110 shlokas
- 1
शैलादिरुवाच
शिवाग्निकार्यं वक्ष्यामि शिवेन परिभाषितम्
जनयित्वाग्रतः प्राचीं शुभे देशे सुसंस्कृते
śailādiruvāca
śivāgnikāryaṃ vakṣyāmi śivena paribhāṣitam
janayitvāgrataḥ prācīṃ śubhe deśe susaṃskṛte
- 2
पूर्वाग्रमुत्तराग्रं च कुर्यात्सूत्रत्रयंशुभम्
चतुरस्त्रीकृते क्षेत्रे कुर्यात्कुण्डानि यत्नतः
pūrvāgramuttarāgraṃ ca kuryātsūtratrayaṃśubham
caturastrīkṛte kṣetre kuryātkuṇḍāni yatnataḥ
- 3
नित्यहोमाग्निकुण्डं च त्रिमेखलसमायुतम्
चतुस्त्रिद्व्यङ्गुलायामा मेखला हस्तमात्रतः
nityahomāgnikuṇḍaṃ ca trimekhalasamāyutam
catustridvyaṅgulāyāmā mekhalā hastamātrataḥ
- 4
हस्तमात्रं भवेत्कुण्डं योनिः प्रादेशमात्रतः
अश्वत्थपत्रवद्योनिं मेखलोपरि कल्पयेत्
hastamātraṃ bhavetkuṇḍaṃ yoniḥ prādeśamātrataḥ
aśvatthapatravadyoniṃ mekhalopari kalpayet
- 5
कुण्डमध्ये तु नाभिः स्यादष्टपत्रं सकर्णिकम्
प्रादेशमात्रं विधिना कारयेद्ब्रह्मणः सुत
kuṇḍamadhye tu nābhiḥ syādaṣṭapatraṃ sakarṇikam
prādeśamātraṃ vidhinā kārayedbrahmaṇaḥ suta
- 6
षष्ठेनोल्लेखनं प्रोक्तं प्रोक्षणं वर्मणा स्मृतम्
नेत्रेणालोक्य वै कुण्डं षड्रेखाः कारयेद्बुधः
ṣaṣṭhenollekhanaṃ proktaṃ prokṣaṇaṃ varmaṇā smṛtam
netreṇālokya vai kuṇḍaṃ ṣaḍrekhāḥ kārayedbudhaḥ
- 7
प्रागायतेन विप्रेन्द्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
उत्तराग्राः शिवा रेखाः प्रोक्षयेद्वर्मणा पुनः
prāgāyatena viprendra brahmaviṣṇumaheśvarāḥ
uttarāgrāḥ śivā rekhāḥ prokṣayedvarmaṇā punaḥ
- 8
शमीपिप्पलसम्भूताम् अरणीं षोडशाङ्गुलाम्
मथित्वा वह्निबीजेन शक्तिन्यासं हृदैव तु
śamīpippalasambhūtām araṇīṃ ṣoḍaśāṅgulām
mathitvā vahnibījena śaktinyāsaṃ hṛdaiva tu
- 9
प्रक्षिपेद्विधिना वह्निमन्वाधाय यथाविधि
तूष्णीं प्रादेशमात्रैस्तु याज्ञिकैः शकलैः शुभैः
prakṣipedvidhinā vahnimanvādhāya yathāvidhi
tūṣṇīṃ prādeśamātraistu yājñikaiḥ śakalaiḥ śubhaiḥ
- 10
परिसम्मोहनं कुर्याज्जलेनाष्टसु दिक्षु वै
परिस्तीर्य विधानेन प्रागाद्येवमनुक्रमात्
parisammohanaṃ kuryājjalenāṣṭasu dikṣu vai
paristīrya vidhānena prāgādyevamanukramāt
- 11
उत्तराग्रं पुरस्ताद्धि प्रागग्रं दक्षिणे पुनः
पश्चिमे चोत्तराग्रं तु सौम्ये पूर्वाग्रमेव तु
uttarāgraṃ purastāddhi prāgagraṃ dakṣiṇe punaḥ
paścime cottarāgraṃ tu saumye pūrvāgrameva tu
- 12
ऐन्द्रे चैन्द्राग्रमावाह्य याम्य एवं विधीयते
सौम्यस्योपरि चान्द्राग्नं वारुणाग्नम् अधस्ततः
aindre caindrāgramāvāhya yāmya evaṃ vidhīyate
saumyasyopari cāndrāgnaṃ vāruṇāgnam adhastataḥ
- 13
द्वन्द्वरूपेण पात्राणि बर्हिःष्व् आसाद्य सुव्रत
अधोमुखानि सर्वाणि द्रव्याणि च तथोत्तरे
dvandvarūpeṇa pātrāṇi barhiḥṣv āsādya suvrata
adhomukhāni sarvāṇi dravyāṇi ca tathottare
- 14
तस्योपरि न्यसेद्दर्भाञ्छिवं दक्षिणतो न्यसेत्
पूजयेन्मूलमन्त्रेण पश्चाद्धोमं समाचरेत्
tasyopari nyaseddarbhāñchivaṃ dakṣiṇato nyaset
pūjayenmūlamantreṇa paścāddhomaṃ samācaret
- 15
प्रोक्षणीपात्रमादाय पूरयेदंबुना पुनः
प्रादेशमात्रौ तु कुशौ स्थापयेदुदकोपरि
prokṣaṇīpātramādāya pūrayedaṃbunā punaḥ
prādeśamātrau tu kuśau sthāpayedudakopari
- 16
