Sarga 38

26 shlokas

1. 1

   विश्वामित्रवचः श्रुत्वा कथान्ते रघुनन्दन

   उवाच परमप्रीतो मुनिं दीप्तमिवानलम्

   viśvāmitravacaḥ śrutvā kathānte raghunandana

   uvāca paramaprīto muniṃ dīptamivānalam

2. 2

   श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते विस्तरेण कथामिमाम्

   पूर्वको मे कथं ब्रह्मन्यज्ञं वै समुपाहरत्

   śrotumicchāmi bhadraṃ te vistareṇa kathāmimām

   pūrvako me kathaṃ brahmanyajñaṃ vai samupāharat

3. 3

   विश्वामित्रस्तु काकुत्स्थमुवाच प्रहसन्निव

   श्रूयतां विस्तरो राम सगरस्य महात्मनः

   viśvāmitrastu kākutsthamuvāca prahasanniva

   śrūyatāṃ vistaro rāma sagarasya mahātmanaḥ

4. 4

   शंकरश्वशुरो नाम हिमवानचलोत्तमः

   विन्ध्यपर्वतमासाद्य निरीक्षेते परस्परम्

   śaṃkaraśvaśuro nāma himavānacalottamaḥ

   vindhyaparvatamāsādya nirīkṣete parasparam

5. 5

   तयोर्मध्ये प्रवृत्तोऽभूद्यज्ञः स पुरुषोत्तम

   स हि देशो नरव्याघ्र प्रशस्तो यज्ञकर्मणि

   tayormadhye pravṛtto'bhūdyajñaḥ sa puruṣottama

   sa hi deśo naravyāghra praśasto yajñakarmaṇi

6. 6

   तस्याश्वचर्यां काकुत्स्थ दृढधन्वा महारथः

   अंशुमानकरोत्तात सगरस्य मते स्थितः

   tasyāśvacaryāṃ kākutstha dṛḍhadhanvā mahārathaḥ

   aṃśumānakarottāta sagarasya mate sthitaḥ

7. 7

   तस्य पर्वणि तं यज्ञं यजमानस्य वासवः

   राक्षसीं तनुमास्थाय यज्ञियाश्वमपाहरत्

   tasya parvaṇi taṃ yajñaṃ yajamānasya vāsavaḥ

   rākṣasīṃ tanumāsthāya yajñiyāśvamapāharat

8. 8

   ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन्नश्वे महात्मनः

   उपाध्यायगणाः सर्वे यजमानमथाब्रुवन्

   hriyamāṇe tu kākutstha tasminnaśve mahātmanaḥ

   upādhyāyagaṇāḥ sarve yajamānamathābruvan

9. 9

   अयं पर्वणि वेगेन यज्ञियाश्वोऽपनीयते

   हर्तारं जहि काकुत्स्थ हयश्चैवोपनीयताम्

   ayaṃ parvaṇi vegena yajñiyāśvo'panīyate

   hartāraṃ jahi kākutstha hayaścaivopanīyatām

10. 10

    यज्ञच्छिद्रं भवत्येतत्सर्वेषामशिवाय नः

    तत्तथा क्रियतां राजन्यथाच्छिद्रः क्रतुर्भवेत्

    yajñacchidraṃ bhavatyetatsarveṣāmaśivāya naḥ

    tattathā kriyatāṃ rājanyathācchidraḥ kraturbhavet

11. 11

    उपाध्यायवचः श्रुत्वा तस्मिन्सदसि पार्थिवः

    षष्टिं पुत्रसहस्राणि वाक्यमेतदुवाच ह

    upādhyāyavacaḥ śrutvā tasminsadasi pārthivaḥ

    ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi vākyametaduvāca ha

12. 12

    गतिं पुत्रा न पश्यामि रक्षसां पुरुषर्षभाः

    मन्त्रपूतैर्महाभागैरास्थितो हि महाक्रतुः

    gatiṃ putrā na paśyāmi rakṣasāṃ puruṣarṣabhāḥ

    mantrapūtairmahābhāgairāsthito hi mahākratuḥ

13. 13

    तद्गच्छत विचिन्वध्वं पुत्रका भद्रमस्तु वः

