68 shlokas
- 1
देवा ऊचुः
य एष भगवान्रुद्रो ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
स्कन्दश्चापि तथा चेन्द्रो भुवनानि चतुर्दश
अश्विनौ ग्रहताराश्च नक्षत्राणि च खं दिशः
devā ūcuḥ
ya eṣa bhagavānrudro brahmaviṣṇumaheśvarāḥ
skandaścāpi tathā cendro bhuvanāni caturdaśa
aśvinau grahatārāśca nakṣatrāṇi ca khaṃ diśaḥ
- 2
भूतानि च तथा सूर्यः सोमश्चाष्टौ ग्रहास्तथा
प्राणः कालो यमो मृत्युरमृतः परमेश्वरः
bhūtāni ca tathā sūryaḥ somaścāṣṭau grahāstathā
prāṇaḥ kālo yamo mṛtyuramṛtaḥ parameśvaraḥ
- 3
भूतं भव्यं भविष्यच्च वर्तमानं महेश्वरः
विश्वं कृत्स्नं जगत्सर्वं सत्यं तस्मै नमोनमः
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca vartamānaṃ maheśvaraḥ
viśvaṃ kṛtsnaṃ jagatsarvaṃ satyaṃ tasmai namonamaḥ
- 4
त्वमादौ च तथा भूतो भूर्भुवः स्वस्तथैव च
अन्ते त्वं विश्वरूपो ऽसि शीर्षं तु जगतः सदा
tvamādau ca tathā bhūto bhūrbhuvaḥ svastathaiva ca
ante tvaṃ viśvarūpo 'si śīrṣaṃ tu jagataḥ sadā
- 5
ब्रह्मैकस्त्वं द्वित्रिधार्थमधश्च त्वं सुरेश्वरः
शान्तिश्च त्वं तथा पुष्टिस्तुष्टिश्चाप्यहुतं हुतम्
brahmaikastvaṃ dvitridhārthamadhaśca tvaṃ sureśvaraḥ
śāntiśca tvaṃ tathā puṣṭistuṣṭiścāpyahutaṃ hutam
- 6
विश्वं चैव तथाविश्वं दत्तं वादत्तम् ईश्वरम्
कृतं चाप्य् अकृतं देवं परमप्यपरं ध्रुवम्
परायणं सतां चैव ह्यसतामपि शङ्करम्
viśvaṃ caiva tathāviśvaṃ dattaṃ vādattam īśvaram
kṛtaṃ cāpy akṛtaṃ devaṃ paramapyaparaṃ dhruvam
parāyaṇaṃ satāṃ caiva hyasatāmapi śaṅkaram
- 7
अपाम सोमम् अमृता अभूमागन्म ज्योतिरविदाम देवान्
किं नूनम् अस्मान्कृणवद् अरातिः किमु धूर्तिरमृतं मर्त्यस्य
apāma somam amṛtā abhūmāganma jyotiravidāma devān
kiṃ nūnam asmānkṛṇavad arātiḥ kimu dhūrtiramṛtaṃ martyasya
- 8
एतज्जगद्धितं दिव्यमक्षरं सूक्ष्ममव्ययम्
etajjagaddhitaṃ divyamakṣaraṃ sūkṣmamavyayam
- 9
प्राजापत्यं पवित्रं च सौम्यम् अग्राह्यम् अव्ययम्
अग्राह्येणापि वा ग्राह्यं वायव्येन समीरणः
prājāpatyaṃ pavitraṃ ca saumyam agrāhyam avyayam
agrāhyeṇāpi vā grāhyaṃ vāyavyena samīraṇaḥ
- 10
सौम्येन सौम्यं ग्रसति तेजसा स्वेन लीलया
तस्मै नमो ऽपसंहर्त्रे महाग्रासाय शूलिने
saumyena saumyaṃ grasati tejasā svena līlayā
tasmai namo 'pasaṃhartre mahāgrāsāya śūline
- 11
हृदिस्था देवताः सर्वा हृदि प्राणे प्रतिष्ठिताः
हृदि त्वमसि यो नित्यं तिस्रो मात्राः परस्तु सः
hṛdisthā devatāḥ sarvā hṛdi prāṇe pratiṣṭhitāḥ
hṛdi tvamasi yo nityaṃ tisro mātrāḥ parastu saḥ
- 12
शिरश्चोत्तरतश्चैव पादौ दक्षिणतस्तथा
यो वै चोत्तरतः साक्षात्स ओङ्कारः सनातनः
śiraścottarataścaiva pādau dakṣiṇatastathā
yo vai cottarataḥ sākṣātsa oṅkāraḥ sanātanaḥ
- 13
ओङ्कारो यः स एवेह प्रणवो व्याप्य तिष्ठति
अनन्तस्तारसूक्ष्मं च शुक्लं वैद्युतमेव च
oṅkāro yaḥ sa eveha praṇavo vyāpya tiṣṭhati
anantastārasūkṣmaṃ ca śuklaṃ vaidyutameva ca
- 14
परं ब्रह्मा स ईशान एको रुद्रः स एव च
भवान्महेश्वरः साक्षान्महादेवो न संशयः
paraṃ brahmā sa īśāna eko rudraḥ sa eva ca
bhavānmaheśvaraḥ sākṣānmahādevo na saṃśayaḥ
- 15
ऊर्ध्वमुन्नामयत्येव स ओङ्कारः प्रकीर्तितः