प्लावयेच्च कुशाग्रं तु वसोः सूर्यस्य रश्मिभिः
विकीर्य सर्वपात्राणि सुसंप्रोक्ष्य विधानतः
plāvayecca kuśāgraṃ tu vasoḥ sūryasya raśmibhiḥ
vikīrya sarvapātrāṇi susaṃprokṣya vidhānataḥ
- 17
प्रणीतापात्रमादाय पूरयेदंबुना पुनः
अन्योदककुशाग्रैस्तु सम्यगाच्छाद्य सुव्रत
praṇītāpātramādāya pūrayedaṃbunā punaḥ
anyodakakuśāgraistu samyagācchādya suvrata
- 18
हस्ताभ्यां नासिकं पात्रमैशान्यां दिशि विन्यसेत्
आज्याधिश्रयणं कुर्यात्पश्चिमोत्तरतः शुभम्
hastābhyāṃ nāsikaṃ pātramaiśānyāṃ diśi vinyaset
ājyādhiśrayaṇaṃ kuryātpaścimottarataḥ śubham
- 19
भस्ममिश्रांस्तथाङ्गारान्ग्राहयेच्छकलेन वै
पश्चिमोत्तरतो नीत्वा तत्र चाज्यं प्रतापयेत्
bhasmamiśrāṃstathāṅgārāngrāhayecchakalena vai
paścimottarato nītvā tatra cājyaṃ pratāpayet
- 20
कुशानग्नौ तु प्रज्वाल्य पर्यग्निं त्रिभिराचरेत्
तान्सर्वांस्तत्र निःक्षिप्य चाग्रे चाज्यं निधापयेत्
kuśānagnau tu prajvālya paryagniṃ tribhirācaret
tānsarvāṃstatra niḥkṣipya cāgre cājyaṃ nidhāpayet
- 21
अङ्गुष्ठमात्रौ तु कुशौ प्रक्षाल्य विधिनैव तु
पर्यग्निं च ततः कुर्यात्तैरेव नवभिः पुनः
aṅguṣṭhamātrau tu kuśau prakṣālya vidhinaiva tu
paryagniṃ ca tataḥ kuryāttaireva navabhiḥ punaḥ
- 22
पर्यग्निं च पुनः कुर्यात्तदाज्यमवरोपयेत्
अथापकर्षयेत्पात्रं क्रमेणोत्तरपश्चिमे
paryagniṃ ca punaḥ kuryāttadājyamavaropayet
athāpakarṣayetpātraṃ krameṇottarapaścime
- 23
संयुज्य चाग्निं काष्ठेन प्रक्षाल्यारोप्य पश्चिमे
आज्यस्योत्पवनं कुर्यात्पवित्राभ्यां सहैव तु
saṃyujya cāgniṃ kāṣṭhena prakṣālyāropya paścime
ājyasyotpavanaṃ kuryātpavitrābhyāṃ sahaiva tu
- 24
पृथगादाय हस्ताभ्यां प्रवाहेण यथाक्रमम्
अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां तु उभाभ्यां मूलविद्यया
pṛthagādāya hastābhyāṃ pravāheṇa yathākramam
aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu ubhābhyāṃ mūlavidyayā
- 25
अभ्युक्ष्य दापयेदग्नौ पवित्रे घृतपङ्किते
सौवर्णं स्रुक्स्रुवं कुर्याद्रत्निमात्रेण सुव्रत
abhyukṣya dāpayedagnau pavitre ghṛtapaṅkite
sauvarṇaṃ sruksruvaṃ kuryādratnimātreṇa suvrata
- 26
राजतं वा यथान्यायं सर्वलक्षणसंयुतम्
अथवा याज्ञिकैर्वृक्षैः कर्तव्यौ स्रुक्स्रुवावुभौ
rājataṃ vā yathānyāyaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam
athavā yājñikairvṛkṣaiḥ kartavyau sruksruvāvubhau
- 27
अरत्निमात्रमायामं तत्पोत्रे तु बिलं भवेत्
षडङ्गुलपरीणाहं दण्डमूलं महामुने
aratnimātramāyāmaṃ tatpotre tu bilaṃ bhavet
ṣaḍaṅgulaparīṇāhaṃ daṇḍamūlaṃ mahāmune
- 28
तदर्धं कण्ठनालं स्यात्पुष्करं मूलवद्भवेत्
गोवालसदृशं दण्डं स्रुवाग्रं नासिकासमम्
tadardhaṃ kaṇṭhanālaṃ syātpuṣkaraṃ mūlavadbhavet
govālasadṛśaṃ daṇḍaṃ sruvāgraṃ nāsikāsamam
- 29
पुटद्वयसमायुक्तं मुक्ताद्येन प्रपूरितम्
षट्त्रिंशदङ्गुलायाममष्टाङ्गुलसविस्तरम्
puṭadvayasamāyuktaṃ muktādyena prapūritam
ṣaṭtriṃśadaṅgulāyāmamaṣṭāṅgulasavistaram
- 30
उत्सेधस्तु तदर्धं स्यात्सूत्रेण समितं ततः
सप्ताङ्गुलं भवेदास्यं विस्तरायामतः पुनः
utsedhastu tadardhaṃ syātsūtreṇa samitaṃ tataḥ
saptāṅgulaṃ bhavedāsyaṃ vistarāyāmataḥ punaḥ

