48 shlokas
- 1
सनत्कुमार उवाच
भूय एव ममाचक्ष्व महिमानमुमापतेः
भवभक्त महाप्राज्ञ भगवन्नन्दिकेश्वर
sanatkumāra uvāca
bhūya eva mamācakṣva mahimānamumāpateḥ
bhavabhakta mahāprājña bhagavannandikeśvara
- 2
शैलादिरुवाच
सनत्कुमार संक्षेपात्तव वक्ष्याम्यशेषतः
महिमानं महेशस्य भवस्य परमेष्ठिनः
śailādiruvāca
sanatkumāra saṃkṣepāttava vakṣyāmyaśeṣataḥ
mahimānaṃ maheśasya bhavasya parameṣṭhinaḥ
- 3
नास्य प्रकृतिबन्धो ऽभूद्बुद्धिबन्धो न कश्चन
न चाहङ्कारबन्धश्च मनोबन्धश्च नो ऽभवत्
nāsya prakṛtibandho 'bhūdbuddhibandho na kaścana
na cāhaṅkārabandhaśca manobandhaśca no 'bhavat
- 4
चित्तबन्धो न तस्याभूच्छ्रोत्रबन्धो न चाभवत्
न त्वचां चक्षुषां वापि बन्धो जज्ञे कदाचन
cittabandho na tasyābhūcchrotrabandho na cābhavat
na tvacāṃ cakṣuṣāṃ vāpi bandho jajñe kadācana
- 5
जिह्वाबन्धो न तस्याभूद्घ्राणबन्धो न कश्चन
पादबन्धः पाणिबन्धो वाग्बन्धश्चैव सुव्रत
jihvābandho na tasyābhūdghrāṇabandho na kaścana
pādabandhaḥ pāṇibandho vāgbandhaścaiva suvrata
- 6
उपस्थेन्द्रियबन्धश्च भूततन्मात्रबन्धनम्
नित्यशुद्धस्वभावेन नित्यबुद्धो निसर्गतः
upasthendriyabandhaśca bhūtatanmātrabandhanam
nityaśuddhasvabhāvena nityabuddho nisargataḥ
- 7
नित्यमुक्त इति प्रोक्तो मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः
अनादिमध्यनिष्ठस्य शिवस्य परमेष्ठिनः
nityamukta iti prokto munibhistattvavedibhiḥ
anādimadhyaniṣṭhasya śivasya parameṣṭhinaḥ
- 8
बुद्धिं सूते नियोगेन प्रकृतिः पुरुषस्य च
अहङ्कारं प्रसूते ऽस्या बुद्धिस्तस्य नियोगतः
buddhiṃ sūte niyogena prakṛtiḥ puruṣasya ca
ahaṅkāraṃ prasūte 'syā buddhistasya niyogataḥ
- 9
अन्तर्यामीति देहेषु प्रसिद्धस्य स्वयंभुवः
इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्राणि च शासनात्
antaryāmīti deheṣu prasiddhasya svayaṃbhuvaḥ
indriyāṇi daśaikaṃ ca tanmātrāṇi ca śāsanāt
- 10
अहङ्कारो ऽति संसूते शिवस्य परमेष्ठिनः
तन्मात्राणि नियोगेन तस्य संसुवते प्रभोः
ahaṅkāro 'ti saṃsūte śivasya parameṣṭhinaḥ
tanmātrāṇi niyogena tasya saṃsuvate prabhoḥ
- 11
महाभूतान्यशेषेण महादेवस्य धीमतः
ब्रह्मादीनां तृणान्तं हि देहिनां देहसंगतिम्
mahābhūtānyaśeṣeṇa mahādevasya dhīmataḥ
brahmādīnāṃ tṛṇāntaṃ hi dehināṃ dehasaṃgatim
- 12
महाभूतान्यशेषाणि जनयन्ति शिवाज्ञया
अध्यवस्यति सर्वार्थान्बुद्धिस्तस्याज्ञया विभोः
mahābhūtānyaśeṣāṇi janayanti śivājñayā
adhyavasyati sarvārthānbuddhistasyājñayā vibhoḥ
- 13
अन्तर्यामीति देहेषु प्रसिद्धस्य स्वयंभुवः
स्वभावसिद्धमैश्वर्यं स्वभावादेव भूतयः
antaryāmīti deheṣu prasiddhasya svayaṃbhuvaḥ
svabhāvasiddhamaiśvaryaṃ svabhāvādeva bhūtayaḥ
- 14
तस्याज्ञया समस्तार्थानहङ्कारो ऽतिमन्यते
चित्तं चेतयते चापि मनः संकल्पयत्यपि
tasyājñayā samastārthānahaṅkāro 'timanyate
cittaṃ cetayate cāpi manaḥ saṃkalpayatyapi
- 15
श्रोत्रं शृणोति तच्छक्त्या शब्दस्पर्शादिकं च यत्
