने दिव्ये स च सिंहासने प्रभुः

    उपोपविष्टैः सचिवैर्भ्रातृभिश्च परंतपः

    āsīnaḥ kāñcane divye sa ca siṃhāsane prabhuḥ

    upopaviṣṭaiḥ sacivairbhrātṛbhiśca paraṃtapaḥ

24. 24

    दृष्ट्वा तु रूपसम्पन्नौ तावुभौ वीणिनौ ततः

    उवाच लक्ष्मणं रामः शत्रुघ्नं भरतं तथा

    dṛṣṭvā tu rūpasampannau tāvubhau vīṇinau tataḥ

    uvāca lakṣmaṇaṃ rāmaḥ śatrughnaṃ bharataṃ tathā

25. 25

    श्रूयतामिदमाख्यानमनयोर्देववर्चसोः

    विचित्रार्थपदं सम्यग्गायतोर्मधुरस्वरम्

    śrūyatāmidamākhyānamanayordevavarcasoḥ

    vicitrārthapadaṃ samyaggāyatormadhurasvaram

26. 26

    इमौ मुनी पार्थिवलक्ष्मणान्वितौ कुशीलवौ चैव महातपस्विनौ

    ममापि तद्भूतिकरं प्रचक्षते महानुभावं चरितं निबोधत

    imau munī pārthivalakṣmaṇānvitau kuśīlavau caiva mahātapasvinau

    mamāpi tadbhūtikaraṃ pracakṣate mahānubhāvaṃ caritaṃ nibodhata

27. 27

    ततस्तु तौ रामवचः प्रचोदितावगायतां मार्गविधानसम्पदा

    स चापि रामः परिषद्गतः शनैर्बुभूषयासक्तमना बभूव ह

    tatastu tau rāmavacaḥ pracoditāvagāyatāṃ mārgavidhānasampadā

    sa cāpi rāmaḥ pariṣadgataḥ śanairbubhūṣayāsaktamanā babhūva ha