38 shlokas
- 1
सनत्कुमार उवाच
भूयो ऽपि वद मे नन्दिन्महिमानमुमापतेः
अष्टमूर्तेर्महेशस्य शिवस्य परमेष्ठिनः
sanatkumāra uvāca
bhūyo 'pi vada me nandinmahimānamumāpateḥ
aṣṭamūrtermaheśasya śivasya parameṣṭhinaḥ
- 2
नन्दिकेश्वर उवाच
वक्ष्यामि ते महेशस्य महिमानमुमापतेः
अष्टमूर्तेर्जगद्व्याप्य स्थितस्य परमेष्ठिनः
nandikeśvara uvāca
vakṣyāmi te maheśasya mahimānamumāpateḥ
aṣṭamūrterjagadvyāpya sthitasya parameṣṭhinaḥ
- 3
चराचराणां भूतानां धाता विश्वम्भरात्मकः
शर्व इत्युच्यते देवः सर्वशास्त्रार्थपारगैः
carācarāṇāṃ bhūtānāṃ dhātā viśvambharātmakaḥ
śarva ityucyate devaḥ sarvaśāstrārthapāragaiḥ
- 4
विश्वम्भरात्मनस्तस्य शर्वस्य परमेष्ठिनः
विकेशी कथ्यते पत्नी तनयो ऽङ्गारकः स्मृतः
viśvambharātmanastasya śarvasya parameṣṭhinaḥ
vikeśī kathyate patnī tanayo 'ṅgārakaḥ smṛtaḥ
- 5
भव इत्युच्यते देवो भगवान्वेदवादिभिः
संजीवनस्य लोकानां भवस्य परमात्मनः
bhava ityucyate devo bhagavānvedavādibhiḥ
saṃjīvanasya lokānāṃ bhavasya paramātmanaḥ
- 6
उमा संकीर्तिता देवी सुतः शुक्रश्च सूरिभिः
सप्तलोकाण्डकव्यापी सर्वलोकैकरक्षिता
umā saṃkīrtitā devī sutaḥ śukraśca sūribhiḥ
saptalokāṇḍakavyāpī sarvalokaikarakṣitā
- 7
वह्न्यात्मा भगवान्देवः स्मृतः पशुपतिर्बुधैः
स्वाहा पत्न्यात्मनस्तस्य प्रोक्ता पशुपतेः प्रिया
vahnyātmā bhagavāndevaḥ smṛtaḥ paśupatirbudhaiḥ
svāhā patnyātmanastasya proktā paśupateḥ priyā
- 8
षण्मुखो भगवान्देवो बुधैः पुत्र उदाहृतः
समस्तभुवनव्यापी भर्ता सर्वशरीरिणाम्
ṣaṇmukho bhagavāndevo budhaiḥ putra udāhṛtaḥ
samastabhuvanavyāpī bhartā sarvaśarīriṇām
- 9
पवनात्मा बुधैर्देव ईशान इति कीर्त्यते
ईशानस्य जगत्कर्तुर्देवस्य पवनात्मनः
pavanātmā budhairdeva īśāna iti kīrtyate
īśānasya jagatkarturdevasya pavanātmanaḥ
- 10
शिवा देवी बुधैर् उक्ता पुत्रश्चास्य मनोजवः
चराचराणां भूतानां सर्वेषां सर्वकामदः
śivā devī budhair uktā putraścāsya manojavaḥ
carācarāṇāṃ bhūtānāṃ sarveṣāṃ sarvakāmadaḥ
- 11
व्योमात्मा भगवान्देवो भीम इत्युच्यते बुधैः
महामहिम्नो देवस्य भीमस्य गगनात्मनः
vyomātmā bhagavāndevo bhīma ityucyate budhaiḥ
mahāmahimno devasya bhīmasya gaganātmanaḥ
- 12
दिशो दश स्मृता देव्यः सुतः सर्गश्च सूरिभिः
सूर्यात्मा भगवान्देवः सर्वेषां च विभूतिदः
diśo daśa smṛtā devyaḥ sutaḥ sargaśca sūribhiḥ
sūryātmā bhagavāndevaḥ sarveṣāṃ ca vibhūtidaḥ
- 13
रुद्र इत्युच्यते देवैर्भगवान्भुक्तिमुक्तिदः
सूर्यात्मकस्य रुद्रस्य भक्तानां भक्तिदायिनः
rudra ityucyate devairbhagavānbhuktimuktidaḥ
sūryātmakasya rudrasya bhaktānāṃ bhaktidāyinaḥ
- 14
सुवर्चला स्मृता देवी सुतश्चास्य शनैश्चरः
समस्तसौम्यवस्तूनां प्रकृतित्वेन विश्रुतः
suvarcalā smṛtā devī sutaścāsya śanaiścaraḥ
samastasaumyavastūnāṃ prakṛtitvena viśrutaḥ
- 15
सोमात्मको बुधैर्देवो महादेव इति स्मृतः
सोमात्मकस्य देवस्य महादेवस्य सूरिभिः
somātmako budhairdevo mahādeva iti smṛtaḥ
somātmakasya devasya mahādevasya sūribhiḥ
