47 shlokas
- 1
सनत्कुमार उवाच
मूर्तयो ऽष्टौ ममाचक्ष्व शङ्करस्य महात्मनः
विश्वरूपस्य देवस्य गणेश्वर महामते
sanatkumāra uvāca
mūrtayo 'ṣṭau mamācakṣva śaṅkarasya mahātmanaḥ
viśvarūpasya devasya gaṇeśvara mahāmate
- 2
नन्दिकेश्वर उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि महिमानमुमापतेः
विश्वरूपस्य देवस्य सरोजभवसंभव
nandikeśvara uvāca
hanta te kathayiṣyāmi mahimānamumāpateḥ
viśvarūpasya devasya sarojabhavasaṃbhava
- 3
भूर् आपो ऽग्निर्मरुद्व्योम भास्करो दीक्षितः शशी
भवस्य मूर्तयः प्रोक्ताः शिवस्य परमेष्ठिनः
bhūr āpo 'gnirmarudvyoma bhāskaro dīkṣitaḥ śaśī
bhavasya mūrtayaḥ proktāḥ śivasya parameṣṭhinaḥ
- 4
खात्मेन्दुवह्निसूर्यांभोधरापवन इत्यपि
तस्याष्ट मूर्तयः प्रोक्ता देवदेवस्य धीमतः
khātmenduvahnisūryāṃbhodharāpavana ityapi
tasyāṣṭa mūrtayaḥ proktā devadevasya dhīmataḥ
- 5
अग्निहोत्रेऽर्पिते तेन सूर्यात्मनि महात्मनि
तद्विभूतिस्तथा सर्वे देवास्तृप्यन्ति सर्वदाः
agnihotre'rpite tena sūryātmani mahātmani
tadvibhūtistathā sarve devāstṛpyanti sarvadāḥ
- 6
वृक्षस्य मूलसेकेन यथा शाखोपशाखिकाः
तथा तस्यार्चया देवास्तथा स्युस्तद्विभूतयः
vṛkṣasya mūlasekena yathā śākhopaśākhikāḥ
tathā tasyārcayā devāstathā syustadvibhūtayaḥ
- 7
तस्य द्वादशधा भिन्नं रूपं सूर्यात्मकं प्रभोः
सर्वदेवात्मकं याज्यं यजन्ति मुनिपुङ्गवाः
tasya dvādaśadhā bhinnaṃ rūpaṃ sūryātmakaṃ prabhoḥ
sarvadevātmakaṃ yājyaṃ yajanti munipuṅgavāḥ
- 8
अमृताख्या कला तस्य सर्वस्यादित्यरूपिणः
भूतसंजीवनी चेष्टा लोके ऽस्मिन्पीयते सदा
amṛtākhyā kalā tasya sarvasyādityarūpiṇaḥ
bhūtasaṃjīvanī ceṣṭā loke 'sminpīyate sadā
- 9
चन्द्राख्यकिरणास्तस्य धूर्जटेर्भास्करात्मनः
ओषधीनां विवृद्ध्यर्थं हिमवृष्टिं वितन्वते
candrākhyakiraṇāstasya dhūrjaṭerbhāskarātmanaḥ
oṣadhīnāṃ vivṛddhyarthaṃ himavṛṣṭiṃ vitanvate
- 10
शुक्लाख्या रश्मयस्तस्य शंभोर्मार्तण्डरूपिणः
धर्मं वितन्वते लोके सस्यपाकादिकारणम्
śuklākhyā raśmayastasya śaṃbhormārtaṇḍarūpiṇaḥ
dharmaṃ vitanvate loke sasyapākādikāraṇam
- 11
दिवाकरात्मनस्तस्य हरिकेशाह्वयः करः
नक्षत्रपोषकश्चैव प्रसिद्धः परमेष्ठिनः
divākarātmanastasya harikeśāhvayaḥ karaḥ
nakṣatrapoṣakaścaiva prasiddhaḥ parameṣṭhinaḥ
- 12
विश्वकर्माह्वयस्तस्य किरणो बुधपोषकः
सर्वेश्वरस्य देवस्य सप्तसप्तिस्वरूपिणः
viśvakarmāhvayastasya kiraṇo budhapoṣakaḥ
sarveśvarasya devasya saptasaptisvarūpiṇaḥ
- 13
विश्वव्यच इति ख्यातः किरणस्तस्य शूलिनः
शुक्रपोषकभावेन प्रतीतः सूर्यरूपिणः
viśvavyaca iti khyātaḥ kiraṇastasya śūlinaḥ
śukrapoṣakabhāvena pratītaḥ sūryarūpiṇaḥ
- 14
संयद्वसुर् इति ख्यातो यस्य रश्मिस्त्रिशूलिनः
लोहिताङ्गं प्रपुष्णाति सहस्रकिरणात्मनः
saṃyadvasur iti khyāto yasya raśmistriśūlinaḥ
lohitāṅgaṃ prapuṣṇāti sahasrakiraṇātmanaḥ
- 15
अर्वावसुर् इति ख्यातो रश्मिस्तस्य पिनाकिनः
बृहस्पतिं प्रपुष्णाति सर्वदा तपनात्मनः
