Sarga 23

30 shlokas

1. 1

   ततः प्रभाते विमले कृताह्निकमरिंदमौ

   विश्वामित्रं पुरस्कृत्य नद्यास्तीरमुपागतौ

   tataḥ prabhāte vimale kṛtāhnikamariṃdamau

   viśvāmitraṃ puraskṛtya nadyāstīramupāgatau

2. 2

   ते च सर्वे महात्मानो मुनयः संशितव्रताः

   उपस्थाप्य शुभां नावं विश्वामित्रमथाब्रुवन्

   te ca sarve mahātmāno munayaḥ saṃśitavratāḥ

   upasthāpya śubhāṃ nāvaṃ viśvāmitramathābruvan

3. 3

   आरोहतु भवान्नावं राजपुत्रपुरस्कृतः

   अरिष्टं गच्छ पन्थानं मा भूत्कालस्य पर्ययः

   ārohatu bhavānnāvaṃ rājaputrapuraskṛtaḥ

   ariṣṭaṃ gaccha panthānaṃ mā bhūtkālasya paryayaḥ

4. 4

   विश्वामित्रस्तथेत्युक्त्वा तानृषीनभिपूज्य च

   ततार सहितस्ताभ्यां सरितं सागरं गमाम्

   viśvāmitrastathetyuktvā tānṛṣīnabhipūjya ca

   tatāra sahitastābhyāṃ saritaṃ sāgaraṃ gamām

5. 5

   अथ रामः सरिन्मध्ये पप्रच्छ मुनिपुंगवम्

   वारिणो भिद्यमानस्य किमयं तुमुलो ध्वनिः

   atha rāmaḥ sarinmadhye papraccha munipuṃgavam

   vāriṇo bhidyamānasya kimayaṃ tumulo dhvaniḥ

6. 6

   राघवस्य वचः श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम्

   कथयामास धर्मात्मा तस्य शब्दस्य निश्चयम्

   rāghavasya vacaḥ śrutvā kautūhalasamanvitam

   kathayāmāsa dharmātmā tasya śabdasya niścayam

7. 7

   कैलासपर्वते राम मनसा निर्मितं सरः

   ब्रह्मणा नरशार्दूल तेनेदं मानसं सरः

   kailāsaparvate rāma manasā nirmitaṃ saraḥ

   brahmaṇā naraśārdūla tenedaṃ mānasaṃ saraḥ

8. 8

   तस्मात्सुस्राव सरसः सायोध्यामुपगूहते

   सरःप्रवृत्ता सरयूः पुण्या ब्रह्मसरश्च्युता

   tasmātsusrāva sarasaḥ sāyodhyāmupagūhate

   saraḥpravṛttā sarayūḥ puṇyā brahmasaraścyutā

9. 9

   तस्यायमतुलः शब्दो जाह्नवीमभिवर्तते

   वारिसंक्षोभजो राम प्रणामं नियतः कुरु

   tasyāyamatulaḥ śabdo jāhnavīmabhivartate

   vārisaṃkṣobhajo rāma praṇāmaṃ niyataḥ kuru

10. 10

    ताभ्यां तु तावुभौ कृत्वा प्रणाममतिधार्मिकौ

    तीरं दक्षिणमासाद्य जग्मतुर्लघुविक्रमौ

    tābhyāṃ tu tāvubhau kṛtvā praṇāmamatidhārmikau

    tīraṃ dakṣiṇamāsādya jagmaturlaghuvikramau

11. 11

    स वनं घोरसंकाशं दृष्ट्वा नृपवरात्मजः

    अविप्रहतमैक्ष्वाकः पप्रच्छ मुनिपुंगवम्

    sa vanaṃ ghorasaṃkāśaṃ dṛṣṭvā nṛpavarātmajaḥ

    aviprahatamaikṣvākaḥ papraccha munipuṃgavam

12. 12

    अहो वनमिदं दुर्गं झिल्लिकागणनादितम्

    भैरवैः श्वापदैः कीर्णं शकुन्तैर्दारुणारुतैः

    aho vanamidaṃ durgaṃ jhillikāgaṇanāditam

    bhairavaiḥ śvāpadaiḥ kīrṇaṃ śakuntairdāruṇārutaiḥ

13. 13

    नानाप्रकारैः शकुनैर्वाश्यद्भिर्भैरवस्वनैः

    सिंहव्याघ्रवराहैश्च वारणैश्चापि शोभितम्

    nānāprakāraiḥ śakunairvāśyadbhirbhairavasvanaiḥ

    siṃhavyāghravarāhaiśca vāraṇaiścāpi śobhitam

14. 14

    धवाश्वकर्णककुभैर्बिल्वतिन्दुकपाटलैः

    संकीर्णं बदरीभिश्च किं न्विदं दारुणं वनम्

    dhavāśvakarṇakakubhairbilvatindukapāṭalaiḥ

    saṃkīrṇaṃ badarībhiśca kiṃ nvidaṃ dāruṇaṃ vanam

15. 15

    तमुवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः

    श्रूयतां वत्स काकुत्स्थ यस्यैतद्दारुणं वनम्

    tamuvāca mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ

