34 shlokas
- 1
सनत्कुमार उवाच
पञ्च ब्रह्माणि मे नन्दिन्नाचक्ष्व गणसत्तम
श्रेयःकरणभूतानि पवित्राणि शरीरिणाम्
sanatkumāra uvāca
pañca brahmāṇi me nandinnācakṣva gaṇasattama
śreyaḥkaraṇabhūtāni pavitrāṇi śarīriṇām
- 2
नन्दिकेश्वर उवाच
शिवस्यैव स्वरूपाणि पञ्च ब्रह्माह्वयानि ते
कथयामि यथातत्त्वं पद्मयोनेः सुतोत्तम
nandikeśvara uvāca
śivasyaiva svarūpāṇi pañca brahmāhvayāni te
kathayāmi yathātattvaṃ padmayoneḥ sutottama
- 3
सर्वलोकैकसंहर्ता सर्वलोकैकरक्षिता
सर्वलोकैकनिर्माता पञ्चब्रह्मात्मकः शिवः
sarvalokaikasaṃhartā sarvalokaikarakṣitā
sarvalokaikanirmātā pañcabrahmātmakaḥ śivaḥ
- 4
सर्वेषामेव लोकानां यदुपादानकारणम्
निमित्तकारणं चाहुः स शिवः पञ्चधा स्मृतः
sarveṣāmeva lokānāṃ yadupādānakāraṇam
nimittakāraṇaṃ cāhuḥ sa śivaḥ pañcadhā smṛtaḥ
- 5
मूर्तयः पञ्च विख्याताः पञ्च ब्रह्माह्वयाः पराः
सर्वलोकशरण्यस्य शिवस्य परमात्मनः
mūrtayaḥ pañca vikhyātāḥ pañca brahmāhvayāḥ parāḥ
sarvalokaśaraṇyasya śivasya paramātmanaḥ
- 6
क्षेत्रज्ञः प्रथमा मूर्तिः शिवस्य परमेष्ठिनः
भोक्ता प्रकृतिवर्गस्य भोग्यस्येशानसंज्ञितः
kṣetrajñaḥ prathamā mūrtiḥ śivasya parameṣṭhinaḥ
bhoktā prakṛtivargasya bhogyasyeśānasaṃjñitaḥ
- 7
स्थाणोस्तत्पुरुषाख्या च द्वितीया मूर्तिरुच्यते
प्रकृतिः सा हि विज्ञेया परमात्मगुहात्मिका
sthāṇostatpuruṣākhyā ca dvitīyā mūrtirucyate
prakṛtiḥ sā hi vijñeyā paramātmaguhātmikā
- 8
अघोराख्या तृतीया च शंभोर्मूर्तिर्गरीयसी
बुद्धेः सा मूर्तिरित्युक्ता धर्माद्यष्टाङ्गसंयुता
aghorākhyā tṛtīyā ca śaṃbhormūrtirgarīyasī
buddheḥ sā mūrtirityuktā dharmādyaṣṭāṅgasaṃyutā
- 9
चतुर्थी वामदेवाख्या मूर्तिः शंभोर्गरीयसी
अहङ्कारात्मकत्वेन व्याप्य सर्वं व्यवस्थिता
caturthī vāmadevākhyā mūrtiḥ śaṃbhorgarīyasī
ahaṅkārātmakatvena vyāpya sarvaṃ vyavasthitā
- 10
सद्योजाताह्वया शंभोः पञ्चमी मूर्तिरुच्यते
मनस्तत्त्वात्मकत्वेन स्थिता सर्वशरीरिषु
sadyojātāhvayā śaṃbhoḥ pañcamī mūrtirucyate
manastattvātmakatvena sthitā sarvaśarīriṣu
- 11
ईशानः परमो देवः परमेष्ठी सनातनः
श्रोत्रेन्द्रियात्मकत्वेन सर्वभूतेष्ववस्थितः
īśānaḥ paramo devaḥ parameṣṭhī sanātanaḥ
śrotrendriyātmakatvena sarvabhūteṣvavasthitaḥ
- 12
स्थितस्तत्पुरुषो देवः शरीरेषु शरीरिणाम्
त्वगिन्द्रियात्मकत्वेन तत्त्वविद्भिरुदाहृतः
sthitastatpuruṣo devaḥ śarīreṣu śarīriṇām
tvagindriyātmakatvena tattvavidbhirudāhṛtaḥ
- 13
अघोरोऽपि महादेवश्चक्षुरात्मतया बुधैः
कीर्तितः सर्वभूतानां शरीरेषु व्यवस्थितः
aghoro'pi mahādevaścakṣurātmatayā budhaiḥ
kīrtitaḥ sarvabhūtānāṃ śarīreṣu vyavasthitaḥ
- 14
जिह्वेन्द्रियात्मकत्वेन वामदेवोऽपि विश्रुतः
अङ्गभाजाम् अशेषाणाम् अङ्गेषु परिधिष्ठितः
jihvendriyātmakatvena vāmadevo'pi viśrutaḥ
aṅgabhājām aśeṣāṇām aṅgeṣu paridhiṣṭhitaḥ
- 15
घ्राणेन्द्रियात्मकत्वेन सद्योजातः स्मृतो बुधैः
प्राणभाजां समस्तानां विग्रहेषु व्यवस्थितः
ghrāṇendriyātmakatvena sadyojātaḥ smṛto budhaiḥ