arvāvasur iti khyāto raśmistasya pinākinaḥ
bṛhaspatiṃ prapuṣṇāti sarvadā tapanātmanaḥ
- 16
स्वराडिति समाख्यातः शिवस्यांशुः शनैश्चरम्
हरिदश्वात्मनस्तस्य प्रपुष्णाति दिवानिशम्
svarāḍiti samākhyātaḥ śivasyāṃśuḥ śanaiścaram
haridaśvātmanastasya prapuṣṇāti divāniśam
- 17
सूर्यात्मकस्य देवस्य विश्वयोनेरुमापतेः
सुषुम्णाख्यः सदा रश्मिः पुष्णाति शिशिरद्युतिम्
sūryātmakasya devasya viśvayonerumāpateḥ
suṣumṇākhyaḥ sadā raśmiḥ puṣṇāti śiśiradyutim
- 18
सौम्यानां वसुजातानां प्रकृतित्वमुपागता
तस्य सोमाह्वया मूर्तिः शङ्करस्य जगद्गुरोः
saumyānāṃ vasujātānāṃ prakṛtitvamupāgatā
tasya somāhvayā mūrtiḥ śaṅkarasya jagadguroḥ
- 19
तस्य सोमात्मकं रूपं शुक्रत्वेन व्यवस्थितम्
शरीरभाजां सर्वेषां देवस्यान्तकशासिनः
tasya somātmakaṃ rūpaṃ śukratvena vyavasthitam
śarīrabhājāṃ sarveṣāṃ devasyāntakaśāsinaḥ
- 20
शरीरिणामशेषाणां मनस्येव व्यवस्थितम्
वपुः सोमात्मकं शंभोस्तस्य सर्वजगद्गुरोः
śarīriṇāmaśeṣāṇāṃ manasyeva vyavasthitam
vapuḥ somātmakaṃ śaṃbhostasya sarvajagadguroḥ
- 21
शंभोः षोडशधा भिन्ना स्थितामृतकलात्मनः
सर्वभूतशरीरेषु सोमाख्या मूर्तिरुत्तमा
śaṃbhoḥ ṣoḍaśadhā bhinnā sthitāmṛtakalātmanaḥ
sarvabhūtaśarīreṣu somākhyā mūrtiruttamā
- 22
देवान्पितॄंश्च पुष्णाति सुधयामृतया सदा
मूर्तिः सोमाह्वया तस्य देवदेवस्य शासितुः
devānpitṝṃśca puṣṇāti sudhayāmṛtayā sadā
mūrtiḥ somāhvayā tasya devadevasya śāsituḥ
- 23
पुष्णात्योषधिजातानि देहिनामात्मशुद्धये
सोमाह्वया तनुस्तस्य भवानीमिति निर्दिशेत्
puṣṇātyoṣadhijātāni dehināmātmaśuddhaye
somāhvayā tanustasya bhavānīmiti nirdiśet
- 24
यज्ञानां पतिभावेन जीवानां तपसामपि
प्रसिद्धरूपमेतद्वै सोमात्मकम् उमापतेः
yajñānāṃ patibhāvena jīvānāṃ tapasāmapi
prasiddharūpametadvai somātmakam umāpateḥ
- 25
जलानामोषधीनां च पतिभावेन विश्रुतम्
सोमात्मकं वपुस्तस्य शंभोर्भगवतः प्रभोः
jalānāmoṣadhīnāṃ ca patibhāvena viśrutam
somātmakaṃ vapustasya śaṃbhorbhagavataḥ prabhoḥ
- 26
देवो हिरण्मयो मृष्टः परस्परविवेकिनः
करणानामशेषाणां देवतानां निराकृतिः
devo hiraṇmayo mṛṣṭaḥ parasparavivekinaḥ
karaṇānāmaśeṣāṇāṃ devatānāṃ nirākṛtiḥ
- 27
जीवत्वेन स्थिते तस्मिञ्छिवे सोमात्मके प्रभौ
मधुरा विलयं याति सर्वलोकैकरक्षिणी
jīvatvena sthite tasmiñchive somātmake prabhau
madhurā vilayaṃ yāti sarvalokaikarakṣiṇī
- 28
यजमानाह्वया मूर्तिः शैवी हव्यैरहर्निशम्
पुष्णाति देवताः सर्वाः कव्यैः पितृगणानपि
yajamānāhvayā mūrtiḥ śaivī havyairaharniśam
puṣṇāti devatāḥ sarvāḥ kavyaiḥ pitṛgaṇānapi
- 29
यजमानाह्वया या सा तनुश्चाहुतिजा तया
वृष्ट्या भावयति स्पष्टं सर्वमेव परापरम्
yajamānāhvayā yā sā tanuścāhutijā tayā
vṛṣṭyā bhāvayati spaṣṭaṃ sarvameva parāparam
- 30
अन्तःस्थं च बहिःस्थं च ब्रह्माण्डानां स्थितं जलम्
भूतानां च शरीरस्थं शंभोर्मूर्तिर्गरीयसी
antaḥsthaṃ ca bahiḥsthaṃ ca brahmāṇḍānāṃ sthitaṃ jalam
bhūtānāṃ ca śarīrasthaṃ śaṃbhormūrtirgarīyasī

