Sarga 40

26 shlokas

1. 1

   पुत्रांश्चिरगताञ्ज्ञात्वा सगरो रघुनन्दन

   नप्तारमब्रवीद्राजा दीप्यमानं स्वतेजसा

   putrāṃściragatāñjñātvā sagaro raghunandana

   naptāramabravīdrājā dīpyamānaṃ svatejasā

2. 2

   शूरश्च कृतविद्यश्च पूर्वैस्तुल्योऽसि तेजसा

   पितॄणां गतिमन्विच्छ येन चाश्वोऽपहारितः

   śūraśca kṛtavidyaśca pūrvaistulyo'si tejasā

   pitṝṇāṃ gatimanviccha yena cāśvo'pahāritaḥ

3. 3

   अन्तर्भौमानि सत्त्वानि वीर्यवन्ति महान्ति च

   तेषां त्वं प्रतिघातार्थं सासिं गृह्णीष्व कार्मुकम्

   antarbhaumāni sattvāni vīryavanti mahānti ca

   teṣāṃ tvaṃ pratighātārthaṃ sāsiṃ gṛhṇīṣva kārmukam

4. 4

   अभिवाद्याभिवाद्यांस्त्वं हत्वा विघ्नकरानपि

   सिद्धार्थः संनिवर्तस्व मम यज्ञस्य पारगः

   abhivādyābhivādyāṃstvaṃ hatvā vighnakarānapi

   siddhārthaḥ saṃnivartasva mama yajñasya pāragaḥ

5. 5

   एवमुक्तोऽंशुमान्सम्यक्सगरेण महात्मना

   धनुरादाय खड्गं च जगाम लघुविक्रमः

   evamukto'ṃśumānsamyaksagareṇa mahātmanā

   dhanurādāya khaḍgaṃ ca jagāma laghuvikramaḥ

6. 6

   स खातं पितृभिर्मार्गमन्तर्भौमं महात्मभिः

   प्रापद्यत नरश्रेष्ठ तेन राज्ञाभिचोदितः

   sa khātaṃ pitṛbhirmārgamantarbhaumaṃ mahātmabhiḥ

   prāpadyata naraśreṣṭha tena rājñābhicoditaḥ

7. 7

   दैत्यदानवरक्षोभिः पिशाचपतगोरगैः

   पूज्यमानं महातेजा दिशागजमपश्यत

   daityadānavarakṣobhiḥ piśācapatagoragaiḥ

   pūjyamānaṃ mahātejā diśāgajamapaśyata

8. 8

   स तं प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चैव निरामयम्

   पितॄन्स परिपप्रच्छ वाजिहर्तारमेव च

   sa taṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā caiva nirāmayam

   pitṝnsa paripapraccha vājihartārameva ca

9. 9

   दिशागजस्तु तच्छ्रुत्वा प्रीत्याहांशुमतो वचः

   आसमञ्जकृतार्थस्त्वं सहाश्वः शीघ्रमेष्यसि

   diśāgajastu tacchrutvā prītyāhāṃśumato vacaḥ

   āsamañjakṛtārthastvaṃ sahāśvaḥ śīghrameṣyasi

10. 10

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वानेव दिशागजान्

    यथाक्रमं यथान्यायं प्रष्टुं समुपचक्रमे

    tasya tadvacanaṃ śrutvā sarvāneva diśāgajān

    yathākramaṃ yathānyāyaṃ praṣṭuṃ samupacakrame

11. 11

    तैश्च सर्वैर्दिशापालैर्वाक्यज्ञैर्वाक्यकोविदैः

    पूजितः सहयश्चैव गन्तासीत्यभिचोदितः

    taiśca sarvairdiśāpālairvākyajñairvākyakovidaiḥ

    pūjitaḥ sahayaścaiva gantāsītyabhicoditaḥ

12. 12

    तेषां तद्वचनं श्रुत्वा जगाम लघुविक्रमः

    भस्मराशीकृता यत्र पितरस्तस्य सागराः

    teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā jagāma laghuvikramaḥ

    bhasmarāśīkṛtā yatra pitarastasya sāgarāḥ

13. 13

    स दुःखवशमापन्नस्त्वसमञ्जसुतस्तदा

    चुक्रोश परमार्तस्तु वधात्तेषां सुदुःखितः

    sa duḥkhavaśamāpannastvasamañjasutastadā

