59 shlokas
- 1
अथातः कर्णगतरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः
athātaḥ karṇagatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
यथोवाच भगवान्धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavāndhanvantariḥ
- 3
सामान्यं कर्णरोधेषु घृतपानं रसायनम्
अव्यायामो ऽशिरःस्नानं ब्रह्मचर्यमकत्थनम्
sāmānyaṃ karṇarodheṣu ghṛtapānaṃ rasāyanam
avyāyāmo 'śiraḥsnānaṃ brahmacaryamakatthanam
- 4
कर्णशूले प्रणादे च बाधिर्यक्ष्वेडयोरपि
चतुर्णाम् अपि रोगाणां सामान्यं भेषजं विदुः
karṇaśūle praṇāde ca bādhiryakṣveḍayorapi
caturṇām api rogāṇāṃ sāmānyaṃ bheṣajaṃ viduḥ
- 5
स्निग्धं वातहरैः स्वेदैर्नरं स्नेहविरेचितम्
नाडीस्वेदैरुपचरेत्पिण्डस्वेदैस्तथैव च
snigdhaṃ vātaharaiḥ svedairnaraṃ snehavirecitam
nāḍīsvedairupacaretpiṇḍasvedaistathaiva ca
- 6
बिल्वैरण्डार्कवर्षाभूदधित्थोन्मत्तशिग्रुभिः
बस्तगन्धाश्वगन्धाभ्यां तर्कारीयववेणुभिः
bilvairaṇḍārkavarṣābhūdadhitthonmattaśigrubhiḥ
bastagandhāśvagandhābhyāṃ tarkārīyavaveṇubhiḥ
- 7
आरनालशृतैरेभिर्नाडीस्वेदः प्रयोजितः
कफवातसमुत्थानं कर्णशूलं निरस्यति
āranālaśṛtairebhirnāḍīsvedaḥ prayojitaḥ
kaphavātasamutthānaṃ karṇaśūlaṃ nirasyati
- 8
मीनकुक्कुटलावानां मांसजैः पयसापि वा
पिण्डैः स्वेदं च कुर्वीत कर्णशूलनिवारणम्
mīnakukkuṭalāvānāṃ māṃsajaiḥ payasāpi vā
piṇḍaiḥ svedaṃ ca kurvīta karṇaśūlanivāraṇam
- 9
अश्वत्थपत्रखल्लं वा विधाय बहुपत्रकम्
तदङ्गारैः सुसम्पूर्णं निदध्याच्छ्रवणोपरि
aśvatthapatrakhallaṃ vā vidhāya bahupatrakam
tadaṅgāraiḥ susampūrṇaṃ nidadhyācchravaṇopari
- 10
यत्तैलं च्यवते तस्मात्खल्लादङ्गारतापितात्
तत्प्राप्तं श्रवणस्रोतः सद्यो गृह्णाति वेदनाम्
yattailaṃ cyavate tasmātkhallādaṅgāratāpitāt
tatprāptaṃ śravaṇasrotaḥ sadyo gṛhṇāti vedanām
- 11
क्षौमगुग्गुल्वगुरुभिः सघृतैर्धूपयेच्च तम्
भक्तोपरि हितं सर्पिर्बस्तिकर्म च पूजितम्
kṣaumaguggulvagurubhiḥ saghṛtairdhūpayecca tam
bhaktopari hitaṃ sarpirbastikarma ca pūjitam
- 12
निरन्नो निशि तत्सर्पिः पीत्वोपरि पिबेत्पयः
मूर्धबस्तिषु नस्ये च मस्तिष्के परिषेचने
niranno niśi tatsarpiḥ pītvopari pibetpayaḥ
mūrdhabastiṣu nasye ca mastiṣke pariṣecane
- 13
शतपाकं बलातैलं प्रशस्तं चापि भोजने
कण्टकारीमजाक्षीरे पक्त्वा क्षीरेण तेन च
śatapākaṃ balātailaṃ praśastaṃ cāpi bhojane
kaṇṭakārīmajākṣīre paktvā kṣīreṇa tena ca
- 14
विपचेत्कुक्कुटवसां कर्णयोस्तत्प्रपूरणम्
तण्डुलीयकमूलानि फलमङ्कोलजं तथा
vipacetkukkuṭavasāṃ karṇayostatprapūraṇam
taṇḍulīyakamūlāni phalamaṅkolajaṃ tathā
- 15
अहिंस्राकेन्दुकान्मूलं सरलं देवदारु च
लशुनं शृङ्गवेरं च तथा वंशावलेखनम्
ahiṃsrākendukānmūlaṃ saralaṃ devadāru ca
laśunaṃ śṛṅgaveraṃ ca tathā vaṃśāvalekhanam
- 16
कल्कैरेषां तथाम्लैश्च पचेत्स्नेहं चतुर्विधम्
वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं हितं तत्कर्णपूरणम्
