27 shlokas
- 1
सनत्कुमार उवाच
भूयो ऽपि शिवमाहात्म्यं समाचक्ष्व महामते
सर्वज्ञो ह्यसि भूतानाम् अधिनाथ महागुण
sanatkumāra uvāca
bhūyo 'pi śivamāhātmyaṃ samācakṣva mahāmate
sarvajño hyasi bhūtānām adhinātha mahāguṇa
- 2
शैलादिरुवाच
शिवमाहात्म्यमेकाग्रः शृणु वक्ष्यामि ते मुने
बहुभिर्बहुधा शब्दैः कीर्तितं मुनिसत्तमैः
śailādiruvāca
śivamāhātmyamekāgraḥ śṛṇu vakṣyāmi te mune
bahubhirbahudhā śabdaiḥ kīrtitaṃ munisattamaiḥ
- 3
सदसद्रूपमित्याहुः सदसत्पतिरित्यपि
तं शिवं मुनयः केचित्प्रवदन्ति च सूरयः
sadasadrūpamityāhuḥ sadasatpatirityapi
taṃ śivaṃ munayaḥ kecitpravadanti ca sūrayaḥ
- 4
भूतभावविकारेण द्वितीयेन स उच्यते
व्यक्तं तेन विहीनत्वाद् अव्यक्तम् असदित्यपि
bhūtabhāvavikāreṇa dvitīyena sa ucyate
vyaktaṃ tena vihīnatvād avyaktam asadityapi
- 5
उभे ते शिवरूपे हि शिवादन्यं न विद्यते
तयोः पतित्वाच्च शिवः सदसत्पतिरुच्यते
ubhe te śivarūpe hi śivādanyaṃ na vidyate
tayoḥ patitvācca śivaḥ sadasatpatirucyate
- 6
क्षराक्षरात्मकं प्राहुः क्षराक्षरपरं तथा
शिवं महेश्वरं केचिन्मुनयस्तत्त्वचिन्तकाः
kṣarākṣarātmakaṃ prāhuḥ kṣarākṣaraparaṃ tathā
śivaṃ maheśvaraṃ kecinmunayastattvacintakāḥ
- 7
उक्तमक्षरमव्यक्तं व्यक्तं क्षरमुदाहृतम्
रूपे ते शङ्करस्यैव तस्मान्न पर उच्यते
uktamakṣaramavyaktaṃ vyaktaṃ kṣaramudāhṛtam
rūpe te śaṅkarasyaiva tasmānna para ucyate
- 8
तयोः परः शिवः शान्तः क्षराक्षरपरो बुधैः
उच्यते परमार्थेन महादेवो महेश्वरः
tayoḥ paraḥ śivaḥ śāntaḥ kṣarākṣaraparo budhaiḥ
ucyate paramārthena mahādevo maheśvaraḥ
- 9
समस्तव्यक्तरूपं तु ततः स्मृत्वा स मुच्यते
समष्टिव्यष्टिरूपं तु समष्टिव्यष्टिकारणम्
samastavyaktarūpaṃ tu tataḥ smṛtvā sa mucyate
samaṣṭivyaṣṭirūpaṃ tu samaṣṭivyaṣṭikāraṇam
- 10
वदन्ति केचिदाचार्याः शिवं परमकारणम्
समष्टिं विदुरव्यक्तं व्यष्टिं व्यक्तं मुनीश्वराः
vadanti kecidācāryāḥ śivaṃ paramakāraṇam
samaṣṭiṃ viduravyaktaṃ vyaṣṭiṃ vyaktaṃ munīśvarāḥ
- 11
रूपे ते गदिते शंभोर्नास्त्यन्यद्वस्तुसंभवम्
तयोः कारणभावेन शिवो हि परमेश्वरः
rūpe te gadite śaṃbhornāstyanyadvastusaṃbhavam
tayoḥ kāraṇabhāvena śivo hi parameśvaraḥ
- 12
उच्यते योगशास्त्रज्ञैः समष्टिव्यष्टिकारणम्
क्षेत्रक्षेत्रज्ञरूपी च शिवः कैश्चिदुदाहृतः
ucyate yogaśāstrajñaiḥ samaṣṭivyaṣṭikāraṇam
kṣetrakṣetrajñarūpī ca śivaḥ kaiścidudāhṛtaḥ
- 13
परमात्मा परं ज्योतिर्भगवान्परमेश्वरः
चतुर्विंशतितत्त्वानि समष्टिव्यष्टिकारणम्
paramātmā paraṃ jyotirbhagavānparameśvaraḥ
caturviṃśatitattvāni samaṣṭivyaṣṭikāraṇam
