21 shlokas
- 1
अथातो नवग्रहाकृतिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः
athāto navagrahākṛtivijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
यथोवाच भगवान्धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavāndhanvantariḥ
- 3
बालग्रहाणां विज्ञानं साधनं चाप्यनन्तरम्
उत्पत्तिं कारणं चैव सुश्रुतैकमनाः शृणु
bālagrahāṇāṃ vijñānaṃ sādhanaṃ cāpyanantaram
utpattiṃ kāraṇaṃ caiva suśrutaikamanāḥ śṛṇu
- 4
स्कन्दग्रहस्तु प्रथमः स्कन्दापस्मार एव च
शकुनी रेवती चैव पूतना चान्धपूतना
skandagrahastu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca
śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā
- 5
पूतना शीतनामा च तथैव मुखमण्डिका
नवमो नैगमेषश्च यः पितृग्रहसंज्ञितः
pūtanā śītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā
navamo naigameṣaśca yaḥ pitṛgrahasaṃjñitaḥ
- 6
धात्रीमात्रोः प्राक्प्रदिष्टापचाराच्छौचभ्रष्टान्मङ्गलाचारहीनान्
त्रस्तान्हृष्टांतर्जितान्ताडितान्वा पूजाहेतोर्हिंस्युरेते कुमारान्
dhātrīmātroḥ prākpradiṣṭāpacārācchaucabhraṣṭānmaṅgalācārahīnān
trastānhṛṣṭāṃtarjitāntāḍitānvā pūjāhetorhiṃsyurete kumārān
- 7
ऐश्वर्यस्थास्ते न शक्या विशन्तो देहं द्रष्टुं मानुषैर्विश्वरूपाः
आप्तं वाक्यं तत्समीक्ष्याभिधास्ये लिङ्गान्येषां यानि देहे भवन्ति
aiśvaryasthāste na śakyā viśanto dehaṃ draṣṭuṃ mānuṣairviśvarūpāḥ
āptaṃ vākyaṃ tatsamīkṣyābhidhāsye liṅgānyeṣāṃ yāni dehe bhavanti
- 8
शूनाक्षौ क्षतजसगन्धिकः स्तनद्विड्वक्रास्यो हतचलितैकपक्ष्मनेत्रः
उद्विग्नः सुलुलितचक्षुर् अल्परोदी स्कन्दार्तो भवति च गाढमुष्टिवर्चाः
śūnākṣau kṣatajasagandhikaḥ stanadviḍvakrāsyo hatacalitaikapakṣmanetraḥ
udvignaḥ sululitacakṣur alparodī skandārto bhavati ca gāḍhamuṣṭivarcāḥ
- 9
निःसंज्ञो भवति पुनर्भवेत्ससंज्ञः संरब्धः करचरणैश्च नृत्यतीव
विण्मूत्रे सृजति विनद्य जृम्भमाणः फेनं च प्रसृजति तत्सखाभिपन्नः
niḥsaṃjño bhavati punarbhavetsasaṃjñaḥ saṃrabdhaḥ karacaraṇaiśca nṛtyatīva
viṇmūtre sṛjati vinadya jṛmbhamāṇaḥ phenaṃ ca prasṛjati tatsakhābhipannaḥ
- 10
स्रस्ताङ्गो भयचकितो विहङ्गगन्धिः संस्राविव्रणपरिपीडितः समन्तात्
स्फोटैश्च प्रचिततनुः सदाहपाकैर्विज्ञेयो भवति शिशुः क्षतः शकुन्या
srastāṅgo bhayacakito vihaṅgagandhiḥ saṃsrāvivraṇaparipīḍitaḥ samantāt
sphoṭaiśca pracitatanuḥ sadāhapākairvijñeyo bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā
- 11
रक्तास्यो हरितमलो ऽतिपाण्डुदेहः श्यावो वा ज्वरमुखपाकवेदनातः
रेवत्या व्यथिततनुश्च कर्णनासं मृद्नाति ध्रुवमभिपीडितः कुमारः
raktāsyo haritamalo 'tipāṇḍudehaḥ śyāvo vā jvaramukhapākavedanātaḥ
revatyā vyathitatanuśca karṇanāsaṃ mṛdnāti dhruvamabhipīḍitaḥ kumāraḥ
