Sarga 44

27 shlokas

1. 1

   विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः

   विस्मयं परमं गत्वा विश्वामित्रमथाब्रवीत्

   viśvāmitravacaḥ śrutvā rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ

   vismayaṃ paramaṃ gatvā viśvāmitramathābravīt

2. 2

   अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्कथितं परमं त्वया

   गङ्गावतरणं पुण्यं सागरस्य च पूरणम्

   atyadbhutamidaṃ brahmankathitaṃ paramaṃ tvayā

   gaṅgāvataraṇaṃ puṇyaṃ sāgarasya ca pūraṇam

3. 3

   तस्य सा शर्वरी सर्वा सह सौमित्रिणा तदा

   जगाम चिन्तयानस्य विश्वामित्रकथां शुभाम्

   tasya sā śarvarī sarvā saha saumitriṇā tadā

   jagāma cintayānasya viśvāmitrakathāṃ śubhām

4. 4

   ततः प्रभाते विमले विश्वामित्रं महामुनिम्

   उवाच राघवो वाक्यं कृताह्निकमरिंदमः

   tataḥ prabhāte vimale viśvāmitraṃ mahāmunim

   uvāca rāghavo vākyaṃ kṛtāhnikamariṃdamaḥ

5. 5

   गता भगवती रात्रिः श्रोतव्यं परमं श्रुतम्

   क्षणभूतेव सा रात्रिः संवृत्तेयं महातपः

   इमां चिन्तयतः सर्वां निखिलेन कथां तव

   gatā bhagavatī rātriḥ śrotavyaṃ paramaṃ śrutam

   kṣaṇabhūteva sā rātriḥ saṃvṛtteyaṃ mahātapaḥ

   imāṃ cintayataḥ sarvāṃ nikhilena kathāṃ tava

6. 6

   तराम सरितां श्रेष्ठां पुण्यां त्रिपथगां नदीम्

   नौरेषा हि सुखास्तीर्णा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम्

   भगवन्तमिह प्राप्तं ज्ञात्वा त्वरितमागता

   tarāma saritāṃ śreṣṭhāṃ puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm

   naureṣā hi sukhāstīrṇā ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām

   bhagavantamiha prāptaṃ jñātvā tvaritamāgatā

7. 7

   तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः

   संतारं कारयामास सर्षिसंघः सराघवः

   tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ

   saṃtāraṃ kārayāmāsa sarṣisaṃghaḥ sarāghavaḥ

8. 8

   उत्तरं तीरमासाद्य सम्पूज्यर्षिगणं तथा

   गङ्गाकूले निविष्टास्ते विशालां ददृशुः पुरीम्

   uttaraṃ tīramāsādya sampūjyarṣigaṇaṃ tathā

   gaṅgākūle niviṣṭāste viśālāṃ dadṛśuḥ purīm

9. 9

   ततो मुनिवरस्तूर्णं जगाम सहराघवः

   विशालां नगरीं रम्यां दिव्यां स्वर्गोपमां तदा

   tato munivarastūrṇaṃ jagāma saharāghavaḥ

   viśālāṃ nagarīṃ ramyāṃ divyāṃ svargopamāṃ tadā

10. 10

    अथ रामो महाप्राज्ञो विश्वामित्रं महामुनिम्

    पप्रच्छ प्राञ्जलिर्भूत्वा विशालामुत्तमां पुरीम्

    atha rāmo mahāprājño viśvāmitraṃ mahāmunim

    papraccha prāñjalirbhūtvā viśālāmuttamāṃ purīm

11. 11

    कतरो राजवंशोऽयं विशालायां महामुने

    श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते परं कौतूहलं हि मे

    kataro rājavaṃśo'yaṃ viśālāyāṃ mahāmune

    śrotumicchāmi bhadraṃ te paraṃ kautūhalaṃ hi me

12. 12

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामस्य मुनिपुंगवः

    आख्यातुं तत्समारेभे विशालस्य पुरातनम्

    tasya tadvacanaṃ śrutvā rāmasya munipuṃgavaḥ

    ākhyātuṃ tatsamārebhe viśālasya purātanam

13. 13

    श्रूयतां राम शक्रस्य कथां कथयतः शुभाम्

    अस्मिन्देशे हि यद्वृत्तं शृणु तत्त्वेन राघव

    śrūyatāṃ rāma śakrasya kathāṃ kathayataḥ śubhām

    asmindeśe hi yadvṛttaṃ śṛṇu tattvena rāghava

