42 shlokas
- 1
सनत्कुमार उवाच
विभूतीः शिवयोर्मह्यम् आचक्ष्व त्वं गणाधिप
परापरविदां श्रेष्ठ परमेश्वरभावित
sanatkumāra uvāca
vibhūtīḥ śivayormahyam ācakṣva tvaṃ gaṇādhipa
parāparavidāṃ śreṣṭha parameśvarabhāvita
- 2
नन्दिकेश्वर उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि विभूतीः शिवयोरहम्
सनत्कुमार योगीन्द्र ब्रह्मणस्तनयोत्तम
nandikeśvara uvāca
hanta te kathayiṣyāmi vibhūtīḥ śivayoraham
sanatkumāra yogīndra brahmaṇastanayottama
- 3
परमात्मा शिवः प्रोक्तः शिवा सा च प्रकीर्तिता
शिवमेवेश्वरं प्राहुर्मायां गौरीं विदुर्बुधाः
paramātmā śivaḥ proktaḥ śivā sā ca prakīrtitā
śivameveśvaraṃ prāhurmāyāṃ gaurīṃ vidurbudhāḥ
- 4
पुरुषं शङ्करं प्राहुर्गौरीं च प्रकृतिं द्विजाः
अर्थः शंभुः शिवा वाणी दिवसो ऽजः शिवा निशा
puruṣaṃ śaṅkaraṃ prāhurgaurīṃ ca prakṛtiṃ dvijāḥ
arthaḥ śaṃbhuḥ śivā vāṇī divaso 'jaḥ śivā niśā
- 5
सप्ततन्तुर्महादेवो रुद्राणी दक्षिणा स्मृता
आकाशं शङ्करो देवः पृथिवी शङ्करप्रिया
saptatanturmahādevo rudrāṇī dakṣiṇā smṛtā
ākāśaṃ śaṅkaro devaḥ pṛthivī śaṅkarapriyā
- 6
समुद्रो भगवान्रुद्रो वेला शैलेन्द्रकन्यका
वृक्षः शूलायुधो देवः शूलपाणिप्रिया लता
samudro bhagavānrudro velā śailendrakanyakā
vṛkṣaḥ śūlāyudho devaḥ śūlapāṇipriyā latā
- 7
ब्रह्मा हरोऽपि सावित्री शङ्करार्धशरीरिणी
विष्णुर्महेश्वरो लक्ष्मीर्भवानी परमेश्वरी
brahmā haro'pi sāvitrī śaṅkarārdhaśarīriṇī
viṣṇurmaheśvaro lakṣmīrbhavānī parameśvarī
- 8
वज्रपाणिर्महादेवः शची शैलेन्द्रकन्यका
जातवेदाः स्वयं रुद्रः स्वाहा शर्वार्धकायिनी
vajrapāṇirmahādevaḥ śacī śailendrakanyakā
jātavedāḥ svayaṃ rudraḥ svāhā śarvārdhakāyinī
- 9
यमस्त्रियंबको देवस्तत्प्रिया गिरिकन्यका
वरुणो भगवान्रुद्रो गौरी सर्वार्थदायिनी
yamastriyaṃbako devastatpriyā girikanyakā
varuṇo bhagavānrudro gaurī sarvārthadāyinī
- 10
बालेन्दुशेखरो वायुः शिवा शिवमनोरमा
चन्द्रार्धमौलिर्यक्षेन्द्रः स्वयमृद्धिः शिवा स्मृता
bālenduśekharo vāyuḥ śivā śivamanoramā
candrārdhamauliryakṣendraḥ svayamṛddhiḥ śivā smṛtā
- 11
चन्द्रार्धशेखरश्चन्द्रो रोहिणी रुद्रवल्लभा
सप्तसप्तिः शिवः कान्ता उमा देवी सुवर्चला
candrārdhaśekharaścandro rohiṇī rudravallabhā
saptasaptiḥ śivaḥ kāntā umā devī suvarcalā
- 12
षण्मुखस्त्रिपुरध्वंसी देवसेना हरप्रिया
उमा प्रसूतिर्वै ज्ञेया दक्षो देवो महेश्वरः
ṣaṇmukhastripuradhvaṃsī devasenā harapriyā
umā prasūtirvai jñeyā dakṣo devo maheśvaraḥ
- 13
पुरुषाख्यो मनुः शंभुः शतरूपा शिवप्रिया
विदुर्भवानीमाकूतिं रुचिं च परमेश्वरम्
puruṣākhyo manuḥ śaṃbhuḥ śatarūpā śivapriyā
vidurbhavānīmākūtiṃ ruciṃ ca parameśvaram
- 14
भृगुर्भगाक्षिहा देवः ख्यातिस्त्रिनयनप्रिया
मरीचिर्भगवान्रुद्रः संभूतिर्वल्लभा विभोः
bhṛgurbhagākṣihā devaḥ khyātistrinayanapriyā
marīcirbhagavānrudraḥ saṃbhūtirvallabhā vibhoḥ
- 15
विदुर्भवानीं रुचिरां कविं च परमेश्वरम्
गङ्गाधरो ऽङ्गिरा ज्ञेयः स्मृतिः साक्षादुमा स्मृता
vidurbhavānīṃ rucirāṃ kaviṃ ca parameśvaram
