Sarga 51

39 shlokas

1. 1

   तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दशग्रीवो महाबलः

   देशकालहितं वाक्यं भ्रातुरुत्तरमब्रवीत्

   tasya tadvacanaṃ śrutvā daśagrīvo mahābalaḥ

   deśakālahitaṃ vākyaṃ bhrāturuttaramabravīt

2. 2

   सम्यगुक्तं हि भवता दूतवध्या विगर्हिता

   अवश्यं तु वधादन्यः क्रियतामस्य निग्रहः

   samyaguktaṃ hi bhavatā dūtavadhyā vigarhitā

   avaśyaṃ tu vadhādanyaḥ kriyatāmasya nigrahaḥ

3. 3

   कपीनां किल लाङ्गूलमिष्टं भवति भूषणम्

   तदस्य दीप्यतां शीघ्रं तेन दग्धेन गच्छतु

   kapīnāṃ kila lāṅgūlamiṣṭaṃ bhavati bhūṣaṇam

   tadasya dīpyatāṃ śīghraṃ tena dagdhena gacchatu

4. 4

   ततः पश्यन्त्विमं दीनमङ्गवैरूप्यकर्शितम्

   समित्रा ज्ञातयः सर्वे बान्धवाः ससुहृज्जनाः

   tataḥ paśyantvimaṃ dīnamaṅgavairūpyakarśitam

   samitrā jñātayaḥ sarve bāndhavāḥ sasuhṛjjanāḥ

5. 5

   आज्ञापयद्राक्षसेन्द्रः पुरं सर्वं सचत्वरम्

   लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन रक्षोभिः परिणीयताम्

   ājñāpayadrākṣasendraḥ puraṃ sarvaṃ sacatvaram

   lāṅgūlena pradīptena rakṣobhiḥ pariṇīyatām

6. 6

   तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसाः कोपकर्कशाः

   वेष्टन्ते तस्य लाङ्गूलं जीर्णैः कार्पासिकैः पटैः

   tasya tadvacanaṃ śrutvā rākṣasāḥ kopakarkaśāḥ

   veṣṭante tasya lāṅgūlaṃ jīrṇaiḥ kārpāsikaiḥ paṭaiḥ

7. 7

   संवेष्ट्यमाने लाङ्गूले व्यवर्धत महाकपिः

   शुष्कमिन्धनमासाद्य वनेष्विव हुताशनः

   saṃveṣṭyamāne lāṅgūle vyavardhata mahākapiḥ

   śuṣkamindhanamāsādya vaneṣviva hutāśanaḥ

8. 8

   तैलेन परिषिच्याथ तेऽग्निं तत्रावपातयन्

   tailena pariṣicyātha te'gniṃ tatrāvapātayan

9. 9

   लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन राक्षसांस्तानपातयत्

   रोषामर्षपरीतात्मा बालसूर्यसमाननः

   lāṅgūlena pradīptena rākṣasāṃstānapātayat

   roṣāmarṣaparītātmā bālasūryasamānanaḥ

10. 10

    स भूयः संगतैः क्रूरै राक्षसैर्हरिसत्तमः

    निबद्धः कृतवान्वीरस्तत्कालसदृशीं मतिम्

    sa bhūyaḥ saṃgataiḥ krūrai rākṣasairharisattamaḥ

    nibaddhaḥ kṛtavānvīrastatkālasadṛśīṃ matim

11. 11

    कामं खलु न मे शक्ता निबद्धस्यापि राक्षसाः

    छित्त्वा पाशान्समुत्पत्य हन्यामहमिमान्पुनः

    kāmaṃ khalu na me śaktā nibaddhasyāpi rākṣasāḥ

    chittvā pāśānsamutpatya hanyāmahamimānpunaḥ

12. 12

    सर्वेषामेव पर्याप्तो राक्षसानामहं युधि

    किं तु रामस्य प्रीत्यर्थं विषहिष्येऽहमीदृशम्

    sarveṣāmeva paryāpto rākṣasānāmahaṃ yudhi

    kiṃ tu rāmasya prītyarthaṃ viṣahiṣye'hamīdṛśam

13. 13

    लङ्का चारयितव्या मे पुनरेव भवेदिति

    रात्रौ न हि सुदृष्टा मे दुर्गकर्मविधानतः

    अवश्यमेव द्रष्टव्या मया लङ्का निशाक्षये

    laṅkā cārayitavyā me punareva bhavediti

    rātrau na hi sudṛṣṭā me durgakarmavidhānataḥ

    avaśyameva draṣṭavyā mayā laṅkā niśākṣaye

14. 14

    कामं बन्धैश्च मे भूयः पुच्छस्योद्दीपनेन च

    पीडां कुर्वन्तु रक्षांसि न मेऽस्ति मनसः श्रमः

    kāmaṃ bandhaiśca me bhūyaḥ pucchasyoddīpanena ca

    pīḍāṃ kurvantu rakṣāṃsi na me'sti manasaḥ śramaḥ

15. 15

    ततस्ते संवृताकारं सत्त्ववन्तं महाकपिम्

    परिगृह्य ययुर्हृष्टा राक्षसाः कपिकुञ्जरम्

    tataste saṃvṛtākāraṃ sattvavantaṃ mahākapim