    समुद्रमालिनीं सर्वां पृथिवीमनुगच्छत

    tadgacchata vicinvadhvaṃ putrakā bhadramastu vaḥ

    samudramālinīṃ sarvāṃ pṛthivīmanugacchata

14. 14

    एकैकं योजनं पुत्रा विस्तारमभिगच्छत

    ekaikaṃ yojanaṃ putrā vistāramabhigacchata

15. 15

    यावत्तुरगसंदर्शस्तावत्खनत मेदिनीम्

    तमेव हयहर्तारं मार्गमाणा ममाज्ञया

    yāvatturagasaṃdarśastāvatkhanata medinīm

    tameva hayahartāraṃ mārgamāṇā mamājñayā

16. 16

    दीक्षितः पौत्रसहितः सोपाध्यायगणो ह्यहम्

    इह स्थास्यामि भद्रं वो यावत्तुरगदर्शनम्

    dīkṣitaḥ pautrasahitaḥ sopādhyāyagaṇo hyaham

    iha sthāsyāmi bhadraṃ vo yāvatturagadarśanam

17. 17

    इत्युक्त्वा हृष्टमनसो राजपुत्रा महाबलाः

    जग्मुर्महीतलं राम पितुर्वचनयन्त्रिताः

    ityuktvā hṛṣṭamanaso rājaputrā mahābalāḥ

    jagmurmahītalaṃ rāma piturvacanayantritāḥ

18. 18

    योजनायामविस्तारमेकैको धरणीतलम्

    बिभिदुः पुरुषव्याघ्र वज्रस्पर्शसमैर्भुजैः

    yojanāyāmavistāramekaiko dharaṇītalam

    bibhiduḥ puruṣavyāghra vajrasparśasamairbhujaiḥ

19. 19

    शूलैरशनिकल्पैश्च हलैश्चापि सुदारुणैः

    भिद्यमाना वसुमती ननाद रघुनन्दन

    śūlairaśanikalpaiśca halaiścāpi sudāruṇaiḥ

    bhidyamānā vasumatī nanāda raghunandana

20. 20

    नागानां वध्यमानानामसुराणां च राघव

    राक्षसानां च दुर्धर्षः सत्त्वानां निनदोऽभवत्

    nāgānāṃ vadhyamānānāmasurāṇāṃ ca rāghava

    rākṣasānāṃ ca durdharṣaḥ sattvānāṃ ninado'bhavat

21. 21

    योजनानां सहस्राणि षष्टिं तु रघुनन्दन

    बिभिदुर्धरणीं वीरा रसातलमनुत्तमम्

    yojanānāṃ sahasrāṇi ṣaṣṭiṃ tu raghunandana

    bibhidurdharaṇīṃ vīrā rasātalamanuttamam

22. 22

    एवं पर्वतसम्बाधं जम्बूद्वीपं नृपात्मजाः

    खनन्तो नृपशार्दूल सर्वतः परिचक्रमुः

    evaṃ parvatasambādhaṃ jambūdvīpaṃ nṛpātmajāḥ

    khananto nṛpaśārdūla sarvataḥ paricakramuḥ

23. 23

    ततो देवाः सगन्धर्वाः सासुराः सहपन्नगाः

    संभ्रान्तमनसः सर्वे पितामहमुपागमन्

    tato devāḥ sagandharvāḥ sāsurāḥ sahapannagāḥ

    saṃbhrāntamanasaḥ sarve pitāmahamupāgaman

24. 24

    ते प्रसाद्य महात्मानं विषण्णवदनास्तदा

    ऊचुः परमसंत्रस्ताः पितामहमिदं वचः

    te prasādya mahātmānaṃ viṣaṇṇavadanāstadā

    ūcuḥ paramasaṃtrastāḥ pitāmahamidaṃ vacaḥ

25. 25

    भगवन्पृथिवी सर्वा खन्यते सगरात्मजैः

    बहवश्च महात्मानो वध्यन्ते जलचारिणः

    bhagavanpṛthivī sarvā khanyate sagarātmajaiḥ

    bahavaśca mahātmāno vadhyante jalacāriṇaḥ

26. 26

    अयं यज्ञहनोऽस्माकमनेनाश्वोऽपनीयते

    इति ते सर्वभूतानि निघ्नन्ति सगरात्मजाः

    ayaṃ yajñahano'smākamanenāśvo'panīyate

    iti te sarvabhūtāni nighnanti sagarātmajāḥ