14. 14

    पूर्वं कृतयुगे राम दितेः पुत्रा महाबलाः

    अदितेश्च महाभागा वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः

    pūrvaṃ kṛtayuge rāma diteḥ putrā mahābalāḥ

    aditeśca mahābhāgā vīryavantaḥ sudhārmikāḥ

15. 15

    ततस्तेषां नरश्रेष्ठ बुद्धिरासीन्महात्मनाम्

    अमरा निर्जराश्चैव कथं स्याम निरामयाः

    tatasteṣāṃ naraśreṣṭha buddhirāsīnmahātmanām

    amarā nirjarāścaiva kathaṃ syāma nirāmayāḥ

16. 16

    तेषां चिन्तयतां राम बुद्धिरासीद्विपश्चिताम्

    क्षीरोदमथनं कृत्वा रसं प्राप्स्याम तत्र वै

    teṣāṃ cintayatāṃ rāma buddhirāsīdvipaścitām

    kṣīrodamathanaṃ kṛtvā rasaṃ prāpsyāma tatra vai

17. 17

    ततो निश्चित्य मथनं योक्त्रं कृत्वा च वासुकिम्

    मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुरमितौजसः

    tato niścitya mathanaṃ yoktraṃ kṛtvā ca vāsukim

    manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā mamanthuramitaujasaḥ

18. 18

    अथ धन्वन्तरिर्नाम अप्सराश्च सुवर्चसः

    अप्सु निर्मथनादेव रसात्तस्माद्वरस्त्रियः

    उत्पेतुर्मनुजश्रेष्ठ तस्मादप्सरसोऽभवन्

    atha dhanvantarirnāma apsarāśca suvarcasaḥ

    apsu nirmathanādeva rasāttasmādvarastriyaḥ

    utpeturmanujaśreṣṭha tasmādapsaraso'bhavan

19. 19

    षष्टिः कोट्योऽभवंस्तासामप्सराणां सुवर्चसाम्

    असंख्येयास्तु काकुत्स्थ यास्तासां परिचारिकाः

    ṣaṣṭiḥ koṭyo'bhavaṃstāsāmapsarāṇāṃ suvarcasām

    asaṃkhyeyāstu kākutstha yāstāsāṃ paricārikāḥ

20. 20

    न ताः स्म प्रतिगृह्णन्ति सर्वे ते देवदानवाः

    अप्रतिग्रहणाच्चैव तेन साधारणाः स्मृताः

    na tāḥ sma pratigṛhṇanti sarve te devadānavāḥ

    apratigrahaṇāccaiva tena sādhāraṇāḥ smṛtāḥ

21. 21

    वरुणस्य ततः कन्या वारुणी रघुनन्दन

    उत्पपात महाभागा मार्गमाणा परिग्रहम्

    varuṇasya tataḥ kanyā vāruṇī raghunandana

    utpapāta mahābhāgā mārgamāṇā parigraham

22. 22

    दितेः पुत्रा न तां राम जगृहुर्वरुणात्मजाम्

    अदितेस्तु सुता वीर जगृहुस्तामनिन्दिताम्

    diteḥ putrā na tāṃ rāma jagṛhurvaruṇātmajām

    aditestu sutā vīra jagṛhustāmaninditām

23. 23

    असुरास्तेन दैतेयाः सुरास्तेनादितेः सुताः

    हृष्टाः प्रमुदिताश्चासन्वारुणीग्रहणात्सुराः

    asurāstena daiteyāḥ surāstenāditeḥ sutāḥ

    hṛṣṭāḥ pramuditāścāsanvāruṇīgrahaṇātsurāḥ

24. 24

    उच्चैःश्रवा हयश्रेष्ठो मणिरत्नं च कौस्तुभम्

    उदतिष्ठन्नरश्रेष्ठ तथैवामृतमुत्तमम्

    uccaiḥśravā hayaśreṣṭho maṇiratnaṃ ca kaustubham

    udatiṣṭhannaraśreṣṭha tathaivāmṛtamuttamam

25. 25

    अथ तस्य कृते राम महानासीत्कुलक्षयः

    अदितेस्तु ततः पुत्रा दितेः पुत्रानसूदयन्

    atha tasya kṛte rāma mahānāsītkulakṣayaḥ

    aditestu tataḥ putrā diteḥ putrānasūdayan

26. 26

    अदितेरात्मजा वीरा दितेः पुत्रान्निजघ्निरे

    तस्मिन्घोरे महायुद्धे दैतेयादित्ययोर्भृशम्

    aditerātmajā vīrā diteḥ putrānnijaghnire

    tasminghore mahāyuddhe daiteyādityayorbhṛśam

27. 27

    निहत्य दितिपुत्रांस्तु राज्यं प्राप्य पुरंदरः

    शशास मुदितो लोकान्सर्षिसंघान्सचारणान्

    nihatya ditiputrāṃstu rājyaṃ prāpya puraṃdaraḥ

    śaśāsa mudito lokānsarṣisaṃghānsacāraṇān