    cukrośa paramārtastu vadhātteṣāṃ suduḥkhitaḥ

14. 14

    यज्ञियं च हयं तत्र चरन्तमविदूरतः

    ददर्श पुरुषव्याघ्रो दुःखशोकसमन्वितः

    yajñiyaṃ ca hayaṃ tatra carantamavidūrataḥ

    dadarśa puruṣavyāghro duḥkhaśokasamanvitaḥ

15. 15

    ददर्श पुरुषव्याघ्रः कर्तुकामो जलक्रियाम्

    सलिलार्थी महातेजा न चापश्यज्जलाशयम्

    dadarśa puruṣavyāghraḥ kartukāmo jalakriyām

    salilārthī mahātejā na cāpaśyajjalāśayam

16. 16

    विसार्य निपुणां दृष्टिं ततोऽपश्यत्खगाधिपम्

    पितॄणां मातुलं राम सुपर्णमनिलोपमम्

    visārya nipuṇāṃ dṛṣṭiṃ tato'paśyatkhagādhipam

    pitṝṇāṃ mātulaṃ rāma suparṇamanilopamam

17. 17

    स चैनमब्रवीद्वाक्यं वैनतेयो महाबलः

    मा शुचः पुरुषव्याघ्र वधोऽयं लोकसंमतः

    sa cainamabravīdvākyaṃ vainateyo mahābalaḥ

    mā śucaḥ puruṣavyāghra vadho'yaṃ lokasaṃmataḥ

18. 18

    कपिलेनाप्रमेयेन दग्धा हीमे महाबलाः

    सलिलं नार्हसि प्राज्ञ दातुमेषां हि लौकिकम्

    kapilenāprameyena dagdhā hīme mahābalāḥ

    salilaṃ nārhasi prājña dātumeṣāṃ hi laukikam

19. 19

    गङ्गा हिमवतो ज्येष्ठा दुहिता पुरुषर्षभ

    भस्मराशीकृतानेतान्पावयेल्लोकपावनी

    gaṅgā himavato jyeṣṭhā duhitā puruṣarṣabha

    bhasmarāśīkṛtānetānpāvayellokapāvanī

20. 20

    तया क्लिन्नमिदं भस्म गङ्गया लोककान्तया

    षष्टिं पुत्रसहस्राणि स्वर्गलोकं नयिष्यति

    tayā klinnamidaṃ bhasma gaṅgayā lokakāntayā

    ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi svargalokaṃ nayiṣyati

21. 21

    गच्छ चाश्वं महाभाग संगृह्य पुरुषर्षभ

    यज्ञं पैतामहं वीर निर्वर्तयितुमर्हसि

    gaccha cāśvaṃ mahābhāga saṃgṛhya puruṣarṣabha

    yajñaṃ paitāmahaṃ vīra nirvartayitumarhasi

22. 22

    सुपर्णवचनं श्रुत्वा सोऽंशुमानतिवीर्यवान्

    त्वरितं हयमादाय पुनरायान्महायशाः

    suparṇavacanaṃ śrutvā so'ṃśumānativīryavān

    tvaritaṃ hayamādāya punarāyānmahāyaśāḥ

23. 23

    ततो राजानमासाद्य दीक्षितं रघुनन्दन

    न्यवेदयद्यथावृत्तं सुपर्णवचनं तथा

    tato rājānamāsādya dīkṣitaṃ raghunandana

    nyavedayadyathāvṛttaṃ suparṇavacanaṃ tathā

24. 24

    तच्छ्रुत्वा घोरसंकाशं वाक्यमंशुमतो नृपः

    यज्ञं निर्वर्तयामास यथाकल्पं यथाविधि

    tacchrutvā ghorasaṃkāśaṃ vākyamaṃśumato nṛpaḥ

    yajñaṃ nirvartayāmāsa yathākalpaṃ yathāvidhi

25. 25

    स्वपुरं चागमच्छ्रीमानिष्टयज्ञो महीपतिः

    गङ्गायाश्चागमे राजा निश्चयं नाध्यगच्छत

    svapuraṃ cāgamacchrīmāniṣṭayajño mahīpatiḥ

    gaṅgāyāścāgame rājā niścayaṃ nādhyagacchata

26. 26

    अगत्वा निश्चयं राजा कालेन महता महान्

    त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राज्यं कृत्वा दिवं गतः

    agatvā niścayaṃ rājā kālena mahatā mahān

    triṃśadvarṣasahasrāṇi rājyaṃ kṛtvā divaṃ gataḥ