Sarga 47

32 shlokas

1. 1

   पृष्ट्वा तु कुशलं तत्र परस्परसमागमे

   कथान्ते सुमतिर्वाक्यं व्याजहार महामुनिम्

   pṛṣṭvā tu kuśalaṃ tatra parasparasamāgame

   kathānte sumatirvākyaṃ vyājahāra mahāmunim

2. 2

   इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ

   गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ

   imau kumārau bhadraṃ te devatulyaparākramau

   gajasiṃhagatī vīrau śārdūlavṛṣabhopamau

3. 3

   पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणीधनुर्धरौ

   अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ

   padmapatraviśālākṣau khaḍgatūṇīdhanurdharau

   aśvināviva rūpeṇa samupasthitayauvanau

4. 4

   यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ

   कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने

   yadṛcchayaiva gāṃ prāptau devalokādivāmarau

   kathaṃ padbhyāmiha prāptau kimarthaṃ kasya vā mune

5. 5

   भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम्

   परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितैः

   bhūṣayantāvimaṃ deśaṃ candrasūryāvivāmbaram

   parasparasya sadṛśau pramāṇeṅgitaceṣṭitaiḥ

6. 6

   किमर्थं च नरश्रेष्ठौ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि

   वरायुधधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

   kimarthaṃ ca naraśreṣṭhau samprāptau durgame pathi

   varāyudhadharau vīrau śrotumicchāmi tattvataḥ

7. 7

   तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं न्यवेदयत्

   सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं तथा

   tasya tadvacanaṃ śrutvā yathāvṛttaṃ nyavedayat

   siddhāśramanivāsaṃ ca rākṣasānāṃ vadhaṃ tathā

8. 8

   विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राजा परमहर्षितः

   अतिथी परमौ प्राप्तौ पुत्रौ दशरथस्य तौ

   पूजयामास विधिवत्सत्कारार्हौ महाबलौ

   viśvāmitravacaḥ śrutvā rājā paramaharṣitaḥ

   atithī paramau prāptau putrau daśarathasya tau

   pūjayāmāsa vidhivatsatkārārhau mahābalau

9. 9

   ततः परमसत्कारं सुमतेः प्राप्य राघवौ

   उष्य तत्र निशामेकां जग्मतुर्मिथिलां ततः

   tataḥ paramasatkāraṃ sumateḥ prāpya rāghavau

   uṣya tatra niśāmekāṃ jagmaturmithilāṃ tataḥ

10. 10

    तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे जनकस्य पुरीं शुभाम्

    साधु साध्विति शंसन्तो मिथिलां समपूजयन्

    tāṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarve janakasya purīṃ śubhām

