22 shlokas
- 1
अथातो ग्रहोत्पत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः
athāto grahotpattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
यथोवाच भगवान्धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavāndhanvantariḥ
- 3
नव स्कन्दादयः प्रोक्ता बालानां य इमे ग्रहाः
श्रीमन्तो दिव्यवपुषो नारीपुरुषविग्रहाः
nava skandādayaḥ proktā bālānāṃ ya ime grahāḥ
śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāḥ
- 4
एते गुहस्य रक्षार्थं कृत्तिकोमाग्निशूलिभिः
सृष्टाः शरवणस्थस्य रक्षितस्यात्मतेजसा
ete guhasya rakṣārthaṃ kṛttikomāgniśūlibhiḥ
sṛṣṭāḥ śaravaṇasthasya rakṣitasyātmatejasā
- 5
स्त्रीविग्रहा ग्रहा ये तु नानारूपा मयेरिताः
गङ्गोमाकृत्तिकानां ते भागा राजसतामसाः
strīvigrahā grahā ye tu nānārūpā mayeritāḥ
gaṅgomākṛttikānāṃ te bhāgā rājasatāmasāḥ
- 6
नैगमेषस्तु पार्वत्या सृष्टो मेषाननो ग्रहः
कुमारधारी देवस्य गुहस्यात्मसमः सखा
naigameṣastu pārvatyā sṛṣṭo meṣānano grahaḥ
kumāradhārī devasya guhasyātmasamaḥ sakhā
- 7
स्कन्दापस्मारसंज्ञो यः सो ऽग्निनाग्निसमद्युतिः
स च स्कन्दसखा नाम विशाख इति चोच्यते
skandāpasmārasaṃjño yaḥ so 'gnināgnisamadyutiḥ
sa ca skandasakhā nāma viśākha iti cocyate
- 8
स्कन्दः सृष्टो भगवता देवेन त्रिपुरारिणा
बिभर्ति चापरां संज्ञां कुमार इति स ग्रहः
skandaḥ sṛṣṭo bhagavatā devena tripurāriṇā
bibharti cāparāṃ saṃjñāṃ kumāra iti sa grahaḥ
- 9
बाललीलाधरो यो ऽयं देवो रुद्राग्निसंभवः
मिथ्याचारेषु भगवान्स्वयं नैष प्रवर्तते
bālalīlādharo yo 'yaṃ devo rudrāgnisaṃbhavaḥ
mithyācāreṣu bhagavānsvayaṃ naiṣa pravartate
- 10
कुमारः स्कन्दसामान्यादत्र केचिदपण्डिताः
गृह्णातीत्यल्पविज्ञाना ब्रुवते देहचिन्तकाः
kumāraḥ skandasāmānyādatra kecidapaṇḍitāḥ
gṛhṇātītyalpavijñānā bruvate dehacintakāḥ
- 11
ततो भगवति स्कन्दे सुरसेनापतौ कृते
उपतस्थुर्ग्रहाः सर्वे दीप्तशक्तिधरं गुहम्
tato bhagavati skande surasenāpatau kṛte
upatasthurgrahāḥ sarve dīptaśaktidharaṃ guham
- 12
ऊचुः प्राञ्जलयश्चैनं वृत्तिं नः संविधत्स्व वै
तेषामर्थे ततः स्कन्दः शिवं देवमचोदयत्
ūcuḥ prāñjalayaścainaṃ vṛttiṃ naḥ saṃvidhatsva vai
teṣāmarthe tataḥ skandaḥ śivaṃ devamacodayat
- 13
ततो ग्रहांस्तानुवाच भगवान्भगनेत्रहृत्
तिर्यग्योनिं मानुषं च त्रितयं जगत्
tato grahāṃstānuvāca bhagavānbhaganetrahṛt
tiryagyoniṃ mānuṣaṃ ca tritayaṃ jagat
- 14
परस्परोपकारेण वर्तते धार्यते ऽपि च
देवा मनुष्यान्प्रीणन्ति तैर्यग्योनींस्तथैव च
parasparopakāreṇa vartate dhāryate 'pi ca
devā manuṣyānprīṇanti tairyagyonīṃstathaiva ca
- 15
वर्तमानैर्यथाकालं शीतवर्षोष्णमारुतैः
इज्याञ्जलिनमस्कारजपहोमव्रतादिभिः
vartamānairyathākālaṃ śītavarṣoṣṇamārutaiḥ
ijyāñjalinamaskārajapahomavratādibhiḥ
- 16
नराः सम्यक्प्रयुक्तैश्च प्रीणन्ति त्रिदिवेश्वरान्
भागधेयं विभक्तं च शेषं किंचिन्न विद्यते
narāḥ samyakprayuktaiśca prīṇanti tridiveśvarān
bhāgadheyaṃ vibhaktaṃ ca śeṣaṃ kiṃcinna vidyate
- 17
तद्युष्माकं शुभा वृत्तिर्बालेष्वेव भविष्यति
कुलेषु येषु नेज्यन्ते देवाः पितर एव च
tadyuṣmākaṃ śubhā vṛttirbāleṣveva bhaviṣyati
kuleṣu yeṣu nejyante devāḥ pitara eva ca
- 18
ब्राह्मणाः साधवश्चैव गुरवो ऽतिथयस्तथा
निवृत्ताचारशौचेषु परपाकोपजीविषु
brāhmaṇāḥ sādhavaścaiva guravo 'tithayastathā
nivṛttācāraśauceṣu parapākopajīviṣu
- 19
उत्सन्नबलिभिक्षेषु भिन्नकांस्योपभोजिषु
गृहेषु तेषु ये बालास्तान्गृह्णीध्वमशङ्किताः
utsannabalibhikṣeṣu bhinnakāṃsyopabhojiṣu
gṛheṣu teṣu ye bālāstāngṛhṇīdhvamaśaṅkitāḥ
- 20
तत्र वो विपुला वृत्तिः पूजा चैव भविष्यति
एवं ग्रहाः समुत्पन्ना बालान्गृह्णन्ति चाप्यतः
tatra vo vipulā vṛttiḥ pūjā caiva bhaviṣyati
evaṃ grahāḥ samutpannā bālāngṛhṇanti cāpyataḥ
- 21
ग्रहोपसृष्टा बालास्तु दुश्चिकित्स्यतमा मताः
वैकल्यं मरणं चापि ध्रुवं स्कन्दग्रहे मतम्
grahopasṛṣṭā bālāstu duścikitsyatamā matāḥ
vaikalyaṃ maraṇaṃ cāpi dhruvaṃ skandagrahe matam
- 22
स्कन्दग्रहो ऽत्युग्रतमः सर्वेष्वेव यतः स्मृतः
अन्यो वा सर्वरूपस्तु न साध्यो ग्रह उच्यते
skandagraho 'tyugratamaḥ sarveṣveva yataḥ smṛtaḥ
anyo vā sarvarūpastu na sādhyo graha ucyate