gaṅgādharo 'ṅgirā jñeyaḥ smṛtiḥ sākṣādumā smṛtā
- 16
पुलस्त्यः शशभृन्मौलिः प्रीतिः कान्ता पिनाकिनः
पुलहस्त्रिपुरध्वंसी दया कालरिपुप्रिया
pulastyaḥ śaśabhṛnmauliḥ prītiḥ kāntā pinākinaḥ
pulahastripuradhvaṃsī dayā kālaripupriyā
- 17
क्रतुर्दक्षक्रतुध्वंसी संनतिर्दयिता विभोः
त्रिनेत्रो ऽत्रिरुमा साक्षादनसूया स्मृता बुधैः
kraturdakṣakratudhvaṃsī saṃnatirdayitā vibhoḥ
trinetro 'trirumā sākṣādanasūyā smṛtā budhaiḥ
- 18
ऊर्जामाहुरुमां वृद्धां वसिष्ठं च महेश्वरम्
शङ्करः पुरुषाः सर्वे स्त्रियः सर्वा महेश्वरी
ūrjāmāhurumāṃ vṛddhāṃ vasiṣṭhaṃ ca maheśvaram
śaṅkaraḥ puruṣāḥ sarve striyaḥ sarvā maheśvarī
- 19
पुल्लिङ्गशब्दवाच्या ये ते च रुद्राः प्रकीर्तिताः
स्त्रीलिङ्गशब्दवाच्या याः सर्वा गौर्या विभूतयः
pulliṅgaśabdavācyā ye te ca rudrāḥ prakīrtitāḥ
strīliṅgaśabdavācyā yāḥ sarvā gauryā vibhūtayaḥ
- 20
सर्वे स्त्रीपुरुषाः प्रोक्तास्तयोरेव विभूतयः
पदार्थशक्तयो या यास्ता गौरीति विदुर्बुधाः
sarve strīpuruṣāḥ proktāstayoreva vibhūtayaḥ
padārthaśaktayo yā yāstā gaurīti vidurbudhāḥ
- 21
सा सा विश्वेश्वरी देवी स च सर्वो महेश्वरः
शक्तिमन्तः पदार्था ये स स सर्वो महेश्वरः
sā sā viśveśvarī devī sa ca sarvo maheśvaraḥ
śaktimantaḥ padārthā ye sa sa sarvo maheśvaraḥ
- 22
अष्टौ प्रकृतयो देव्या मूर्तयः परिकीर्तिताः
तथा विकृतयस्तस्या देहबद्धविभूतयः
aṣṭau prakṛtayo devyā mūrtayaḥ parikīrtitāḥ
tathā vikṛtayastasyā dehabaddhavibhūtayaḥ
- 23
विस्फुलिङ्गा यथा तावदग्नौ च बहुधा स्मृताः
जीवाः सर्वे तथा शर्वो द्वन्द्वसत्त्वमुपागतः
visphuliṅgā yathā tāvadagnau ca bahudhā smṛtāḥ
jīvāḥ sarve tathā śarvo dvandvasattvamupāgataḥ
- 24
गौरीरूपाणि सर्वाणि शरीराणि शरीरिणाम्
शरीरिणस्तथा सर्वे शङ्करांशा व्यवस्थिताः
gaurīrūpāṇi sarvāṇi śarīrāṇi śarīriṇām
śarīriṇastathā sarve śaṅkarāṃśā vyavasthitāḥ
- 25
श्राव्यं सर्वमुमारूपं श्रोता देवो महेश्वरः
विषयित्वं विभुर्धत्ते विषयात्मकतामुमा
śrāvyaṃ sarvamumārūpaṃ śrotā devo maheśvaraḥ
viṣayitvaṃ vibhurdhatte viṣayātmakatāmumā
- 26
स्रष्टव्यं वस्तुजातं तु धत्ते शङ्करवल्लभा
स्रष्टा स एव विश्वात्मा बालचन्द्रार्धशेखरः
sraṣṭavyaṃ vastujātaṃ tu dhatte śaṅkaravallabhā
sraṣṭā sa eva viśvātmā bālacandrārdhaśekharaḥ
- 27
दृश्यवस्तु प्रजारूपं बिभर्ति भुवनेश्वरी
द्रष्टा विश्वेश्वरो देवः शशिखण्डशिखामणिः
dṛśyavastu prajārūpaṃ bibharti bhuvaneśvarī
draṣṭā viśveśvaro devaḥ śaśikhaṇḍaśikhāmaṇiḥ
- 28
रसजातम् उमारूपं घ्रेयजातं च सर्वशः
देवो रसयिता शंभुर्घ्राता च भुवनेश्वरः
rasajātam umārūpaṃ ghreyajātaṃ ca sarvaśaḥ
devo rasayitā śaṃbhurghrātā ca bhuvaneśvaraḥ
- 29
मन्तव्यवस्तुतां धत्ते महादेवी महेश्वरी
मन्ता स एव विश्वात्मा महादेवो महेश्वरः
mantavyavastutāṃ dhatte mahādevī maheśvarī
mantā sa eva viśvātmā mahādevo maheśvaraḥ
- 30
बोद्धव्यं वस्तु रूपं च बिभर्ति भववल्लभा
देवः स एव भगवान्बोद्धा बालेन्दुशेखरः
boddhavyaṃ vastu rūpaṃ ca bibharti bhavavallabhā
devaḥ sa eva bhagavānboddhā bālenduśekharaḥ

