25 shlokas
- 1
अथातो वाताभिष्यन्दप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः
athāto vātābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
यथोवाच भगवान्धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavāndhanvantariḥ
- 3
पुराणसर्पिषा स्निग्धौ स्यन्दाधीमन्थपीडितौ
स्वेदयित्वा यथान्यायं सिरामोक्षेण योजयेत्
purāṇasarpiṣā snigdhau syandādhīmanthapīḍitau
svedayitvā yathānyāyaṃ sirāmokṣeṇa yojayet
- 4
सम्पादयेद्बस्तिभिस्तु सम्यक्स्नेहविरेचितौ
तर्पणैः पुटपाकैश्च धूमैराश्च्योतनैस्तथा
sampādayedbastibhistu samyaksnehavirecitau
tarpaṇaiḥ puṭapākaiśca dhūmairāścyotanaistathā
- 5
नस्यस्नेहपरीषेकैः शिरोबस्तिभिरेव च
वातघ्नानूपजलजमांसाम्लक्वाथसेचनैः
nasyasnehaparīṣekaiḥ śirobastibhireva ca
vātaghnānūpajalajamāṃsāmlakvāthasecanaiḥ
- 6
स्नेहैश्चतुर्भिरुष्णैश्च तत्पीताम्बरधारणैः
पयोभिर्वेसवारैश्च साल्वणैः पायसैस्तथा
snehaiścaturbhiruṣṇaiśca tatpītāmbaradhāraṇaiḥ
payobhirvesavāraiśca sālvaṇaiḥ pāyasaistathā
- 7
भिषक्सम्पादयेदेतावुपनाहैश्च पूजितैः
ग्राम्यानूपौदकरसैः स्निग्धैः फलरसान्वितैः
bhiṣaksampādayedetāvupanāhaiśca pūjitaiḥ
grāmyānūpaudakarasaiḥ snigdhaiḥ phalarasānvitaiḥ
- 8
सुसंस्कृतैः पयोभिश्च तयोराहार इष्यते
तथा चोपरि भक्तस्य सर्पिः पानं प्रशस्यते
susaṃskṛtaiḥ payobhiśca tayorāhāra iṣyate
tathā copari bhaktasya sarpiḥ pānaṃ praśasyate
- 9
त्रिफलाक्वाथसंसिद्धं केवलं जीर्णम् एव वा
सिद्धं वातहरैः क्षीरं प्रथमेन गणेन वा
triphalākvāthasaṃsiddhaṃ kevalaṃ jīrṇam eva vā
siddhaṃ vātaharaiḥ kṣīraṃ prathamena gaṇena vā
- 10
स्नेहास्तैलाद्विना सिद्धा वातघ्नैस्तर्पणे हिताः
स्नैहिकः पुटपाकश्च धूमो नस्यं च तद्विधम्
snehāstailādvinā siddhā vātaghnaistarpaṇe hitāḥ
snaihikaḥ puṭapākaśca dhūmo nasyaṃ ca tadvidham
- 11
नस्यादिषु स्थिराक्षीरमधुरैस्तैलमिष्यते
एरण्डपल्लवे मूले त्वचि वाजं पयः शृतम्
nasyādiṣu sthirākṣīramadhuraistailamiṣyate
eraṇḍapallave mūle tvaci vājaṃ payaḥ śṛtam
- 12
कण्टकार्याश्च मूलेषु सुखोष्णं सेचने हितम्
सैन्धवोदीच्ययष्ट्याह्वपिप्पलीभिः शृतं पयः
kaṇṭakāryāśca mūleṣu sukhoṣṇaṃ secane hitam
saindhavodīcyayaṣṭyāhvapippalībhiḥ śṛtaṃ payaḥ
- 13
हितमर्धोदकं सेके तथाश्च्योतनम् एव च
ह्रीवेरवक्रमञ्जिष्ठोदुम्बरत्वक्षु साधितम्
hitamardhodakaṃ seke tathāścyotanam eva ca