prāṇabhājāṃ samastānāṃ vigraheṣu vyavasthitaḥ
- 16
सर्वेष्वेव शरीरेषु प्राणभाजां प्रतिष्ठितः
वागिन्द्रियात्मकत्वेन बुधैरीशान उच्यते
sarveṣveva śarīreṣu prāṇabhājāṃ pratiṣṭhitaḥ
vāgindriyātmakatvena budhairīśāna ucyate
- 17
पाणीन्द्रियात्मकत्वेन स्थितस्तत्पुरुषो बुधैः
उच्यते विग्रहेष्वेव सर्वविग्रहधारिणाम्
pāṇīndriyātmakatvena sthitastatpuruṣo budhaiḥ
ucyate vigraheṣveva sarvavigrahadhāriṇām
- 18
सर्वविग्रहिणां देहे ह्यघोरोऽपि व्यवस्थितः
पादेन्द्रियात्मकत्वेन कीर्तितस्तत्त्ववेदिभिः
sarvavigrahiṇāṃ dehe hyaghoro'pi vyavasthitaḥ
pādendriyātmakatvena kīrtitastattvavedibhiḥ
- 19
पाय्विन्द्रियात्मकत्वेन वामदेवो व्यवस्थितः
सर्वभूतनिकायानां कायेषु मुनिभिः स्मृतः
pāyvindriyātmakatvena vāmadevo vyavasthitaḥ
sarvabhūtanikāyānāṃ kāyeṣu munibhiḥ smṛtaḥ
- 20
उपस्थात्मतया देवः सद्योजातः स्थितः प्रभुः
इष्यते वेदशास्त्रज्ञैर्देहेषु प्राणधारिणाम्
upasthātmatayā devaḥ sadyojātaḥ sthitaḥ prabhuḥ
iṣyate vedaśāstrajñairdeheṣu prāṇadhāriṇām
- 21
ईशानं प्राणिनां देवं शब्दतन्मात्ररूपिणम्
आकाशजनकं प्राहुर्मुनिवृन्दारकप्रजाः
īśānaṃ prāṇināṃ devaṃ śabdatanmātrarūpiṇam
ākāśajanakaṃ prāhurmunivṛndārakaprajāḥ
- 22
प्राहुस्तत्पुरुषं देवं स्पर्शतन्मात्रकात्मकम्
समीरजनकं प्राहुर्भगवन्तं मुनीश्वराः
prāhustatpuruṣaṃ devaṃ sparśatanmātrakātmakam
samīrajanakaṃ prāhurbhagavantaṃ munīśvarāḥ
- 23
रूपतन्मात्रकं देवमघोरमपि घोरकम्
प्राहुर्वेदविदो मुख्या जनकं जातवेदसः
rūpatanmātrakaṃ devamaghoramapi ghorakam
prāhurvedavido mukhyā janakaṃ jātavedasaḥ
- 24
रसतन्मात्ररूपत्वात्प्रथितं तत्त्ववेदिनः
वामदेवम् अपां प्राहुर्जनकत्वेन संस्थितम्
rasatanmātrarūpatvātprathitaṃ tattvavedinaḥ
vāmadevam apāṃ prāhurjanakatvena saṃsthitam
- 25
सद्योजातं महादेवं गन्धतन्मात्ररूपिणम्
भूम्यात्मानं प्रशंसन्ति सर्वतत्त्वार्थवेदिनः
sadyojātaṃ mahādevaṃ gandhatanmātrarūpiṇam
bhūmyātmānaṃ praśaṃsanti sarvatattvārthavedinaḥ
- 26
आकाशात्मानम् ईशानम् आदिदेवं मुनीश्वराः
परमेण महत्त्वेन सम्भूतं प्राहुरद्भुतम्
ākāśātmānam īśānam ādidevaṃ munīśvarāḥ
parameṇa mahattvena sambhūtaṃ prāhuradbhutam
- 27
प्रभुं तत्पुरुषं देवं पवनं पवनात्मकम्
समस्तलोकव्यापित्वात्प्रथितं सूरयो विदुः
prabhuṃ tatpuruṣaṃ devaṃ pavanaṃ pavanātmakam
samastalokavyāpitvātprathitaṃ sūrayo viduḥ
- 28
अथार्चिततया ख्यातमघोरं दहनात्मकम्
कथयन्ति महात्मानं वेदवाक्यार्थवेदिनः
athārcitatayā khyātamaghoraṃ dahanātmakam
kathayanti mahātmānaṃ vedavākyārthavedinaḥ
- 29
तोयात्मकं महादेवं वामदेवं मनोरमम्
जगत्संजीवनत्वेन कथितं मुनयो विदुः
toyātmakaṃ mahādevaṃ vāmadevaṃ manoramam
jagatsaṃjīvanatvena kathitaṃ munayo viduḥ
- 30
विश्वंभरात्मकं देवं सद्योजातं जगद्गुरुम्
चराचरैकभर्तारं परं कविवरा विदुः
viśvaṃbharātmakaṃ devaṃ sadyojātaṃ jagadgurum
carācaraikabhartāraṃ paraṃ kavivarā viduḥ