- 16
दयिता रोहिणी प्रोक्ता बुधश्चैव शरीरजः
हव्यकव्यस्थितिं कुर्वन्हव्यकव्याशिनां तदा
dayitā rohiṇī proktā budhaścaiva śarīrajaḥ
havyakavyasthitiṃ kurvanhavyakavyāśināṃ tadā
- 17
यजमानात्मको देवो महादेवो बुधैः प्रभुः
उग्र इत्युच्यते सद्भिरीशानश्चेति चापरैः
yajamānātmako devo mahādevo budhaiḥ prabhuḥ
ugra ityucyate sadbhirīśānaśceti cāparaiḥ
- 18
उग्राह्वयस्य देवस्य यजमानात्मनः प्रभोः
दीक्षा पत्नी बुधैरुक्ता संतानाख्यः सुतस्तथा
ugrāhvayasya devasya yajamānātmanaḥ prabhoḥ
dīkṣā patnī budhairuktā saṃtānākhyaḥ sutastathā
- 19
शरीरिणां शरीरेषु कठिनं कोङ्कणादिवत्
पार्थिवं तद्वपुर्ज्ञेयं शर्वतत्त्वं बुभुत्सुभिः
śarīriṇāṃ śarīreṣu kaṭhinaṃ koṅkaṇādivat
pārthivaṃ tadvapurjñeyaṃ śarvatattvaṃ bubhutsubhiḥ
- 20
देहे देहे तु देवेशो देहभाजां यदव्ययम्
वस्तुद्रव्यात्मकं तस्य भवस्य परमात्मनः
dehe dehe tu deveśo dehabhājāṃ yadavyayam
vastudravyātmakaṃ tasya bhavasya paramātmanaḥ
- 21
ज्ञेयं च तत्त्वविद्भिर्वै सर्ववेदार्थपारगैः
आग्नेयः परिणामो यो विग्रहेषु शरीरिणाम्
jñeyaṃ ca tattvavidbhirvai sarvavedārthapāragaiḥ
āgneyaḥ pariṇāmo yo vigraheṣu śarīriṇām
- 22
मूर्तिः पशुपतिर्ज्ञेया सा तत्त्वं वेत्तुमिच्छुभिः
वायव्यः परिणामो यः शरीरेषु शरीरिणाम्
mūrtiḥ paśupatirjñeyā sā tattvaṃ vettumicchubhiḥ
vāyavyaḥ pariṇāmo yaḥ śarīreṣu śarīriṇām
- 23
बुधैर् ईशेति सा तस्य तनुर्ज्ञेया न संशयः
सुषिरं यच्छरीरस्थमशेषाणां शरीरिणाम्
budhair īśeti sā tasya tanurjñeyā na saṃśayaḥ
suṣiraṃ yaccharīrasthamaśeṣāṇāṃ śarīriṇām
- 24
भीमस्य सा तनुर्ज्ञेया तत्त्वविज्ञानकाङ्क्षिभिः
चक्षुरादिगतं तेजो यच्छरीरस्थमङ्गिनाम्
bhīmasya sā tanurjñeyā tattvavijñānakāṅkṣibhiḥ
cakṣurādigataṃ tejo yaccharīrasthamaṅginām
- 25
रुद्रस्यापि तनुर्ज्ञेया परमार्थं बुभुत्सुभिः
सर्वभूतशरीरेषु मनश्चन्द्रात्मकं हि यत्
rudrasyāpi tanurjñeyā paramārthaṃ bubhutsubhiḥ
sarvabhūtaśarīreṣu manaścandrātmakaṃ hi yat
- 26
महादेवस्य सा मूर्तिर्बोद्धव्या तत्त्वचिन्तकैः
आत्मा यो यजमानाख्यः सर्वभूतशरीरगः
mahādevasya sā mūrtirboddhavyā tattvacintakaiḥ
ātmā yo yajamānākhyaḥ sarvabhūtaśarīragaḥ
- 27
मूर्तिरुग्रस्य सा ज्ञेया परमात्मबुभुत्सुभिः
जातानां सर्वभूतानां चतुर्दशसु योनिषु
mūrtirugrasya sā jñeyā paramātmabubhutsubhiḥ
jātānāṃ sarvabhūtānāṃ caturdaśasu yoniṣu
- 28
अष्टमूर्तेरनन्यत्वं वदन्ति परमर्षयः
सप्तमूर्तिमयान्याहुर् ईशस्याङ्गानि देहिनाम्
aṣṭamūrterananyatvaṃ vadanti paramarṣayaḥ
saptamūrtimayānyāhur īśasyāṅgāni dehinām
- 29
आत्मा तस्याष्टमी मूर्तिः सर्वभूतशरीरगा
अष्टमूर्तिममुं देवं सर्वलोकात्मकं विभुम्
ātmā tasyāṣṭamī mūrtiḥ sarvabhūtaśarīragā
aṣṭamūrtimamuṃ devaṃ sarvalokātmakaṃ vibhum
- 30
भजस्व सर्वभावेन श्रेयः प्राप्तुं यदीच्छसि
प्राणिनो यस्य कस्यापि क्रियते यद्यनुग्रहः
bhajasva sarvabhāvena śreyaḥ prāptuṃ yadīcchasi
prāṇino yasya kasyāpi kriyate yadyanugrahaḥ