kalkaireṣāṃ tathāmlaiśca pacetsnehaṃ caturvidham
vedanāyāḥ praśāntyarthaṃ hitaṃ tatkarṇapūraṇam
- 17
लशुनार्द्रकशिग्रूणां मुरङ्ग्या मूलकस्य च
कदल्याः स्वरसः श्रेष्ठः कदुष्णः कर्णपूरणे
laśunārdrakaśigrūṇāṃ muraṅgyā mūlakasya ca
kadalyāḥ svarasaḥ śreṣṭhaḥ kaduṣṇaḥ karṇapūraṇe
- 18
शृङ्गवेररसः क्षौद्रं सैन्धवं तैलम् एव च
कदुष्णं कर्णयोर्देयमेतद्वा वेदनापहम्
śṛṅgaverarasaḥ kṣaudraṃ saindhavaṃ tailam eva ca
kaduṣṇaṃ karṇayordeyametadvā vedanāpaham
- 19
वंशावलेखनायुक्ते मूत्रे चाजाविके भिषक्
सर्पिः पचेत्तेन कर्णं पूरयेत्कर्णशूलिनः
vaṃśāvalekhanāyukte mūtre cājāvike bhiṣak
sarpiḥ pacettena karṇaṃ pūrayetkarṇaśūlinaḥ
- 20
महतः पञ्चमूलस्य काण्डमष्टादशाङ्गुलम्
क्षौमेणावेष्ट्य संसिच्य तैलेनादीपयेत्ततः
mahataḥ pañcamūlasya kāṇḍamaṣṭādaśāṅgulam
kṣaumeṇāveṣṭya saṃsicya tailenādīpayettataḥ
- 21
यत्तैलं च्यवते तेभ्यो धृतेभ्यो भाजनोपरि
ज्ञेयं तद्दीपिकातैलं सद्यो गृह्णाति वेदनाम्
yattailaṃ cyavate tebhyo dhṛtebhyo bhājanopari
jñeyaṃ taddīpikātailaṃ sadyo gṛhṇāti vedanām
- 22
कुर्यादेवं भद्रकाष्ठे कुष्ठे काष्ठे च सारले
मतिमान्दीपिकातैलं कर्णशूलनिबर्हणम्
kuryādevaṃ bhadrakāṣṭhe kuṣṭhe kāṣṭhe ca sārale
matimāndīpikātailaṃ karṇaśūlanibarhaṇam
- 23
अर्काङ्कुरानम्लपिष्टांस्तैलाक्तान्लवणान्वितान्
संनिदध्यात्स्नुहीकाण्डे कोरिते तच्छदावृते
arkāṅkurānamlapiṣṭāṃstailāktānlavaṇānvitān
saṃnidadhyātsnuhīkāṇḍe korite tacchadāvṛte
- 24
पुटपाकक्रमस्विन्नान्पीडयेद् आ रसागमात्
सुखोष्णं तद्रसं कर्णे दापयेच्छूलशान्तये
puṭapākakramasvinnānpīḍayed ā rasāgamāt
sukhoṣṇaṃ tadrasaṃ karṇe dāpayecchūlaśāntaye
- 25
कपित्थमातुलुङ्गाम्लशृङ्गवेररसैः शुभैः
सुखोष्णैः पूरयेत्कर्णं तच्छूलविनिवृत्तये
kapitthamātuluṅgāmlaśṛṅgaverarasaiḥ śubhaiḥ
sukhoṣṇaiḥ pūrayetkarṇaṃ tacchūlavinivṛttaye
- 26
कर्णं कोष्णेन चुक्रेण पूरयेत्कर्णशूलिनः
समुद्रफेनचूर्णेन युक्त्या चाप्यवचूर्णयेत्
karṇaṃ koṣṇena cukreṇa pūrayetkarṇaśūlinaḥ
samudraphenacūrṇena yuktyā cāpyavacūrṇayet
- 27
अष्टानामिह मूत्राणां मूत्रेणान्यतमेन तु
कोष्णेन पूरयेत्कर्णं कर्णशूलोपशान्तये
aṣṭānāmiha mūtrāṇāṃ mūtreṇānyatamena tu
koṣṇena pūrayetkarṇaṃ karṇaśūlopaśāntaye
- 28
मूत्रेष्वम्लेषु वातघ्ने गणे च क्वथिते भिषक्
पचेच्चतुर्विधं स्नेहं पूरणं तच्च कर्णयोः
mūtreṣvamleṣu vātaghne gaṇe ca kvathite bhiṣak
paceccaturvidhaṃ snehaṃ pūraṇaṃ tacca karṇayoḥ
- 29
एता एव क्रियाः कुर्यात्पित्तघ्नैः पित्तसंयुते
काकोल्यादौ दशक्षीरं तिक्तं चात्र हितं हविः
etā eva kriyāḥ kuryātpittaghnaiḥ pittasaṃyute
kākolyādau daśakṣīraṃ tiktaṃ cātra hitaṃ haviḥ
- 30
क्षीरवृक्षप्रवालेषु मधुके चन्दने तथा
कल्कक्वाथे परं पक्वं शर्करामधुकैः सरैः
kṣīravṛkṣapravāleṣu madhuke candane tathā
kalkakvāthe paraṃ pakvaṃ śarkarāmadhukaiḥ saraiḥ