प्राणानवति यस्तस्मात्प्रणवः परिकीर्तितः
ūrdhvamunnāmayatyeva sa oṅkāraḥ prakīrtitaḥ
prāṇānavati yastasmātpraṇavaḥ parikīrtitaḥ
- 16
सर्वं व्याप्नोति यस्तस्मात्सर्वव्यापी सनातनः
ब्रह्मा हरिश्च भगवानाद्यन्तं नोपलब्धवान्
sarvaṃ vyāpnoti yastasmātsarvavyāpī sanātanaḥ
brahmā hariśca bhagavānādyantaṃ nopalabdhavān
- 17
तथान्ये च ततो ऽनन्तो रुद्रः परमकारणम्
यस्तारयति संसारात्तार इत्यभिधीयते
tathānye ca tato 'nanto rudraḥ paramakāraṇam
yastārayati saṃsārāttāra ityabhidhīyate
- 18
सूक्ष्मो भूत्वा शरीराणि सर्वदा ह्यधितिष्ठति
तस्मात्सूक्ष्मः समाख्यातो भगवन्नीललोहितः
sūkṣmo bhūtvā śarīrāṇi sarvadā hyadhitiṣṭhati
tasmātsūkṣmaḥ samākhyāto bhagavannīlalohitaḥ
- 19
नीलश्च लोहितश्चैव प्रधानपुरुषान्वयात्
स्कन्दते ऽस्य यतः शुक्रं तथा शुक्रम् अपैति च
nīlaśca lohitaścaiva pradhānapuruṣānvayāt
skandate 'sya yataḥ śukraṃ tathā śukram apaiti ca
- 20
विद्योतयति यस्तस्माद्वैद्युतः परिगीयते
बृहत्त्वाद्बृंहणत्वाच्च बृहते च परापरे
vidyotayati yastasmādvaidyutaḥ parigīyate
bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca bṛhate ca parāpare
- 21
तस्माद्बृंहति यस्माद्धि परं ब्रह्मेति कीर्तितम्
अद्वितीयो ऽथ भगवांस्तुरीयः परमेश्वरः
tasmādbṛṃhati yasmāddhi paraṃ brahmeti kīrtitam
advitīyo 'tha bhagavāṃsturīyaḥ parameśvaraḥ
- 22
ईशानमस्य जगतः स्वर्दृशां चक्षुर् ईश्वरम्
ईशानमिन्द्रसूरयः सर्वेषामपि सर्वदा
īśānamasya jagataḥ svardṛśāṃ cakṣur īśvaram
īśānamindrasūrayaḥ sarveṣāmapi sarvadā
- 23
ईशानः सर्वविद्यानां यत्तदीशान उच्यते
यदीक्षते च भगवान्निरीक्ष्यमिति चाज्ञया
īśānaḥ sarvavidyānāṃ yattadīśāna ucyate
yadīkṣate ca bhagavānnirīkṣyamiti cājñayā
- 24
आत्मज्ञानं महादेवो योगं गमयति स्वयम्
भगवांश्चोच्यते देवो देवदेवो महेश्वरः
ātmajñānaṃ mahādevo yogaṃ gamayati svayam
bhagavāṃścocyate devo devadevo maheśvaraḥ
- 25
सर्वांल्लोकान्क्रमेणैव यो गृह्णति महेश्वरः
विसृजत्येष देवेशो वासयत्यपि लीलया
sarvāṃllokānkrameṇaiva yo gṛhṇati maheśvaraḥ
visṛjatyeṣa deveśo vāsayatyapi līlayā
- 26
एषो हि देवः प्रदिशो ऽनुसर्वाः पूर्वो हि जातः स उ गर्भे अन्तः
स एव जातः स जनिष्यमाणः प्रत्यङ्मुखस्तिष्ठति सर्वतोमुखः
eṣo hi devaḥ pradiśo 'nusarvāḥ pūrvo hi jātaḥ sa u garbhe antaḥ
sa eva jātaḥ sa janiṣyamāṇaḥ pratyaṅmukhastiṣṭhati sarvatomukhaḥ
- 27
उपासितव्यं यत्नेन तदेतत्सद्भिरव्ययम्
यतो वाचो निवर्तन्ते ह्यप्राप्य मनसा सह
upāsitavyaṃ yatnena tadetatsadbhiravyayam
yato vāco nivartante hyaprāpya manasā saha
- 28
तदग्रहणमेवेह यद्वाग्वदति यत्नतः
अपरं च परं वेति परायणमिति स्वयम्
tadagrahaṇameveha yadvāgvadati yatnataḥ
aparaṃ ca paraṃ veti parāyaṇamiti svayam
- 29
वदन्ति वाचः सर्वज्ञं शङ्करं नीललोहितम्
एष सर्वो नमस्तस्मै पुरुषः पिङ्गलः शिवः
vadanti vācaḥ sarvajñaṃ śaṅkaraṃ nīlalohitam
eṣa sarvo namastasmai puruṣaḥ piṅgalaḥ śivaḥ
- 30
स एष स महारुद्रो विश्वं भूतं भविष्यति
भुवनं बहुधा जातं जायमानमितस्ततः
sa eṣa sa mahārudro viśvaṃ bhūtaṃ bhaviṣyati
bhuvanaṃ bahudhā jātaṃ jāyamānamitastataḥ

