49 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
कथं त्रियंबको देवो देवदेवो वृषध्वजः
ध्येयः सर्वार्थसिद्ध्यर्थं योगमार्गेण सुव्रत
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ triyaṃbako devo devadevo vṛṣadhvajaḥ
dhyeyaḥ sarvārthasiddhyarthaṃ yogamārgeṇa suvrata
- 2
पूर्वमेवापि निखिलं श्रुतं श्रुतिसमं पुनः
विस्तरेण च तत्सर्वं संक्षेपाद्वक्तुमर्हसि
pūrvamevāpi nikhilaṃ śrutaṃ śrutisamaṃ punaḥ
vistareṇa ca tatsarvaṃ saṃkṣepādvaktumarhasi
- 3
सूत उवाच
एवं पैतामहेनैव नन्दी दिनकरप्रभः
मेरुपृष्ठे पुरा पृष्टो मुनिसंघैः समावृतः
sūta uvāca
evaṃ paitāmahenaiva nandī dinakaraprabhaḥ
merupṛṣṭhe purā pṛṣṭo munisaṃghaiḥ samāvṛtaḥ
- 4
सो ऽपि तस्मै कुमाराय ब्रह्मपुत्राय सुव्रताः
मिथः प्रोवाच भगवान्प्रणताय समाहितः
so 'pi tasmai kumārāya brahmaputrāya suvratāḥ
mithaḥ provāca bhagavānpraṇatāya samāhitaḥ
- 5
नन्दिकेश्वर उवाच
एवं पुरा महादेवो भगवान्नीललोहितः
गिरिपुत्र्यांबया देव्या भगवत्यैकशय्यया
nandikeśvara uvāca
evaṃ purā mahādevo bhagavānnīlalohitaḥ
giriputryāṃbayā devyā bhagavatyaikaśayyayā
- 6
पृष्टः कैलासशिखरे हृष्टपुष्टतनूरुहः
श्रीदेव्युवाच
योगः कतिविधः प्रोक्तस्तत्कथं चैव कीदृशम्
pṛṣṭaḥ kailāsaśikhare hṛṣṭapuṣṭatanūruhaḥ
śrīdevyuvāca
yogaḥ katividhaḥ proktastatkathaṃ caiva kīdṛśam
- 7
ज्ञानं च मोक्षदं दिव्यं मुच्यन्ते येन जन्तवः
श्रीभगवानुवाच
प्रथमो मन्त्रयोगश्च स्पर्शयोगो द्वितीयकः
jñānaṃ ca mokṣadaṃ divyaṃ mucyante yena jantavaḥ
śrībhagavānuvāca
prathamo mantrayogaśca sparśayogo dvitīyakaḥ
- 8
भावयोगस्तृतीयः स्याद् अभावश्च चतुर्थकः
सर्वोत्तमो महायोगः पञ्चमः परिकीर्तितः
bhāvayogastṛtīyaḥ syād abhāvaśca caturthakaḥ
sarvottamo mahāyogaḥ pañcamaḥ parikīrtitaḥ
- 9
ध्यानयुक्तो जपाभ्यासो मन्त्रयोगः प्रकीर्तितः
नाडीशुद्ध्यधिको यस्तु रेचकादिक्रमान्वितः
dhyānayukto japābhyāso mantrayogaḥ prakīrtitaḥ
nāḍīśuddhyadhiko yastu recakādikramānvitaḥ
- 10
समस्तव्यस्तयोगेन जयो वायोः प्रकीर्तितः
बलस्थिरक्रियायुक्तो धारणाद्यैश्च शोभनैः
samastavyastayogena jayo vāyoḥ prakīrtitaḥ
balasthirakriyāyukto dhāraṇādyaiśca śobhanaiḥ
- 11
धारणात्रयसंदीप्तो भेदत्रयविशोधकः
कुंभकावस्थितो ऽभ्यासः स्पर्शयोगः प्रकीर्तितः
dhāraṇātrayasaṃdīpto bhedatrayaviśodhakaḥ
kuṃbhakāvasthito 'bhyāsaḥ sparśayogaḥ prakīrtitaḥ
- 12
मन्त्रस्पर्शविनिर्मुक्तो महादेवं समाश्रितः
बहिरन्तर्विभागस्थस्फुरत्संहरणात्मकः
mantrasparśavinirmukto mahādevaṃ samāśritaḥ
bahirantarvibhāgasthasphuratsaṃharaṇātmakaḥ
- 13
भावयोगः समाख्याताश्चित्तशुद्धिप्रदायकः
विलीनावयवं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्
bhāvayogaḥ samākhyātāścittaśuddhipradāyakaḥ
vilīnāvayavaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam
- 14
शून्यं सर्वं निराभासं स्वरूपं यत्र चिन्त्यते
अभावयोगः सम्प्रोक्तश्चित्तनिर्वाणकारकः
śūnyaṃ sarvaṃ nirābhāsaṃ svarūpaṃ yatra cintyate
abhāvayogaḥ samproktaścittanirvāṇakārakaḥ
- 15
नीरूपः केवलः शुद्धः स्वच्छन्दं च सुशोभनः
अनिर्देश्यः सदालोकः स्वयंवेद्यः समं ततः
