53 shlokas
- 1
सूत उवाच
अतो रुद्रो महादेवो मण्डलस्थः पितामहः
पूज्यो वै ब्राह्मणानां च क्षत्रियाणां विशेषतः
sūta uvāca
ato rudro mahādevo maṇḍalasthaḥ pitāmahaḥ
pūjyo vai brāhmaṇānāṃ ca kṣatriyāṇāṃ viśeṣataḥ
- 2
वैश्यानां नैव शूद्राणां शुश्रूषां पूजकस्य च
स्त्रीणां नैवाधिकारो ऽस्ति पूजादिषु न संशयः
vaiśyānāṃ naiva śūdrāṇāṃ śuśrūṣāṃ pūjakasya ca
strīṇāṃ naivādhikāro 'sti pūjādiṣu na saṃśayaḥ
- 3
स्त्रीशूद्राणां द्विजेन्द्रैश्च पूजया तत्फलं भवेत्
नृपाणामुपकारार्थं ब्राह्मणाद्यैर्विशेषतः
strīśūdrāṇāṃ dvijendraiśca pūjayā tatphalaṃ bhavet
nṛpāṇāmupakārārthaṃ brāhmaṇādyairviśeṣataḥ
- 4
एवं सम्पूजयेयुर्वै ब्राह्मणाद्याः सदाशिवम्
इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवान्तरधात्स्वयम्
evaṃ sampūjayeyurvai brāhmaṇādyāḥ sadāśivam
ityuktvā bhagavānrudrastatraivāntaradhātsvayam
- 5
ते देवा मुनयः सर्वे शिवमुद्दिश्य शङ्करम्
प्रणेमुश्च महात्मानो रुद्रध्यानेन विह्वलाः
te devā munayaḥ sarve śivamuddiśya śaṅkaram
praṇemuśca mahātmāno rudradhyānena vihvalāḥ
- 6
जग्मुर्यथागतं देवा मुनयश्च तपोधनाः
तस्माद् अभ्यर्चयेन्नित्यमादित्यं शिवरूपिणम्
jagmuryathāgataṃ devā munayaśca tapodhanāḥ
tasmād abhyarcayennityamādityaṃ śivarūpiṇam
- 7
धर्मकामार्थमुक्त्यर्थं मनसा कर्मणा गिरा
ऋषय ऊचुः
रोमहर्षण सर्वज्ञ सर्वशास्त्रभृतां वर
dharmakāmārthamuktyarthaṃ manasā karmaṇā girā
ṛṣaya ūcuḥ
romaharṣaṇa sarvajña sarvaśāstrabhṛtāṃ vara
- 8
व्यासशिष्य महाभाग वाह्नेयं वद सांप्रतम्
शिवेन देवदेवेन भक्तानां हितकाम्यया
vyāsaśiṣya mahābhāga vāhneyaṃ vada sāṃpratam
śivena devadevena bhaktānāṃ hitakāmyayā
- 9
वेदात्षडङ्गादुद्धृत्य सांख्ययोगाच्च सर्वतः
तपश्च विपुलं तप्त्वा देवदानवदुश्चरम्
vedātṣaḍaṅgāduddhṛtya sāṃkhyayogācca sarvataḥ
tapaśca vipulaṃ taptvā devadānavaduścaram
- 10
अर्थदेशादिसंयुक्तं गूढमज्ञाननिन्दितम्
वर्णाश्रमकृतैर्धर्मैर्विपरीतं क्वचित्समम्
arthadeśādisaṃyuktaṃ gūḍhamajñānaninditam
varṇāśramakṛtairdharmairviparītaṃ kvacitsamam
- 11
शिवेन कथितं शास्त्रं धर्मकामार्थमुक्तये
शतकोटिप्रमाणेन तत्र पूजा कथं विभोः
śivena kathitaṃ śāstraṃ dharmakāmārthamuktaye
śatakoṭipramāṇena tatra pūjā kathaṃ vibhoḥ
- 12
स्नानयोगादयो वापि श्रोतुं कौतूहलं हि नः
सूत उवाच
पुरा सनत्कुमारेण मेरुपृष्ठे सुशोभने
snānayogādayo vāpi śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ
sūta uvāca
purā sanatkumāreṇa merupṛṣṭhe suśobhane
- 13
पृष्टो नन्दीश्वरो देवः शैलादिः शिवसंमतः
पृष्टोऽयं प्रणिपत्यैवं मुनिमुख्यैश्च सर्वतः
pṛṣṭo nandīśvaro devaḥ śailādiḥ śivasaṃmataḥ
pṛṣṭo'yaṃ praṇipatyaivaṃ munimukhyaiśca sarvataḥ
- 14
तस्मै सनत्कुमाराय नन्दिना कुलनन्दिना
कथितं यच्छिवज्ञानं शृण्वन्तु मुनिपुङ्गवाः
tasmai sanatkumārāya nandinā kulanandinā
kathitaṃ yacchivajñānaṃ śṛṇvantu munipuṅgavāḥ
- 15
शैवं संक्षिप्य वेदोक्तं शिवेन परिभाषितम्
स्तुतिनिन्दादिरहितं सद्यः प्रत्ययकारकम्
śaivaṃ saṃkṣipya vedoktaṃ śivena paribhāṣitam
