Sarga 3

29 shlokas

1. 1

   श्रुत्वा वस्तु समग्रं तद्धर्मात्मा धर्मसंहितम्

   व्यक्तमन्वेषते भूयो यद्वृत्तं तस्य धीमतः

   śrutvā vastu samagraṃ taddharmātmā dharmasaṃhitam

   vyaktamanveṣate bhūyo yadvṛttaṃ tasya dhīmataḥ

2. 2

   उपस्पृश्योदकं संयन्मुनिः स्थित्वा कृताञ्जलिः

   प्राचीनाग्रेषु दर्भेषु धर्मेणान्वेषते गतिम्

   upaspṛśyodakaṃ saṃyanmuniḥ sthitvā kṛtāñjaliḥ

   prācīnāgreṣu darbheṣu dharmeṇānveṣate gatim

3. 3

   जन्म रामस्य सुमहद्वीर्यं सर्वानुकूलताम्

   लोकस्य प्रियतां क्षान्तिं सौम्यतां सत्यशीलताम्

   janma rāmasya sumahadvīryaṃ sarvānukūlatām

   lokasya priyatāṃ kṣāntiṃ saumyatāṃ satyaśīlatām

4. 4

   नानाचित्राः कथाश्चान्या विश्वामित्रसहायने

   जानक्याश्च विवाहं च धनुषश्च विभेदनम्

   nānācitrāḥ kathāścānyā viśvāmitrasahāyane

   jānakyāśca vivāhaṃ ca dhanuṣaśca vibhedanam

5. 5

   रामरामविवादं च गुणान्दाशरथेस्तथा

   तथाभिषेकं रामस्य कैकेय्या दुष्टभावताम्

   rāmarāmavivādaṃ ca guṇāndāśarathestathā

   tathābhiṣekaṃ rāmasya kaikeyyā duṣṭabhāvatām

6. 6

   व्याघातं चाभिषेकस्य रामस्य च विवासनम्

   राज्ञः शोकविलापं च परलोकस्य चाश्रयम्

   vyāghātaṃ cābhiṣekasya rāmasya ca vivāsanam

   rājñaḥ śokavilāpaṃ ca paralokasya cāśrayam

7. 7

   प्रकृतीनां विषादं च प्रकृतीनां विसर्जनम्

   निषादाधिपसंवादं सूतोपावर्तनं तथा

   prakṛtīnāṃ viṣādaṃ ca prakṛtīnāṃ visarjanam

   niṣādādhipasaṃvādaṃ sūtopāvartanaṃ tathā

8. 8

   गङ्गायाश्चापि संतारं भरद्वाजस्य दर्शनम्

   भरद्वाजाभ्यनुज्ञानाच्चित्रकूटस्य दर्शनम्

   gaṅgāyāścāpi saṃtāraṃ bharadvājasya darśanam

   bharadvājābhyanujñānāccitrakūṭasya darśanam

9. 9

   वास्तुकर्मनिवेशं च भरतागमनं तथा

   प्रसादनं च रामस्य पितुश्च सलिलक्रियाम्

   vāstukarmaniveśaṃ ca bharatāgamanaṃ tathā

   prasādanaṃ ca rāmasya pituśca salilakriyām

10. 10

    पादुकाग्र्याभिषेकं च नन्दिग्रामनिवासनम्

    दण्डकारण्यगमनं सुतीक्ष्णेन समागमम्

    pādukāgryābhiṣekaṃ ca nandigrāmanivāsanam

    daṇḍakāraṇyagamanaṃ sutīkṣṇena samāgamam

11. 11

    अनसूयासमस्यां च अङ्गरागस्य चार्पणम्

    शूर्पणख्याश्च संवादं विरूपकरणं तथा

    anasūyāsamasyāṃ ca aṅgarāgasya cārpaṇam

    śūrpaṇakhyāśca saṃvādaṃ virūpakaraṇaṃ tathā

12. 12

    वधं खरत्रिशिरसोरुत्थानं रावणस्य च

    मारीचस्य वधं चैव वैदेह्या हरणं तथा

    vadhaṃ kharatriśirasorutthānaṃ rāvaṇasya ca

    mārīcasya vadhaṃ caiva vaidehyā haraṇaṃ tathā

13. 13

    राघवस्य विलापं च गृध्रराजनिबर्हणम्

    कबन्धदर्शनं चैव पम्पायाश्चापि दर्शनम्

    rāghavasya vilāpaṃ ca gṛdhrarājanibarhaṇam

    kabandhadarśanaṃ caiva pampāyāścāpi darśanam

14. 14

    शबर्या दर्शनं चैव हनूमद्दर्शनं तथा

    विलापं चैव पम्पायां राघवस्य महात्मनः

    śabaryā darśanaṃ caiva hanūmaddarśanaṃ tathā

    vilāpaṃ caiva pampāyāṃ rāghavasya mahātmanaḥ

15. 15

    ऋष्यमूकस्य गमनं सुग्रीवेण समागमम्

