Sarga 15

28 shlokas

1. 1

   ततो नारायणो विष्णुर्नियुक्तः सुरसत्तमैः

   जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत्

   tato nārāyaṇo viṣṇurniyuktaḥ surasattamaiḥ

   jānannapi surānevaṃ ślakṣṇaṃ vacanamabravīt

2. 2

   उपायः को वधे तस्य राक्षसाधिपतेः सुराः

   यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम्

   upāyaḥ ko vadhe tasya rākṣasādhipateḥ surāḥ

   yamahaṃ taṃ samāsthāya nihanyāmṛṣikaṇṭakam

3. 3

   एवमुक्ताः सुराः सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम्

   मानुषीं तनुमास्थाय रावणं जहि संयुगे

   evamuktāḥ surāḥ sarve pratyūcurviṣṇumavyayam

   mānuṣīṃ tanumāsthāya rāvaṇaṃ jahi saṃyuge

4. 4

   स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिंदम

   येन तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा लोककृल्लोकपूजितः

   sa hi tepe tapastīvraṃ dīrghakālamariṃdama

   yena tuṣṭo'bhavadbrahmā lokakṛllokapūjitaḥ

5. 5

   संतुष्टः प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभुः

   नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात्

   saṃtuṣṭaḥ pradadau tasmai rākṣasāya varaṃ prabhuḥ

   nānāvidhebhyo bhūtebhyo bhayaṃ nānyatra mānuṣāt

6. 6

   अवज्ञाताः पुरा तेन वरदानेन मानवाः

   तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्यः परंतप

   avajñātāḥ purā tena varadānena mānavāḥ

   tasmāttasya vadho dṛṣṭo mānuṣebhyaḥ paraṃtapa

7. 7

   इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान्

   पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम्

   ityetadvacanaṃ śrutvā surāṇāṃ viṣṇurātmavān

   pitaraṃ rocayāmāsa tadā daśarathaṃ nṛpam

8. 8

   स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन्काले महाद्युतिः

   अयजत्पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदनः

   sa cāpyaputro nṛpatistasminkāle mahādyutiḥ

   ayajatputriyāmiṣṭiṃ putrepsurarisūdanaḥ

9. 9

   ततो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्

   प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्

   tato vai yajamānasya pāvakādatulaprabham

   prādurbhūtaṃ mahadbhūtaṃ mahāvīryaṃ mahābalam

10. 10

    कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्

    स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्

    kṛṣṇaṃ raktāmbaradharaṃ raktāsyaṃ dundubhisvanam

    snigdhaharyakṣatanujaśmaśrupravaramūrdhajam

11. 11

    शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्

    शैलशृङ्गसमुत्सेधं दृप्तशार्दूलविक्रमम्

    śubhalakṣaṇasampannaṃ divyābharaṇabhūṣitam

    śailaśṛṅgasamutsedhaṃ dṛptaśārdūlavikramam

12. 12

    दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्

    तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्

    divākarasamākāraṃ dīptānalaśikhopamam

    taptajāmbūnadamayīṃ rājatāntaparicchadām

13. 13

    दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्

    प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव

    divyapāyasasampūrṇāṃ pātrīṃ patnīmiva priyām

    pragṛhya vipulāṃ dorbhyāṃ svayaṃ māyāmayīmiva

14. 14

    समवेक्ष्याब्रवीद्वाक्यमिदं दशरथं नृपम्

    प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप

    samavekṣyābravīdvākyamidaṃ daśarathaṃ nṛpam

    prājāpatyaṃ naraṃ viddhi māmihābhyāgataṃ nṛpa

15. 15

    ततः परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलिः

    भगवन्स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते

    tataḥ paraṃ tadā rājā pratyuvāca kṛtāñjaliḥ

    bhagavansvāgataṃ te'stu kimahaṃ karavāṇi te

16. 16

    अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत्

    राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया

    atho punaridaṃ vākyaṃ prājāpatyo naro'bravīt

    rājannarcayatā devānadya prāptamidaṃ tvayā

17. 17

    इदं तु नरशार्दूल पायसं देवनिर्मितम्

    प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम्

    idaṃ tu naraśārdūla pāyasaṃ devanirmitam

    prajākaraṃ gṛhāṇa tvaṃ dhanyamārogyavardhanam

18. 18

    भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै

    तासु त्वं लप्स्यसे पुत्रान्यदर्थं यजसे नृप

    bhāryāṇāmanurūpāṇāmaśnīteti prayaccha vai

    tāsu tvaṃ lapsyase putrānyadarthaṃ yajase nṛpa

19. 19

    तथेति नृपतिः प्रीतः शिरसा प्रतिगृह्य ताम्

    पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम्

    tatheti nṛpatiḥ prītaḥ śirasā pratigṛhya tām

    pātrīṃ devānnasampūrṇāṃ devadattāṃ hiraṇmayīm

20. 20

    अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम्

    मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम्

    abhivādya ca tadbhūtamadbhutaṃ priyadarśanam

    mudā paramayā yuktaścakārābhipradakṣiṇam

21. 21

    ततो दशरथः प्राप्य पायसं देवनिर्मितम्

    बभूव परमप्रीतः प्राप्य वित्तमिवाधनः

    tato daśarathaḥ prāpya pāyasaṃ devanirmitam

    babhūva paramaprītaḥ prāpya vittamivādhanaḥ

22. 22

    ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम्

    संवर्तयित्वा तत्कर्म तत्रैवान्तरधीयत

    tatastadadbhutaprakhyaṃ bhūtaṃ paramabhāsvaram

    saṃvartayitvā tatkarma tatraivāntaradhīyata

23. 23

    हर्षरश्मिभिरुद्योतं तस्यान्तःपुरमाबभौ

    शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोऽंशुभिः

    harṣaraśmibhirudyotaṃ tasyāntaḥpuramābabhau

    śāradasyābhirāmasya candrasyeva nabho'ṃśubhiḥ

24. 24

    सोऽन्तःपुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत्

    पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मनः

    so'ntaḥpuraṃ praviśyaiva kausalyāmidamabravīt

    pāyasaṃ pratigṛhṇīṣva putrīyaṃ tvidamātmanaḥ

25. 25

    कौसल्यायै नरपतिः पायसार्धं ददौ तदा

    अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिपः

    कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्

    kausalyāyai narapatiḥ pāyasārdhaṃ dadau tadā

    ardhādardhaṃ dadau cāpi sumitrāyai narādhipaḥ

    kaikeyyai cāvaśiṣṭārdhaṃ dadau putrārthakāraṇāt

26. 26

    प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्

    अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपतिः

    pradadau cāvaśiṣṭārdhaṃ pāyasasyāmṛtopamam

    anucintya sumitrāyai punareva mahīpatiḥ

27. 27

    एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक्

    evaṃ tāsāṃ dadau rājā bhāryāṇāṃ pāyasaṃ pṛthak

28. 28

    तास्त्वेतत्पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमाः स्त्रियः

    संमानं मेनिरे सर्वाः प्रहर्षोदितचेतसः

    tāstvetatpāyasaṃ prāpya narendrasyottamāḥ striyaḥ

    saṃmānaṃ menire sarvāḥ praharṣoditacetasaḥ