stutinindādirahitaṃ sadyaḥ pratyayakārakam
- 16
गुरुप्रसादजं दिव्यमनायासेन मुक्तिदम्
सनत्कुमार उवाच
भगवन्सर्व भूतेश नन्दीश्वर महेश्वर
guruprasādajaṃ divyamanāyāsena muktidam
sanatkumāra uvāca
bhagavansarva bhūteśa nandīśvara maheśvara
- 17
कथं पूजादयः शंभोर्धर्मकामार्थमुक्तये
वक्तुमर्हसि शैलादे विनयेनागताय मे
kathaṃ pūjādayaḥ śaṃbhordharmakāmārthamuktaye
vaktumarhasi śailāde vinayenāgatāya me
- 18
सूत उवाच
सम्प्रेक्ष्य भगवान्नन्दी निशम्य वचनं पुनः
कालवेलाधिकाराद्यम् अवदद्वदतां वरः
sūta uvāca
samprekṣya bhagavānnandī niśamya vacanaṃ punaḥ
kālavelādhikārādyam avadadvadatāṃ varaḥ
- 19
शैलादिर् उवाच
गुरुतः शास्त्रतश्चैवमधिकारं ब्रवीम्यहम्
गौरवादेव संज्ञैषा शिवाचार्यस्य नान्यथा
śailādir uvāca
gurutaḥ śāstrataścaivamadhikāraṃ bravīmyaham
gauravādeva saṃjñaiṣā śivācāryasya nānyathā
- 20
स्वयमाचरते यस्तु आचारे स्थापयत्यपि
आचिनोति च शास्त्रार्थान् आचार्यस्तेन चोच्यते
svayamācarate yastu ācāre sthāpayatyapi
ācinoti ca śāstrārthān ācāryastena cocyate
- 21
तस्माद्वेदार्थतत्त्वज्ञमाचार्यं भस्मशायिनम्
गुरुमन्वेषयेद्भक्तः सुभगं प्रियदर्शनम्
tasmādvedārthatattvajñamācāryaṃ bhasmaśāyinam
gurumanveṣayedbhaktaḥ subhagaṃ priyadarśanam
- 22
प्रतिपन्नं जनानन्दं श्रुतिस्मृतिपथानुगम्
विद्ययाभयदातारं लौल्यचापल्यवर्जितम्
pratipannaṃ janānandaṃ śrutismṛtipathānugam
vidyayābhayadātāraṃ laulyacāpalyavarjitam
- 23
आचारपालकं धीरं समयेषु कृतास्पदम्
तं दृष्ट्वा सर्वभावेन पूजयेच्छिववद्गुरुम्
ācārapālakaṃ dhīraṃ samayeṣu kṛtāspadam
taṃ dṛṣṭvā sarvabhāvena pūjayecchivavadgurum
- 24
आत्मना च धनेनैव श्रद्धावित्तानुसारतः
तावदाराधयेच्छिष्यः प्रसन्नो ऽसौ यथा भवेत्
ātmanā ca dhanenaiva śraddhāvittānusārataḥ
tāvadārādhayecchiṣyaḥ prasanno 'sau yathā bhavet
- 25
सुप्रसन्ने महाभागे सद्यः पाशक्षयो भवेत्
गुरुर्मान्यो गुरुः पूज्यो गुरुरेव सदाशिवः
suprasanne mahābhāge sadyaḥ pāśakṣayo bhavet
gururmānyo guruḥ pūjyo gurureva sadāśivaḥ
- 26
संवत्सरत्रयं वाथ शिष्यान्विप्रान्परीक्षयेत्
प्राणद्रव्यप्रदानेन आदेशैश्च इतस्ततः
saṃvatsaratrayaṃ vātha śiṣyānviprānparīkṣayet
prāṇadravyapradānena ādeśaiśca itastataḥ
- 27
उत्तमश्चाधमे योज्यो नीच उत्तमवस्तुषु
आकृष्टास्ताडिता वापि ये विषादं न यान्ति वै
uttamaścādhame yojyo nīca uttamavastuṣu
ākṛṣṭāstāḍitā vāpi ye viṣādaṃ na yānti vai
- 28
ते योग्याः शिवधर्मिष्ठाः शिवधर्मपरायणाः
संयता धर्मसम्पन्नाः श्रुतिस्मृतिपथानुगाः
te yogyāḥ śivadharmiṣṭhāḥ śivadharmaparāyaṇāḥ
saṃyatā dharmasampannāḥ śrutismṛtipathānugāḥ
- 29
सर्वद्वन्द्वसहा धीरा नित्यमुद्युक्तचेतसः
परोपकारनिरता गुरुशुश्रूषणे रताः
sarvadvandvasahā dhīrā nityamudyuktacetasaḥ
paropakāraniratā guruśuśrūṣaṇe ratāḥ
- 30
आर्जवा मार्दवाः स्वस्था अनुकूलाः प्रियंवदाः
अमानिनो बुद्धिमन्तस्त्यक्तस्पर्धा गतस्पृहाः
ārjavā mārdavāḥ svasthā anukūlāḥ priyaṃvadāḥ
amānino buddhimantastyaktaspardhā gataspṛhāḥ