    प्रत्ययोत्पादनं सख्यं वालिसुग्रीवविग्रहम्

    ṛṣyamūkasya gamanaṃ sugrīveṇa samāgamam

    pratyayotpādanaṃ sakhyaṃ vālisugrīvavigraham

16. 16

    वालिप्रमथनं चैव सुग्रीवप्रतिपादनम्

    ताराविलापसमयं वर्षरात्रिनिवासनम्

    vālipramathanaṃ caiva sugrīvapratipādanam

    tārāvilāpasamayaṃ varṣarātrinivāsanam

17. 17

    कोपं राघवसिंहस्य बलानामुपसंग्रहम्

    दिशः प्रस्थापनं चैव पृथिव्याश्च निवेदनम्

    kopaṃ rāghavasiṃhasya balānāmupasaṃgraham

    diśaḥ prasthāpanaṃ caiva pṛthivyāśca nivedanam

18. 18

    अङ्गुलीयकदानं च ऋक्षस्य बिलदर्शनम्

    प्रायोपवेशनं चैव सम्पातेश्चापि दर्शनम्

    aṅgulīyakadānaṃ ca ṛkṣasya biladarśanam

    prāyopaveśanaṃ caiva sampāteścāpi darśanam

19. 19

    पर्वतारोहणं चैव सागरस्य च लङ्घनम्

    रात्रौ लङ्काप्रवेशं च एकस्यापि विचिन्तनम्

    parvatārohaṇaṃ caiva sāgarasya ca laṅghanam

    rātrau laṅkāpraveśaṃ ca ekasyāpi vicintanam

20. 20

    आपानभूमिगमनमवरोधस्य दर्शनम्

    अशोकवनिकायानं सीतायाश्चापि दर्शनम्

    āpānabhūmigamanamavarodhasya darśanam

    aśokavanikāyānaṃ sītāyāścāpi darśanam

21. 21

    अभिज्ञानप्रदानं च सीतायाश्चापि भाषणम्

    राक्षसीतर्जनं चैव त्रिजटास्वप्नदर्शनम्

    abhijñānapradānaṃ ca sītāyāścāpi bhāṣaṇam

    rākṣasītarjanaṃ caiva trijaṭāsvapnadarśanam

22. 22

    मणिप्रदानं सीताया वृक्षभङ्गं तथैव च

    राक्षसीविद्रवं चैव किंकराणां निबर्हणम्

    maṇipradānaṃ sītāyā vṛkṣabhaṅgaṃ tathaiva ca

    rākṣasīvidravaṃ caiva kiṃkarāṇāṃ nibarhaṇam

23. 23

    ग्रहणं वायुसूनोश्च लङ्कादाहाभिगर्जनम्

    प्रतिप्लवनमेवाथ मधूनां हरणं तथा

    grahaṇaṃ vāyusūnośca laṅkādāhābhigarjanam

    pratiplavanamevātha madhūnāṃ haraṇaṃ tathā

24. 24

    राघवाश्वासनं चैव मणिनिर्यातनं तथा

    संगमं च समुद्रस्य नलसेतोश्च बन्धनम्

    rāghavāśvāsanaṃ caiva maṇiniryātanaṃ tathā

    saṃgamaṃ ca samudrasya nalasetośca bandhanam

25. 25

    प्रतारं च समुद्रस्य रात्रौ लङ्कावरोधनम्

    विभीषणेन संसर्गं वधोपायनिवेदनम्

    pratāraṃ ca samudrasya rātrau laṅkāvarodhanam

    vibhīṣaṇena saṃsargaṃ vadhopāyanivedanam

26. 26

    कुम्भकर्णस्य निधनं मेघनादनिबर्हणम्

    रावणस्य विनाशं च सीतावाप्तिमरेः पुरे

    kumbhakarṇasya nidhanaṃ meghanādanibarhaṇam

    rāvaṇasya vināśaṃ ca sītāvāptimareḥ pure

27. 27

    बिभीषणाभिषेकं च पुष्पकस्य च दर्शनम्

    अयोध्यायाश्च गमनं भरतेन समागमम्

    bibhīṣaṇābhiṣekaṃ ca puṣpakasya ca darśanam

    ayodhyāyāśca gamanaṃ bharatena samāgamam

28. 28

    रामाभिषेकाभ्युदयं सर्वसैन्यविसर्जनम्

    स्वराष्ट्ररञ्जनं चैव वैदेह्याश्च विसर्जनम्

    rāmābhiṣekābhyudayaṃ sarvasainyavisarjanam

    svarāṣṭrarañjanaṃ caiva vaidehyāśca visarjanam

29. 29

    अनागतं च यत्किंचिद्रामस्य वसुधातले

    तच्चकारोत्तरे काव्ये वाल्मीकिर्भगवानृषिः

    anāgataṃ ca yatkiṃcidrāmasya vasudhātale

    taccakārottare kāvye vālmīkirbhagavānṛṣiḥ