18 shlokas
- 1
अथातः श्लेष्माभिष्यन्दप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः
athātaḥ śleṣmābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
यथोवाच भगवान्धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavāndhanvantariḥ
- 3
स्यन्दाधिमन्थौ कफजौ प्रवृद्धौ जयेत्सिराणामथ मोक्षणेन
स्वेदावपीडाञ्जनधूमसेकप्रलेपयोगैः कवलग्रहैश्च
syandādhimanthau kaphajau pravṛddhau jayetsirāṇāmatha mokṣaṇena
svedāvapīḍāñjanadhūmasekapralepayogaiḥ kavalagrahaiśca
- 4
रूक्षैस्तथाश्च्योतनसंविधानैस्तथैव रूक्षैः पुटपाकयोगैः
त्र्यहात्त्र्यहाच्चाप्यपतर्पणान्ते प्रातस्तयोस्तिक्तघृतं प्रशस्तम्
rūkṣaistathāścyotanasaṃvidhānaistathaiva rūkṣaiḥ puṭapākayogaiḥ
tryahāttryahāccāpyapatarpaṇānte prātastayostiktaghṛtaṃ praśastam
- 5
तदन्नपानं च समाचरेद्धि यच्छ्लेष्मणो नैव करोति वृद्धिम्
कुटन्नटास्फोटफणिज्झबिल्वपत्तूरपिल्वर्ककपित्थभङ्गैः
tadannapānaṃ ca samācareddhi yacchleṣmaṇo naiva karoti vṛddhim
kuṭannaṭāsphoṭaphaṇijjhabilvapattūrapilvarkakapitthabhaṅgaiḥ
- 6
स्वेदं विदध्यात् अथवानुलेपं बर्हिष्ठशुण्ठीसुरकाष्ठकुष्ठैः
सिन्धूत्थहिङ्गुत्रिफलामधूकप्रपौण्डरीकाञ्जनतुत्थताम्रैः
svedaṃ vidadhyāt athavānulepaṃ barhiṣṭhaśuṇṭhīsurakāṣṭhakuṣṭhaiḥ
sindhūtthahiṅgutriphalāmadhūkaprapauṇḍarīkāñjanatutthatāmraiḥ
- 7
पिष्टैर्जलेनाञ्जनवर्तयः स्युः पथ्याहरिद्रामधुकाञ्जनैर्वा
त्रीण्यूषणानि त्रिफला हरिद्रा विडङ्गसारश्च समानि च स्युः
piṣṭairjalenāñjanavartayaḥ syuḥ pathyāharidrāmadhukāñjanairvā
trīṇyūṣaṇāni triphalā haridrā viḍaṅgasāraśca samāni ca syuḥ
- 8
बर्हिष्ठकुष्ठामरकाष्ठशङ्खपाठामलव्योषमनःशिलाश्च
पिष्ट्वाम्बुना वा कुसुमानि जातिकरञ्जशोभाञ्जनजानि युञ्ज्यात्
barhiṣṭhakuṣṭhāmarakāṣṭhaśaṅkhapāṭhāmalavyoṣamanaḥśilāśca
piṣṭvāmbunā vā kusumāni jātikarañjaśobhāñjanajāni yuñjyāt
- 9
फलं प्रकीर्यादथवापि शिग्रोः पुष्पं च तुल्यं बृहतीद्वयस्य
रसाञ्जनं सैन्धवचन्दनं च मनःशिलाले लशुनं च तुल्यम्
phalaṃ prakīryādathavāpi śigroḥ puṣpaṃ ca tulyaṃ bṛhatīdvayasya
rasāñjanaṃ saindhavacandanaṃ ca manaḥśilāle laśunaṃ ca tulyam
- 10
पिष्ट्वाञ्जनार्थे कफजेषु धीमान्वर्तीर्विदध्यान्नयनामयेषु
रोगे बलासग्रथिते ऽञ्जनं ज्ञैः कर्तव्यमेतत्सुविशुद्धकाये