nīrūpaḥ kevalaḥ śuddhaḥ svacchandaṃ ca suśobhanaḥ
anirdeśyaḥ sadālokaḥ svayaṃvedyaḥ samaṃ tataḥ
- 16
स्वभावो भासते यत्र महायोगः प्रकीर्तितः
नित्योदितः स्वयंज्योतिः सर्वचित्तसमुत्थितः
svabhāvo bhāsate yatra mahāyogaḥ prakīrtitaḥ
nityoditaḥ svayaṃjyotiḥ sarvacittasamutthitaḥ
- 17
निर्मलः केवलो ह्यात्मा महायोग इति स्मृतः
अणिमादिप्रदाः सर्वे सर्वे ज्ञानस्य दायकाः
nirmalaḥ kevalo hyātmā mahāyoga iti smṛtaḥ
aṇimādipradāḥ sarve sarve jñānasya dāyakāḥ
- 18
उत्तरोत्तरवैशिष्ट्यमेषु योगेष्वनुक्रमात्
अहं संगविनिर्मुक्तो महाकाशोपमः परः
uttarottaravaiśiṣṭyameṣu yogeṣvanukramāt
ahaṃ saṃgavinirmukto mahākāśopamaḥ paraḥ
- 19
सर्वावरणनिर्मुक्तो ह्यचिन्त्यः स्वरसेन तु
ज्ञेयम् एतत्समाख्यातम् अग्राह्यम् अपि दैवतैः
sarvāvaraṇanirmukto hyacintyaḥ svarasena tu
jñeyam etatsamākhyātam agrāhyam api daivataiḥ
- 20
प्रविलीनो महान्सम्यक्स्वयंवेद्यः स्वसाक्षिकः
चकास्त्यानन्दवपुषा तेन ज्ञेयम् इदं मतम्
pravilīno mahānsamyaksvayaṃvedyaḥ svasākṣikaḥ
cakāstyānandavapuṣā tena jñeyam idaṃ matam
- 21
परीक्षिताय शिष्याय ब्राह्मणायाहिताग्नये
धार्मिकायाकृतघ्नाय दातव्यं क्रमपूर्वकम्
parīkṣitāya śiṣyāya brāhmaṇāyāhitāgnaye
dhārmikāyākṛtaghnāya dātavyaṃ kramapūrvakam
- 22
गुरुदैवतभक्ताय अन्यथा नैव दापयेत्
निन्दितो व्याधितो ऽल्पायुस्तथा चैव प्रजायते
gurudaivatabhaktāya anyathā naiva dāpayet
nindito vyādhito 'lpāyustathā caiva prajāyate
- 23
दातुरप्येवमनघे तस्माज्ज्ञात्वैव दापयेत्
सर्वसंगविनिर्मुक्तो मद्भक्तो मत्परायणः
dāturapyevamanaghe tasmājjñātvaiva dāpayet
sarvasaṃgavinirmukto madbhakto matparāyaṇaḥ
- 24
साधको ज्ञानसंयुक्तः श्रौतस्मार्तविशारदः
गुरुभक्तश्च पुण्यात्मा योग्यो योगरतः सदा
sādhako jñānasaṃyuktaḥ śrautasmārtaviśāradaḥ
gurubhaktaśca puṇyātmā yogyo yogarataḥ sadā
- 25
एव देवि समाख्यातो योगमार्गः सनातनः
सर्ववेदागमांभोजमकरन्दः सुमध्यमे
eva devi samākhyāto yogamārgaḥ sanātanaḥ
sarvavedāgamāṃbhojamakarandaḥ sumadhyame
- 26
पीत्वा योगामृतं योगी मुच्यते ब्रह्मवित्तमः
एवं पाशुपतं योगं योगैश्वर्यमनुत्तमम्
pītvā yogāmṛtaṃ yogī mucyate brahmavittamaḥ
evaṃ pāśupataṃ yogaṃ yogaiśvaryamanuttamam
- 27
अत्याश्रममिदं ज्ञेयं मुक्तये केन लभ्यते
तस्मादिष्टैः समाचारैः शिवार्चनरतैः प्रिये
atyāśramamidaṃ jñeyaṃ muktaye kena labhyate
tasmādiṣṭaiḥ samācāraiḥ śivārcanarataiḥ priye
- 28
इत्युक्त्वा भगवान्देवीमनुज्ञाप्य वृषध्वजः
शङ्कुकर्णं समासाद्य युयोजात्मानमात्मनि
ityuktvā bhagavāndevīmanujñāpya vṛṣadhvajaḥ
śaṅkukarṇaṃ samāsādya yuyojātmānamātmani
- 29
शैलादिरुवाच
तस्मात्त्वमपि योगीन्द्र योगाभ्यासरतो भव
स्वयंभुवः परा मूर्तिर्नूनं ब्रह्ममयी वरा
śailādiruvāca
tasmāttvamapi yogīndra yogābhyāsarato bhava
svayaṃbhuvaḥ parā mūrtirnūnaṃ brahmamayī varā
- 30
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मोक्षार्थी पुरुषोत्तमः
भस्मस्नायी भवेन्नित्यं योगे पाशुपते रतः
tasmātsarvaprayatnena mokṣārthī puruṣottamaḥ
bhasmasnāyī bhavennityaṃ yoge pāśupate rataḥ

