37 shlokas
- 1
सूत उवाच
अष्टाक्षरो द्विजश्रेष्ठा नमो नारायणेति च
द्वादशाक्षरमन्त्रश्च परमः परमात्मनः
sūta uvāca
aṣṭākṣaro dvijaśreṣṭhā namo nārāyaṇeti ca
dvādaśākṣaramantraśca paramaḥ paramātmanaḥ
- 2
मन्त्रः षडक्षरो विप्राः सर्ववेदार्थसंचयः
यश्चौं नमः शिवायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः
mantraḥ ṣaḍakṣaro viprāḥ sarvavedārthasaṃcayaḥ
yaścauṃ namaḥ śivāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ
- 3
तथा शिवतरायेति दिव्यः पञ्चाक्षरः शुभः
मयस्कराय चेत्येवं नमस्ते शङ्कराय च
tathā śivatarāyeti divyaḥ pañcākṣaraḥ śubhaḥ
mayaskarāya cetyevaṃ namaste śaṅkarāya ca
- 4
सप्ताक्षरो ऽयं रुद्रस्य प्रधानपुरुषस्य वै
ब्रह्मा च भगवान्विष्णुः सर्वे देवाः सवासवाः
saptākṣaro 'yaṃ rudrasya pradhānapuruṣasya vai
brahmā ca bhagavānviṣṇuḥ sarve devāḥ savāsavāḥ
- 5
मन्त्रैरेतैर्द्विजश्रेष्ठा मुनयश्च यजन्ति तम्
शङ्करं देवदेवेशं मयस्करमजोद्भवम्
mantrairetairdvijaśreṣṭhā munayaśca yajanti tam
śaṅkaraṃ devadeveśaṃ mayaskaramajodbhavam
- 6
शिवं च शङ्करं रुद्रं देवदेवमुमापतिम्
प्राहुर्नमः शिवायेति नमस्ते शङ्कराय च
śivaṃ ca śaṅkaraṃ rudraṃ devadevamumāpatim
prāhurnamaḥ śivāyeti namaste śaṅkarāya ca
- 7
मयस्कराय रुद्राय तथा शिवतराय च
जप्त्वा मुच्येत वै विप्रो ब्रह्महत्यादिभिः क्षणात्
mayaskarāya rudrāya tathā śivatarāya ca
japtvā mucyeta vai vipro brahmahatyādibhiḥ kṣaṇāt
- 8
पुरा कश्चिद्द्विजः शक्तो धुन्धुमूक इति श्रुतः
आसीत्तृतीये त्रेतायामावर्त्ते च मनोः प्रभोः
purā kaściddvijaḥ śakto dhundhumūka iti śrutaḥ
āsīttṛtīye tretāyāmāvartte ca manoḥ prabhoḥ
- 9
मेघवाहनकल्पे वै ब्रह्मणः परमात्मनः
मेघो भूत्वा महादेवं कृत्तिवाससमीश्वरम्
meghavāhanakalpe vai brahmaṇaḥ paramātmanaḥ
megho bhūtvā mahādevaṃ kṛttivāsasamīśvaram
- 10
बहुमानेन वै रुद्रं देवदेवो जनार्दनः
खिन्नो ऽतिभाराद्रुद्रस्य निःश्वासोच्छ्वासवर्जितः
bahumānena vai rudraṃ devadevo janārdanaḥ
khinno 'tibhārādrudrasya niḥśvāsocchvāsavarjitaḥ
- 11
विज्ञाप्य शितिकण्ठाय तपश्चक्रे ऽम्बुजेक्षणः
तपसा परमैश्वर्यं बलं चैव तथाद्भुतम्
vijñāpya śitikaṇṭhāya tapaścakre 'mbujekṣaṇaḥ
tapasā paramaiśvaryaṃ balaṃ caiva tathādbhutam
- 12
लब्धवान्परमेशानाच्छङ्करात्परमात्मनः
तस्मात्कल्पस्तदा चासीन्मेघवाहनसंज्ञया
labdhavānparameśānācchaṅkarātparamātmanaḥ
tasmātkalpastadā cāsīnmeghavāhanasaṃjñayā
- 13
तस्मिन्कल्पे मुनेः शापाद्धुन्धुमूकसमुद्भवः
धुन्धुमूकात्मजस्तेन दुरात्मा च बभूव सः
tasminkalpe muneḥ śāpāddhundhumūkasamudbhavaḥ
dhundhumūkātmajastena durātmā ca babhūva saḥ
- 14
धुन्धुमूकः पुरासक्तो भार्यया सह मोहितः
तस्यां वै स्थापितो गर्भः कामासक्तेन चेतसा
dhundhumūkaḥ purāsakto bhāryayā saha mohitaḥ
tasyāṃ vai sthāpito garbhaḥ kāmāsaktena cetasā
- 15
अमावास्यामहन्येव मुहूर्ते रुद्रदैवते
अन्तर्वत्नी तदा भार्या मुक्ता तेन यथासुखम्
amāvāsyāmahanyeva muhūrte rudradaivate
antarvatnī tadā bhāryā muktā tena yathāsukham