    parigṛhya yayurhṛṣṭā rākṣasāḥ kapikuñjaram

16. 16

    शङ्खभेरीनिनादैस्तैर्घोषयन्तः स्वकर्मभिः

    राक्षसाः क्रूरकर्माणश्चारयन्ति स्म तां पुरीम्

    śaṅkhabherīninādaistairghoṣayantaḥ svakarmabhiḥ

    rākṣasāḥ krūrakarmāṇaścārayanti sma tāṃ purīm

17. 17

    हनुमांश्चारयामास राक्षसानां महापुरीम्

    अथापश्यद्विमानानि विचित्राणि महाकपिः

    hanumāṃścārayāmāsa rākṣasānāṃ mahāpurīm

    athāpaśyadvimānāni vicitrāṇi mahākapiḥ

18. 18

    संवृतान्भूमिभागांश्च सुविभक्तांश्च चत्वरान्

    रथ्याश्च गृहसंबाधाः कपिः शृङ्गाटकानि च

    saṃvṛtānbhūmibhāgāṃśca suvibhaktāṃśca catvarān

    rathyāśca gṛhasaṃbādhāḥ kapiḥ śṛṅgāṭakāni ca

19. 19

    चत्वरेषु चतुष्केषु राजमार्गे तथैव च

    घोषयन्ति कपिं सर्वे चारीक इति राक्षसाः

    catvareṣu catuṣkeṣu rājamārge tathaiva ca

    ghoṣayanti kapiṃ sarve cārīka iti rākṣasāḥ

20. 20

    दीप्यमाने ततस्तस्य लाङ्गूलाग्रे हनूमतः

    राक्षस्यस्ता विरूपाक्ष्यः शंसुर्देव्यास्तदप्रियम्

    dīpyamāne tatastasya lāṅgūlāgre hanūmataḥ

    rākṣasyastā virūpākṣyaḥ śaṃsurdevyāstadapriyam

21. 21

    यस्त्वया कृतसंवादः सीते ताम्रमुखः कपिः

    लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन स एष परिणीयते

    yastvayā kṛtasaṃvādaḥ sīte tāmramukhaḥ kapiḥ

    lāṅgūlena pradīptena sa eṣa pariṇīyate

22. 22

    श्रुत्वा तद्वचनं क्रूरमात्मापहरणोपमम्

    वैदेही शोकसंतप्ता हुताशनमुपागमत्

    śrutvā tadvacanaṃ krūramātmāpaharaṇopamam

    vaidehī śokasaṃtaptā hutāśanamupāgamat

23. 23

    मङ्गलाभिमुखी तस्य सा तदासीन्महाकपेः

    उपतस्थे विशालाक्षी प्रयता हव्यवाहनम्

    maṅgalābhimukhī tasya sā tadāsīnmahākapeḥ

    upatasthe viśālākṣī prayatā havyavāhanam

24. 24

    यद्यस्ति पतिशुश्रूषा यद्यस्ति चरितं तपः

    यदि चास्त्येकपत्नीत्वं शीतो भव हनूमतः

    yadyasti patiśuśrūṣā yadyasti caritaṃ tapaḥ

    yadi cāstyekapatnītvaṃ śīto bhava hanūmataḥ

25. 25

    यदि कश्चिदनुक्रोशस्तस्य मय्यस्ति धीमतः

    यदि वा भाग्यशेषं मे शीतो भव हनूमतः

    yadi kaścidanukrośastasya mayyasti dhīmataḥ

    yadi vā bhāgyaśeṣaṃ me śīto bhava hanūmataḥ

26. 26

    यदि मां वृत्तसम्पन्नां तत्समागमलालसाम्

    स विजानाति धर्मात्मा शीतो भव हनूमतः

    yadi māṃ vṛttasampannāṃ tatsamāgamalālasām

    sa vijānāti dharmātmā śīto bhava hanūmataḥ

27. 27

    यदि मां तारयत्यार्यः सुग्रीवः सत्यसंगरः

    अस्माद्दुःखान्महाबाहुः शीतो भव हनूमतः

    yadi māṃ tārayatyāryaḥ sugrīvaḥ satyasaṃgaraḥ

    asmādduḥkhānmahābāhuḥ śīto bhava hanūmataḥ

28. 28

    ततस्तीक्ष्णार्चिरव्यग्रः प्रदक्षिणशिखोऽनलः

    जज्वाल मृगशावाक्ष्याः शंसन्निव शिवं कपेः

    tatastīkṣṇārciravyagraḥ pradakṣiṇaśikho'nalaḥ

    jajvāla mṛgaśāvākṣyāḥ śaṃsanniva śivaṃ kapeḥ

29. 29

    दह्यमाने च लाङ्गूले चिन्तयामास वानरः

    प्रदीप्तोऽग्निरयं कस्मान्न मां दहति सर्वतः

    dahyamāne ca lāṅgūle cintayāmāsa vānaraḥ

    pradīpto'gnirayaṃ kasmānna māṃ dahati sarvataḥ

30. 30

    दृश्यते च महाज्वालः करोति च न मे रुजम्

    शिशिरस्येव संपातो लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितः

    dṛśyate ca mahājvālaḥ karoti ca na me rujam

    śiśirasyeva saṃpāto lāṅgūlāgre pratiṣṭhitaḥ