    śrūyatāṃ vatsa kākutstha yasyaitaddāruṇaṃ vanam

16. 16

    एतौ जनपदौ स्फीतौ पूर्वमास्तां नरोत्तम

    मलदाश्च करूषाश्च देवनिर्माणनिर्मितौ

    etau janapadau sphītau pūrvamāstāṃ narottama

    maladāśca karūṣāśca devanirmāṇanirmitau

17. 17

    पुरा वृत्रवधे राम मलेन समभिप्लुतम्

    क्षुधा चैव सहस्राक्षं ब्रह्महत्या यदाविशत्

    purā vṛtravadhe rāma malena samabhiplutam

    kṣudhā caiva sahasrākṣaṃ brahmahatyā yadāviśat

18. 18

    तमिन्द्रं स्नापयन्देवा ऋषयश्च तपोधनाः

    कलशैः स्नापयामासुर्मलं चास्य प्रमोचयन्

    tamindraṃ snāpayandevā ṛṣayaśca tapodhanāḥ

    kalaśaiḥ snāpayāmāsurmalaṃ cāsya pramocayan

19. 19

    इह भूम्यां मलं दत्त्वा दत्त्वा कारूषमेव च

    शरीरजं महेन्द्रस्य ततो हर्षं प्रपेदिरे

    iha bhūmyāṃ malaṃ dattvā dattvā kārūṣameva ca

    śarīrajaṃ mahendrasya tato harṣaṃ prapedire

20. 20

    निर्मलो निष्करूषश्च शुचिरिन्द्रो यदाभवत्

    ददौ देशस्य सुप्रीतो वरं प्रभुरनुत्तमम्

    nirmalo niṣkarūṣaśca śucirindro yadābhavat

    dadau deśasya suprīto varaṃ prabhuranuttamam

21. 21

    इमौ जनपदौ स्फीतौ ख्यातिं लोके गमिष्यतः

    मलदाश्च करूषाश्च ममाङ्गमलधारिणौ

    imau janapadau sphītau khyātiṃ loke gamiṣyataḥ

    maladāśca karūṣāśca mamāṅgamaladhāriṇau

22. 22

    साधु साध्विति तं देवाः पाकशासनमब्रुवन्

    देशस्य पूजां तां दृष्ट्वा कृतां शक्रेण धीमता

    sādhu sādhviti taṃ devāḥ pākaśāsanamabruvan

    deśasya pūjāṃ tāṃ dṛṣṭvā kṛtāṃ śakreṇa dhīmatā

23. 23

    एतौ जनपदौ स्फीतौ दीर्घकालमरिंदम

    मलदाश्च करूषाश्च मुदितौ धनधान्यतः

    etau janapadau sphītau dīrghakālamariṃdama

    maladāśca karūṣāśca muditau dhanadhānyataḥ

24. 24

    कस्यचित्त्वथ कालस्य यक्षी वै कामरूपिणी

    बलं नागसहस्रस्य धारयन्ती तदा ह्यभूत्

    kasyacittvatha kālasya yakṣī vai kāmarūpiṇī

    balaṃ nāgasahasrasya dhārayantī tadā hyabhūt

25. 25

    ताटका नाम भद्रं ते भार्या सुन्दस्य धीमतः

    मारीचो राक्षसः पुत्रो यस्याः शक्रपराक्रमः

    tāṭakā nāma bhadraṃ te bhāryā sundasya dhīmataḥ

    mārīco rākṣasaḥ putro yasyāḥ śakraparākramaḥ

26. 26

    इमौ जनपदौ नित्यं विनाशयति राघव

    मलदांश्च करूषांश्च ताटका दुष्टचारिणी

    imau janapadau nityaṃ vināśayati rāghava

    maladāṃśca karūṣāṃśca tāṭakā duṣṭacāriṇī

27. 27

    सेयं पन्थानमावार्य वसत्यत्यर्धयोजने

    अत एव च गन्तव्यं ताटकाया वनं यतः

    seyaṃ panthānamāvārya vasatyatyardhayojane

    ata eva ca gantavyaṃ tāṭakāyā vanaṃ yataḥ

28. 28

    स्वबाहुबलमाश्रित्य जहीमां दुष्टचारिणीम्

    मन्नियोगादिमं देशं कुरु निष्कण्टकं पुनः

    svabāhubalamāśritya jahīmāṃ duṣṭacāriṇīm

    manniyogādimaṃ deśaṃ kuru niṣkaṇṭakaṃ punaḥ

29. 29

    न हि कश्चिदिमं देशं शक्नोत्यागन्तुमीदृशम्

    यक्षिण्या घोरया राम उत्सादितमसह्यया

    na hi kaścidimaṃ deśaṃ śaknotyāgantumīdṛśam

    yakṣiṇyā ghorayā rāma utsāditamasahyayā

30. 30

    एतत्ते सर्वमाख्यातं यथैतद्दारुणं वनम्

    यक्ष्या चोत्सादितं सर्वमद्यापि न निवर्तते

    etatte sarvamākhyātaṃ yathaitaddāruṇaṃ vanam

    yakṣyā cotsāditaṃ sarvamadyāpi na nivartate