    sādhu sādhviti śaṃsanto mithilāṃ samapūjayan

11. 11

    मिथिलोपवने तत्र आश्रमं दृश्य राघवः

    पुराणं निर्जनं रम्यं पप्रच्छ मुनिपुंगवम्

    mithilopavane tatra āśramaṃ dṛśya rāghavaḥ

    purāṇaṃ nirjanaṃ ramyaṃ papraccha munipuṃgavam

12. 12

    श्रीमदाश्रमसंकाशं किं न्विदं मुनिवर्जितम्

    श्रोतुमिच्छामि भगवन्कस्यायं पूर्व आश्रमः

    śrīmadāśramasaṃkāśaṃ kiṃ nvidaṃ munivarjitam

    śrotumicchāmi bhagavankasyāyaṃ pūrva āśramaḥ

13. 13

    तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः

    प्रत्युवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः

    tacchrutvā rāghaveṇoktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

    pratyuvāca mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ

14. 14

    हन्त ते कथयिष्यामि शृणु तत्त्वेन राघव

    यस्यैतदाश्रमपदं शप्तं कोपान्महात्मना

    hanta te kathayiṣyāmi śṛṇu tattvena rāghava

    yasyaitadāśramapadaṃ śaptaṃ kopānmahātmanā

15. 15

    गौतमस्य नरश्रेष्ठ पूर्वमासीन्महात्मनः

    आश्रमो दिव्यसंकाशः सुरैरपि सुपूजितः

    gautamasya naraśreṣṭha pūrvamāsīnmahātmanaḥ

    āśramo divyasaṃkāśaḥ surairapi supūjitaḥ

16. 16

    स चेह तप आतिष्ठदहल्यासहितः पुरा

    वर्षपूगान्यनेकानि राजपुत्र महायशः

    sa ceha tapa ātiṣṭhadahalyāsahitaḥ purā

    varṣapūgānyanekāni rājaputra mahāyaśaḥ

17. 17

    तस्यान्तरं विदित्वा तु सहस्राक्षः शचीपतिः

    मुनिवेषधरोऽहल्यामिदं वचनमब्रवीत्

    tasyāntaraṃ viditvā tu sahasrākṣaḥ śacīpatiḥ

    muniveṣadharo'halyāmidaṃ vacanamabravīt

18. 18

    ऋतुकालं प्रतीक्षन्ते नार्थिनः सुसमाहिते

    संगमं त्वहमिच्छामि त्वया सह सुमध्यमे

    ṛtukālaṃ pratīkṣante nārthinaḥ susamāhite

    saṃgamaṃ tvahamicchāmi tvayā saha sumadhyame

19. 19

    मुनिवेषं सहस्राक्षं विज्ञाय रघुनन्दन

    मतिं चकार दुर्मेधा देवराजकुतूहलात्

    muniveṣaṃ sahasrākṣaṃ vijñāya raghunandana

    matiṃ cakāra durmedhā devarājakutūhalāt

20. 20

    अथाब्रवीत्सुरश्रेष्ठं कृतार्थेनान्तरात्मना

    कृतार्थोऽसि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रमितः प्रभो

    आत्मानं मां च देवेश सर्वदा रक्ष मानदः

    athābravītsuraśreṣṭhaṃ kṛtārthenāntarātmanā

    kṛtārtho'si suraśreṣṭha gaccha śīghramitaḥ prabho

    ātmānaṃ māṃ ca deveśa sarvadā rakṣa mānadaḥ

21. 21

    इन्द्रस्तु प्रहसन्वाक्यमहल्यामिदमब्रवीत्

    सुश्रोणि परितुष्टोऽस्मि गमिष्यामि यथागतम्

    indrastu prahasanvākyamahalyāmidamabravīt

    suśroṇi parituṣṭo'smi gamiṣyāmi yathāgatam

22. 22

    एवं संगम्य तु तया निश्चक्रामोटजात्ततः

    स सम्भ्रमात्त्वरन्राम शङ्कितो गौतमं प्रति

    evaṃ saṃgamya tu tayā niścakrāmoṭajāttataḥ

    sa sambhramāttvaranrāma śaṅkito gautamaṃ prati

23. 23

    गौतमं स ददर्शाथ प्रविशन्तं महामुनिम्

    देवदानवदुर्धर्षं तपोबलसमन्वितम्

    तीर्थोदकपरिक्लिन्नं दीप्यमानमिवानलम्

    गृहीतसमिधं तत्र सकुशं मुनिपुङ्गवम्

    gautamaṃ sa dadarśātha praviśantaṃ mahāmunim

    devadānavadurdharṣaṃ tapobalasamanvitam

    tīrthodakapariklinnaṃ dīpyamānamivānalam

    gṛhītasamidhaṃ tatra sakuśaṃ munipuṅgavam

24. 24

    दृष्ट्वा सुरपतिस्त्रस्तो विषण्णवदनोऽभवत्

    dṛṣṭvā surapatistrasto viṣaṇṇavadano'bhavat

25. 25

    अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षं मुनिवेषधरं मुनिः

    दुर्वृत्तं वृत्तसम्पन्नो रोषाद्वचनमब्रवीत्

    atha dṛṣṭvā sahasrākṣaṃ muniveṣadharaṃ muniḥ

    durvṛttaṃ vṛttasampanno roṣādvacanamabravīt

26. 26

    मम रूपं समास्थाय कृतवानसि दुर्मते

    अकर्तव्यमिदं यस्माद्विफलस्त्वं भविष्यति

    mama rūpaṃ samāsthāya kṛtavānasi durmate

    akartavyamidaṃ yasmādviphalastvaṃ bhaviṣyati

27. 27

    गौतमेनैवमुक्तस्य सरोषेण महात्मना

    पेततुर्वृषणौ भूमौ सहस्राक्षस्य तत्क्षणात्

    gautamenaivamuktasya saroṣeṇa mahātmanā

    petaturvṛṣaṇau bhūmau sahasrākṣasya tatkṣaṇāt

28. 28

    तथा शप्त्वा स वै शक्रं भार्यामपि च शप्तवान्

    इह वर्षसहस्राणि बहूनि त्वं निवत्स्यसि

    tathā śaptvā sa vai śakraṃ bhāryāmapi ca śaptavān

    iha varṣasahasrāṇi bahūni tvaṃ nivatsyasi

29. 29

    वायुभक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्मशायिनी

    अदृश्या सर्वभूतानामाश्रमेऽस्मिन्निवत्स्यसि

    vāyubhakṣā nirāhārā tapyantī bhasmaśāyinī

    adṛśyā sarvabhūtānāmāśrame'sminnivatsyasi

30. 30

    यदा चैतद्वनं घोरं रामो दशरथात्मजः

    आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा पूता भविष्यसि

    yadā caitadvanaṃ ghoraṃ rāmo daśarathātmajaḥ

    āgamiṣyati durdharṣastadā pūtā bhaviṣyasi