hrīveravakramañjiṣṭhodumbaratvakṣu sādhitam
- 14
साम्भश्छागं पयो वापि शूलाश्च्योतनमुत्तमम्
मधुकं रजनीं पथ्यां देवदारुं च पेषयेत्
sāmbhaśchāgaṃ payo vāpi śūlāścyotanamuttamam
madhukaṃ rajanīṃ pathyāṃ devadāruṃ ca peṣayet
- 15
आजेन पयसा श्रेष्ठमभिष्यन्दे तदञ्जनम्
गैरिकं सैन्धवं कृष्णां नागरं च यथोत्तरम्
ājena payasā śreṣṭhamabhiṣyande tadañjanam
gairikaṃ saindhavaṃ kṛṣṇāṃ nāgaraṃ ca yathottaram
- 16
द्विगुणं पिष्टमद्भिस्तु गुटिकाञ्जनमिष्यते
स्नेहाञ्जनं हितं चात्र वक्ष्यते तद्यथाविधि
dviguṇaṃ piṣṭamadbhistu guṭikāñjanamiṣyate
snehāñjanaṃ hitaṃ cātra vakṣyate tadyathāvidhi
- 17
रोगो यश्चान्यतोवातो यश्च मारुतपर्ययः
अनेनैव विधानेन भिषक्तावपि साधयेत्
rogo yaścānyatovāto yaśca mārutaparyayaḥ
anenaiva vidhānena bhiṣaktāvapi sādhayet
- 18
पूर्वभक्तं हितं सर्पिः क्षीरं वाप्यथ भोजने
वृक्षादन्यां कपित्थे च पञ्चमूले महत्यपि
pūrvabhaktaṃ hitaṃ sarpiḥ kṣīraṃ vāpyatha bhojane
vṛkṣādanyāṃ kapitthe ca pañcamūle mahatyapi
- 19
सक्षीरं कर्कटरसे सिद्धं चात्र घृतं पिबेत्
सिद्धं वा हितमत्राहुः पत्तूरार्तगलाग्निकैः
sakṣīraṃ karkaṭarase siddhaṃ cātra ghṛtaṃ pibet
siddhaṃ vā hitamatrāhuḥ pattūrārtagalāgnikaiḥ
- 20
सक्षीरं मेषशृङ्ग्या वा सर्पिर्वीरतरेण वा
सैन्धवं दारु शुण्ठी च मातुलुङ्गरसो घृतम्
sakṣīraṃ meṣaśṛṅgyā vā sarpirvīratareṇa vā
saindhavaṃ dāru śuṇṭhī ca mātuluṅgaraso ghṛtam
- 21
स्तन्योदकाभ्यां कर्तव्यं शुष्कपाके तदञ्जनम्
पूजितं सर्पिषश्चात्र पानमक्ष्णोश्च तर्पणम्
stanyodakābhyāṃ kartavyaṃ śuṣkapāke tadañjanam
pūjitaṃ sarpiṣaścātra pānamakṣṇośca tarpaṇam
- 22
घृतेन जीवनीयेन नस्यं तैलेन चाणुना
परिषेके हितं चात्र पयः शीतं ससैन्धवम्
ghṛtena jīvanīyena nasyaṃ tailena cāṇunā
pariṣeke hitaṃ cātra payaḥ śītaṃ sasaindhavam
- 23
रजनीदारुसिद्धं वा सैन्धवेन समायुतम्
सर्पिर्युतं स्तन्यघृष्टमञ्जनं वा महौषधम्
rajanīdārusiddhaṃ vā saindhavena samāyutam
sarpiryutaṃ stanyaghṛṣṭamañjanaṃ vā mahauṣadham
- 24
वसा वानूपजलजा सैन्धवेन समायुता
नागरोन्मिश्रिता किंचिच्छुष्कपाके तदञ्जनम्
vasā vānūpajalajā saindhavena samāyutā
nāgaronmiśritā kiṃcicchuṣkapāke tadañjanam
- 25
पवनप्रभवा रोगा ये केचिद्दृष्टिनाशनाः
बीजेनानेन मतिमान्तेषु कर्म प्रयोजयेत्
pavanaprabhavā rogā ye keciddṛṣṭināśanāḥ
bījenānena matimānteṣu karma prayojayet