piṣṭvāñjanārthe kaphajeṣu dhīmānvartīrvidadhyānnayanāmayeṣu
roge balāsagrathite 'ñjanaṃ jñaiḥ kartavyametatsuviśuddhakāye
- 11
नीलान्यवान्गव्यपयो ऽनुपीतान्शलाकिनः शुष्कतनून्विदह्य
तथार्जकास्फोतकपित्थबिल्वनिर्गुण्डिजातीकुसुमानि चैव
nīlānyavāngavyapayo 'nupītānśalākinaḥ śuṣkatanūnvidahya
tathārjakāsphotakapitthabilvanirguṇḍijātīkusumāni caiva
- 12
तत्क्षारवत्सैन्धवतुत्थरोचनं पक्वं विदध्यादथ लोहनाड्याम्
एतद्बलासग्रथिते ऽञ्जनं स्यादेषो ऽनुकल्पस्तु फणिज्झकादौ
tatkṣāravatsaindhavatuttharocanaṃ pakvaṃ vidadhyādatha lohanāḍyām
etadbalāsagrathite 'ñjanaṃ syādeṣo 'nukalpastu phaṇijjhakādau
- 13
महौषधं मागधिकां च मुस्तां ससैन्धवं यन्मरिचं च शुक्लम्
तन्मातुलुङ्गस्वरसेन पिष्टं नेत्राञ्जनं पिष्टकमाशु हन्यात्
mahauṣadhaṃ māgadhikāṃ ca mustāṃ sasaindhavaṃ yanmaricaṃ ca śuklam
tanmātuluṅgasvarasena piṣṭaṃ netrāñjanaṃ piṣṭakamāśu hanyāt
- 14
फले बृहत्या मगधोद्भवानां निधाय कल्कं फलपाककाले
स्रोतोजयुक्तं च तदुद्धृतं स्यात्तद्वत्तु पिष्टे विधिरेष चापि
phale bṛhatyā magadhodbhavānāṃ nidhāya kalkaṃ phalapākakāle
srotojayuktaṃ ca taduddhṛtaṃ syāttadvattu piṣṭe vidhireṣa cāpi
- 15
वार्ताकशिग्र्विन्द्रसुरापटोलकिराततिक्तामलकीफलेषु
कासीससामुद्ररसाञ्जनानि जात्यास्तथा क्षारकमेव चापि
vārtākaśigrvindrasurāpaṭolakirātatiktāmalakīphaleṣu
kāsīsasāmudrarasāñjanāni jātyāstathā kṣārakameva cāpi
- 16
प्रक्लिन्नवर्त्मन्युपदिश्यते तु योगाञ्जनं तन्मधुनावघृष्टम्
नादेयमग्र्यं मरिचं च शुक्लं नेपालजाता च समप्रमाणा
praklinnavartmanyupadiśyate tu yogāñjanaṃ tanmadhunāvaghṛṣṭam
nādeyamagryaṃ maricaṃ ca śuklaṃ nepālajātā ca samapramāṇā
- 17
समातुलुङ्गद्रव एष योगः कण्डूं निहन्यात्सकृदञ्जनेन
सशृङ्गवेरं सुरदारु मुस्तं सिन्धुप्रभूतं मुकुलानि जात्याः
samātuluṅgadrava eṣa yogaḥ kaṇḍūṃ nihanyātsakṛdañjanena
saśṛṅgaveraṃ suradāru mustaṃ sindhuprabhūtaṃ mukulāni jātyāḥ
- 18
सुराप्रपिष्टं त्विदमञ्जनं हि कण्ड्वां च शोफे च हितं वदन्ति
स्यन्दाधिमन्थक्रममाचरेच्च सर्वेषु चैतेषु सदाप्रमत्तः
surāprapiṣṭaṃ tvidamañjanaṃ hi kaṇḍvāṃ ca śophe ca hitaṃ vadanti
syandādhimanthakramamācarecca sarveṣu caiteṣu sadāpramattaḥ