- 16
असूत सा च तनयं विशल्याख्या प्रयत्नतः
रुद्रे मुहूर्ते मन्देन वीक्षिते मुनिसत्तमाः
asūta sā ca tanayaṃ viśalyākhyā prayatnataḥ
rudre muhūrte mandena vīkṣite munisattamāḥ
- 17
मातुः पितुस्तथारिष्टं स संजातस्तथात्मनः
ऋषी तमूचतुर्विप्रा धुन्धुमूकं मिथस्तदा
mātuḥ pitustathāriṣṭaṃ sa saṃjātastathātmanaḥ
ṛṣī tamūcaturviprā dhundhumūkaṃ mithastadā
- 18
मित्रावरुणनामानौ दुष्पुत्र इति सत्तमौ
वसिष्ठः प्राह नीचो ऽपि प्रभावाद्वै बृहस्पतेः
mitrāvaruṇanāmānau duṣputra iti sattamau
vasiṣṭhaḥ prāha nīco 'pi prabhāvādvai bṛhaspateḥ
- 19
पुत्रस्तवासौ दुर्बुद्धिरपि मुच्यति किल्बिषात्
दुःखितो धुन्धुमूको ऽसौ दृष्ट्वा पुत्रम् अवस्थितम्
putrastavāsau durbuddhirapi mucyati kilbiṣāt
duḥkhito dhundhumūko 'sau dṛṣṭvā putram avasthitam
- 20
जातकर्मादिकं कृत्वा विधिवत्स्वयमेव च
अध्यापयामास च तं विधिनैव द्विजोत्तमाः
jātakarmādikaṃ kṛtvā vidhivatsvayameva ca
adhyāpayāmāsa ca taṃ vidhinaiva dvijottamāḥ
- 21
तेनाधीतं यथान्यायं धौन्धुमूकेन सुव्रताः
कृतोद्वाहस्तदा गत्वा गुरुशुश्रूषणे रतः
tenādhītaṃ yathānyāyaṃ dhaundhumūkena suvratāḥ
kṛtodvāhastadā gatvā guruśuśrūṣaṇe rataḥ
- 22
अनेनैव मुनिश्रेष्ठा धौन्धुमूकेन दुर्मदात्
भुक्त्वान्यां वृषलीं दृष्ट्वा स्वभार्यावद्दिवानिशम्
anenaiva muniśreṣṭhā dhaundhumūkena durmadāt
bhuktvānyāṃ vṛṣalīṃ dṛṣṭvā svabhāryāvaddivāniśam
- 23
एकशय्यासनगतो धौन्धुमूको द्विजाधमः
तथा चचार दुर्बुद्धिस्त्यक्त्वा धर्मगतिं पराम्
ekaśayyāsanagato dhaundhumūko dvijādhamaḥ
tathā cacāra durbuddhistyaktvā dharmagatiṃ parām
- 24
माध्वी पीता तया सार्धं तेन रागविवृद्धये
केनापि कारणेनैव ताम् उद्दिश्य द्विजोत्तमाः
mādhvī pītā tayā sārdhaṃ tena rāgavivṛddhaye
kenāpi kāraṇenaiva tām uddiśya dvijottamāḥ
- 25
निहता सा च पापेन वृषली गतमङ्गला
ततस्तस्यास्तदा तस्य भ्रातृभिर्निहतः पिता
nihatā sā ca pāpena vṛṣalī gatamaṅgalā
tatastasyāstadā tasya bhrātṛbhirnihataḥ pitā
- 26
माता च तस्य दुर्बुद्धेर्धौन्धुमूकस्य शोभना
भार्या च तस्य दुर्बुद्धेः श्यालास्ते चापि सुव्रताः
mātā ca tasya durbuddherdhaundhumūkasya śobhanā
bhāryā ca tasya durbuddheḥ śyālāste cāpi suvratāḥ
- 27
राज्ञा क्षणादहो नष्टं कुलं तस्याश्च तस्य च
गत्वासौ धौन्धुमूकश्च येन केनापि लीलया
rājñā kṣaṇādaho naṣṭaṃ kulaṃ tasyāśca tasya ca
gatvāsau dhaundhumūkaśca yena kenāpi līlayā
- 28
दृष्ट्वा तु तं मुनिश्रेष्ठं रुद्रजाप्यपरायणम्
लब्ध्वा पाशुपतं तद्वै पुरा देवान्महेश्वरात्
dṛṣṭvā tu taṃ muniśreṣṭhaṃ rudrajāpyaparāyaṇam
labdhvā pāśupataṃ tadvai purā devānmaheśvarāt
- 29
लब्ध्वा पञ्चाक्षरं चैव षडक्षरमनुत्तमम्
पुनः पञ्चाक्षरं चैव जप्त्वा लक्षं पृथक्पृथक्
labdhvā pañcākṣaraṃ caiva ṣaḍakṣaramanuttamam
punaḥ pañcākṣaraṃ caiva japtvā lakṣaṃ pṛthakpṛthak
- 30
व्रतं कृत्वा च विधिना दिव्यं द्वादशमासिकम्
कालधर्मं गतः कल्पे पूजितश्च यमेन वै
vrataṃ kṛtvā ca vidhinā divyaṃ dvādaśamāsikam
kāladharmaṃ gataḥ kalpe pūjitaśca yamena vai