- 14
प्राहुः क्षेत्रज्ञशब्देन भोक्तारं पुरुषं तथा
क्षेत्रक्षेत्रविदावेते रूपे तस्य स्वयंभुवः
prāhuḥ kṣetrajñaśabdena bhoktāraṃ puruṣaṃ tathā
kṣetrakṣetravidāvete rūpe tasya svayaṃbhuvaḥ
- 15
न किंचिच्च शिवादन्यदिति प्राहुर्मनीषिणः
अपरब्रह्मरूपं तं परब्रह्मात्मकं शिवम्
na kiṃcicca śivādanyaditi prāhurmanīṣiṇaḥ
aparabrahmarūpaṃ taṃ parabrahmātmakaṃ śivam
- 16
केचिदाहुर्महादेवम् अनादिनिधनं प्रभुम्
भूतेन्द्रियान्तः करणप्रधानविषयात्मकम्
kecidāhurmahādevam anādinidhanaṃ prabhum
bhūtendriyāntaḥ karaṇapradhānaviṣayātmakam
- 17
अपरं ब्रह्म निर्दिष्टं परं ब्रह्म चिदात्मकम्
ब्रह्मणी ते महेशस्य शिवस्यास्य स्वयंभुवः
aparaṃ brahma nirdiṣṭaṃ paraṃ brahma cidātmakam
brahmaṇī te maheśasya śivasyāsya svayaṃbhuvaḥ
- 18
शङ्करस्य परस्यैव शिवादन्यन्न विद्यते
विद्याविद्यास्वरूपी च शङ्करः कैश्चिदुच्यते
śaṅkarasya parasyaiva śivādanyanna vidyate
vidyāvidyāsvarūpī ca śaṅkaraḥ kaiściducyate
- 19
धाता विधाता लोकानामादिदेवो महेश्वरः
विद्येति च तमेवाहुरविद्येति मुनीश्वराः
dhātā vidhātā lokānāmādidevo maheśvaraḥ
vidyeti ca tamevāhuravidyeti munīśvarāḥ
- 20
प्रपञ्चजातमखिलं ते स्वरूपे स्वयंभुवः
भ्रान्तिर्विद्या परं चेति शिवरूपमनुत्तमम्
prapañcajātamakhilaṃ te svarūpe svayaṃbhuvaḥ
bhrāntirvidyā paraṃ ceti śivarūpamanuttamam
- 21
अवापुर्मुनयो योगात्केचिदागमवेदिनः
अर्थेषु बहुरूपेषु विज्ञानं भ्रान्तिरुच्यते
avāpurmunayo yogātkecidāgamavedinaḥ
artheṣu bahurūpeṣu vijñānaṃ bhrāntirucyate
- 22
आत्माकारेण संवित्तिर्बुधैर्विद्येति कीर्त्यते
विकल्परहितं तत्त्वं परमित्यभिधीयते
ātmākāreṇa saṃvittirbudhairvidyeti kīrtyate
vikalparahitaṃ tattvaṃ paramityabhidhīyate
- 23
तृतीयरूपमीशस्य नान्यत्किंचन सर्वतः
व्यक्ताव्यक्तज्ञरूपीति शिवः कैश्चिन्निगद्यते
tṛtīyarūpamīśasya nānyatkiṃcana sarvataḥ
vyaktāvyaktajñarūpīti śivaḥ kaiścinnigadyate
- 24
विधाता सर्वलोकानां धाता च परमेश्वरः
त्रयोविंशतितत्त्वानि व्यक्तशब्देन सूरयः
vidhātā sarvalokānāṃ dhātā ca parameśvaraḥ
trayoviṃśatitattvāni vyaktaśabdena sūrayaḥ
- 25
वदन्त्यव्यक्तशब्देन प्रकृतिः च परां तथा
कथयन्ति ज्ञशब्देन पुरुषं गुणभोगिनम्
vadantyavyaktaśabdena prakṛtiḥ ca parāṃ tathā
kathayanti jñaśabdena puruṣaṃ guṇabhoginam
- 26
तत्त्रयं शाङ्करं रूपं नान्यत्किंचिद् अशाङ्करम्
tattrayaṃ śāṅkaraṃ rūpaṃ nānyatkiṃcid aśāṅkaram
- 27
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे उत्तरभागे पञ्चदशो ऽध्यायः
iti śrīliṅgamahāpurāṇe uttarabhāge pañcadaśo 'dhyāyaḥ