- 12
स्रस्ताङ्गः स्वपिति सुखं दिवा न रात्रौ विड्भिन्नं सृजति च काकतुल्यगन्धिः
छर्द्यार्तो हृषिततनूरुहः कुमारस्तृष्णालुर्भवति च पूतनागृहीतः
srastāṅgaḥ svapiti sukhaṃ divā na rātrau viḍbhinnaṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ
chardyārto hṛṣitatanūruhaḥ kumārastṛṣṇālurbhavati ca pūtanāgṛhītaḥ
- 13
यो द्वेष्टि स्तनम् अतिसारकासहिक्काछर्दीभिर्ज्वरसहिताभिरर्द्यमानः
दुर्वर्णः सततम् अधःशयो ऽम्लगन्धिस्तं ब्रूयुर्भिषज इहान्धपूतनार्तम्
yo dveṣṭi stanam atisārakāsahikkāchardībhirjvarasahitābhirardyamānaḥ
durvarṇaḥ satatam adhaḥśayo 'mlagandhistaṃ brūyurbhiṣaja ihāndhapūtanārtam
- 14
उद्विग्नो भृशम् अतिवेपते प्ररुद्यात्संलीनः स्वपिति च यस्य चान्त्रकूजः
विस्राङ्गो भृशमतिसार्यते च यस्तं जानीयाद्भिषगिह शीतपूतनार्तम्
udvigno bhṛśam ativepate prarudyātsaṃlīnaḥ svapiti ca yasya cāntrakūjaḥ
visrāṅgo bhṛśamatisāryate ca yastaṃ jānīyādbhiṣagiha śītapūtanārtam
- 15
म्लानाङ्गः सुरुचिरपाणिपादवक्त्रो बह्वाशी कलुषसिरावृतोदरो यः
सोद्वेगो भवति च मूत्रतुल्यगन्धिः स ज्ञेयः शिशुरिह वक्त्रमण्डिकार्तः
mlānāṅgaḥ surucirapāṇipādavaktro bahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ
sodvego bhavati ca mūtratulyagandhiḥ sa jñeyaḥ śiśuriha vaktramaṇḍikārtaḥ
- 16
यः फेनं वमति विनम्यते च मध्ये सोद्वेगं विलपति चोर्ध्वम् ईक्षमाणः
ज्वर्येत प्रततमथो वसासगन्धिर्निःसंज्ञो भवति हि नैगमेषजुष्टः
yaḥ phenaṃ vamati vinamyate ca madhye sodvegaṃ vilapati cordhvam īkṣamāṇaḥ
jvaryeta pratatamatho vasāsagandhirniḥsaṃjño bhavati hi naigameṣajuṣṭaḥ
- 17
प्रस्तब्धो यः स्तनद्वेषी मुह्यते चाविशन्मुहुः
तं बालमचिराद्धन्ति ग्रहः सम्पूर्णलक्षणः
prastabdho yaḥ stanadveṣī muhyate cāviśanmuhuḥ
taṃ bālamacirāddhanti grahaḥ sampūrṇalakṣaṇaḥ
- 18
विपरीतमतः साध्यं चिकित्सेदचिरार्दितम्
गृहे पुराणहविषाभ्यज्य बालं शुचौ शुचिः
viparītamataḥ sādhyaṃ cikitsedacirārditam
gṛhe purāṇahaviṣābhyajya bālaṃ śucau śuciḥ
- 19
सर्षपान्प्रकिरेत्तेषां तैलैर्दीपं च कारयेत्
सदा संनिहितं चापि जुहुयाद्धव्यवाहनम्
sarṣapānprakiretteṣāṃ tailairdīpaṃ ca kārayet
sadā saṃnihitaṃ cāpi juhuyāddhavyavāhanam
- 20
सर्वगन्धौषधीबीजैर्गन्धमाल्यैर् अलंकृतम्
अग्नये कृत्तिकाभ्यश्च स्वाहा स्वाहेति संततम्
sarvagandhauṣadhībījairgandhamālyair alaṃkṛtam
agnaye kṛttikābhyaśca svāhā svāheti saṃtatam
- 21
नमः स्कन्दाय देवाय ग्रहाधिपतये नमः
शिरसा त्वाभिवन्दे ऽहं प्रतिगृह्णीष्व मे बलिम्
नीरुजो निर्विकारश्च शिशुर्मे जायतां द्रुतम्
namaḥ skandāya devāya grahādhipataye namaḥ
śirasā tvābhivande 'haṃ pratigṛhṇīṣva me balim
nīrujo nirvikāraśca śiśurme jāyatāṃ drutam