शम्भोर् आज्ञाबलेनैव भवस्य परमेष्ठिनः
śrotraṃ śṛṇoti tacchaktyā śabdasparśādikaṃ ca yat
śambhor ājñābalenaiva bhavasya parameṣṭhinaḥ
- 16
वचनं कुरुते वाक्यं नादानादि कदाचन
शरीराणामशेषाणां तस्य देवस्य शासनात्
vacanaṃ kurute vākyaṃ nādānādi kadācana
śarīrāṇāmaśeṣāṇāṃ tasya devasya śāsanāt
- 17
करोति पाणिरादानं न गत्यादि कदाचन
सर्वेषामेव जन्तूनां नियमादेव वेधसः
karoti pāṇirādānaṃ na gatyādi kadācana
sarveṣāmeva jantūnāṃ niyamādeva vedhasaḥ
- 18
विहारं कुरुते पादो नोत्सर्गादि कदाचन
समस्तदेहिवृन्दानां शिवस्यैव नियोगतः
vihāraṃ kurute pādo notsargādi kadācana
samastadehivṛndānāṃ śivasyaiva niyogataḥ
- 19
उत्सर्गं कुरुते पायुर्न वदेत कदाचन
जन्तोर्जातस्य सर्वस्य परमेश्वरशासनात्
utsargaṃ kurute pāyurna vadeta kadācana
jantorjātasya sarvasya parameśvaraśāsanāt
- 20
आनन्दं कुरुते शश्वदुपस्थं वचनाद्विभोः
सर्वेषामेव भूतानामीश्वरस्यैव शासनात्
ānandaṃ kurute śaśvadupasthaṃ vacanādvibhoḥ
sarveṣāmeva bhūtānāmīśvarasyaiva śāsanāt
- 21
अवकाशमशेषाणां भूतानां सम्प्रयच्छति
आकाशं सर्वदा तस्य परमस्यैव शासनात्
avakāśamaśeṣāṇāṃ bhūtānāṃ samprayacchati
ākāśaṃ sarvadā tasya paramasyaiva śāsanāt
- 22
निर्देशेन शिवस्यैव भेदैः प्राणादिभिर्निजैः
बिभर्ति सर्वभूतानां शरीराणि प्रभञ्जनः
nirdeśena śivasyaiva bhedaiḥ prāṇādibhirnijaiḥ
bibharti sarvabhūtānāṃ śarīrāṇi prabhañjanaḥ
- 23
निर्देशाद्देवदेवस्य सप्तस्कन्धगतो मरुत्
लोकयात्रां वहत्येव भेदैः स्वैरावहादिभिः
nirdeśāddevadevasya saptaskandhagato marut
lokayātrāṃ vahatyeva bhedaiḥ svairāvahādibhiḥ
- 24
नागाद्यैः पञ्चभिर्भेदैः शरीरेषु प्रवर्तते
अपदेशेन देवस्य परमस्य समीरणः
nāgādyaiḥ pañcabhirbhedaiḥ śarīreṣu pravartate
apadeśena devasya paramasya samīraṇaḥ
- 25
हव्यं वहति देवानां कव्यं कव्याशिनामपि
पाकं च कुरुते वह्निः शङ्करस्यैव शासनात्
havyaṃ vahati devānāṃ kavyaṃ kavyāśināmapi
pākaṃ ca kurute vahniḥ śaṅkarasyaiva śāsanāt
- 26
भुक्तमाहारजातं यत्पचते देहिनां तथा
उदरस्थः सदा वह्निर्विश्वेश्वरनियोगतः
bhuktamāhārajātaṃ yatpacate dehināṃ tathā
udarasthaḥ sadā vahnirviśveśvaraniyogataḥ
- 27
संजीवयन्त्यशेषाणि भूतान्यापस्तदाज्ञया
अविलङ्घ्या हि सर्वेषामाज्ञा तस्य गरीयसी
saṃjīvayantyaśeṣāṇi bhūtānyāpastadājñayā
avilaṅghyā hi sarveṣāmājñā tasya garīyasī
- 28
चराचराणि भूतानि बिभर्त्येव तदाज्ञया
आज्ञया तस्य देवस्य देवदेवः पुरन्दरः
carācarāṇi bhūtāni bibhartyeva tadājñayā
ājñayā tasya devasya devadevaḥ purandaraḥ
- 29
जीवतां व्याधिभिः पीडां मृतानां यातनाशतैः
विश्वम्भरः सदाकालं लोकैः सर्वैरलङ्घ्यया
jīvatāṃ vyādhibhiḥ pīḍāṃ mṛtānāṃ yātanāśataiḥ
viśvambharaḥ sadākālaṃ lokaiḥ sarvairalaṅghyayā
- 30
देवान्पात्यसुरान्हन्ति त्रैलोक्यमखिलं स्थितः
अधार्मिकाणां वै नाशं करोति शिवशासनात्
devānpātyasurānhanti trailokyamakhilaṃ sthitaḥ
adhārmikāṇāṃ vai nāśaṃ karoti śivaśāsanāt

