Sarga 44

39 shlokas

1. 1

   हतान्मन्त्रिसुतान्बुद्ध्वा वानरेण महात्मना

   रावणः संवृताकारश्चकार मतिमुत्तमाम्

   hatānmantrisutānbuddhvā vānareṇa mahātmanā

   rāvaṇaḥ saṃvṛtākāraścakāra matimuttamām

2. 2

   स विरूपाक्षयूपाक्षौ दुर्धरं चैव राक्षसम्

   प्रघसं भासकर्णं च पञ्चसेनाग्रनायकान्

   sa virūpākṣayūpākṣau durdharaṃ caiva rākṣasam

   praghasaṃ bhāsakarṇaṃ ca pañcasenāgranāyakān

3. 3

   संदिदेश दशग्रीवो वीरान्नयविशारदान्

   हनूमद्ग्रहणे व्यग्रान्वायुवेगसमान्युधि

   saṃdideśa daśagrīvo vīrānnayaviśāradān

   hanūmadgrahaṇe vyagrānvāyuvegasamānyudhi

4. 4

   यात सेनाग्रगाः सर्वे महाबलपरिग्रहाः

   सवाजिरथमातङ्गाः स कपिः शास्यतामिति

   yāta senāgragāḥ sarve mahābalaparigrahāḥ

   savājirathamātaṅgāḥ sa kapiḥ śāsyatāmiti

5. 5

   यत्तैश्च खलु भाव्यं स्यात्तमासाद्य वनालयम्

   कर्म चापि समाधेयं देशकालविरोधितम्

   yattaiśca khalu bhāvyaṃ syāttamāsādya vanālayam

   karma cāpi samādheyaṃ deśakālavirodhitam

6. 6

   न ह्यहं तं कपिं मन्ये कर्मणा प्रतितर्कयन्

   सर्वथा तन्महद्भूतं महाबलपरिग्रहम्

   भवेदिन्द्रेण वा सृष्टमस्मदर्थं तपोबलात्

   na hyahaṃ taṃ kapiṃ manye karmaṇā pratitarkayan

   sarvathā tanmahadbhūtaṃ mahābalaparigraham

   bhavedindreṇa vā sṛṣṭamasmadarthaṃ tapobalāt

7. 7

   सनागयक्षगन्धर्वा देवासुरमहर्षयः

   युष्माभिः सहितैः सर्वैर्मया सह विनिर्जिताः

   sanāgayakṣagandharvā devāsuramaharṣayaḥ

   yuṣmābhiḥ sahitaiḥ sarvairmayā saha vinirjitāḥ

8. 8

   तैरवश्यं विधातव्यं व्यलीकं किंचिदेव नः

   तदेव नात्र संदेहः प्रसह्य परिगृह्यताम्

   tairavaśyaṃ vidhātavyaṃ vyalīkaṃ kiṃcideva naḥ

   tadeva nātra saṃdehaḥ prasahya parigṛhyatām

9. 9

   नावमन्यो भवद्भिश्च हरिः क्रूरपराक्रमः

   दृष्टा हि हरयः शीघ्रा मया विपुलविक्रमाः

   nāvamanyo bhavadbhiśca hariḥ krūraparākramaḥ

   dṛṣṭā hi harayaḥ śīghrā mayā vipulavikramāḥ

10. 10

    वाली च सहसुग्रीवो जाम्बवांश्च महाबलः

    नीलः सेनापतिश्चैव ये चान्ये द्विविदादयः

    vālī ca sahasugrīvo jāmbavāṃśca mahābalaḥ

    nīlaḥ senāpatiścaiva ye cānye dvividādayaḥ

11. 11

    नैव तेषां गतिर्भीमा न तेजो न पराक्रमः

    न मतिर्न बलोत्साहो न रूपपरिकल्पनम्

    naiva teṣāṃ gatirbhīmā na tejo na parākramaḥ

    na matirna balotsāho na rūpaparikalpanam

12. 12

    महत्सत्त्वमिदं ज्ञेयं कपिरूपं व्यवस्थितम्

    प्रयत्नं महदास्थाय क्रियतामस्य निग्रहः

    mahatsattvamidaṃ jñeyaṃ kapirūpaṃ vyavasthitam

    prayatnaṃ mahadāsthāya kriyatāmasya nigrahaḥ

13. 13

    कामं लोकास्त्रयः सेन्द्राः ससुरासुरमानवाः

    भवतामग्रतः स्थातुं न पर्याप्ता रणाजिरे

    kāmaṃ lokāstrayaḥ sendrāḥ sasurāsuramānavāḥ

    bhavatāmagrataḥ sthātuṃ na paryāptā raṇājire

14. 14

    तथापि तु नयज्ञेन जयमाकाङ्क्षता रणे

    आत्मा रक्ष्यः प्रयत्नेन युद्धसिद्धिर्हि चञ्चला

    tathāpi tu nayajñena jayamākāṅkṣatā raṇe

    ātmā rakṣyaḥ prayatnena yuddhasiddhirhi cañcalā

15. 15

    ते स्वामिवचनं सर्वे प्रतिगृह्य महौजसः

    समुत्पेतुर्महावेगा हुताशसमतेजसः

    te svāmivacanaṃ sarve pratigṛhya mahaujasaḥ

    samutpeturmahāvegā hutāśasamatejasaḥ

16. 16

    रथैश्च मत्तैर्नागैश्च वाजिभिश्च महाजवैः

    शस्त्रैश्च विविधैस्तीक्ष्णैः सर्वैश्चोपचिता बलैः

    rathaiśca mattairnāgaiśca vājibhiśca mahājavaiḥ

    śastraiśca vividhaistīkṣṇaiḥ sarvaiścopacitā balaiḥ

17. 17

    ततस्तं ददृशुर्वीरा दीप्यमानं महाकपिम्

    रश्मिमन्तमिवोद्यन्तं स्वतेजोरश्मिमालिनम्

    tatastaṃ dadṛśurvīrā dīpyamānaṃ mahākapim

    raśmimantamivodyantaṃ svatejoraśmimālinam

18. 18

    तोरणस्थं महावेगं महासत्त्वं महाबलम्

    महामतिं महोत्साहं महाकायं महाबलम्

    toraṇasthaṃ mahāvegaṃ mahāsattvaṃ mahābalam

    mahāmatiṃ mahotsāhaṃ mahākāyaṃ mahābalam

19. 19

    तं समीक्ष्यैव ते सर्वे दिक्षु सर्वास्ववस्थिताः

    तैस्तैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः

    taṃ samīkṣyaiva te sarve dikṣu sarvāsvavasthitāḥ

    taistaiḥ praharaṇairbhīmairabhipetustatastataḥ

20. 20

    तस्य पञ्चायसास्तीक्ष्णाः सिताः पीतमुखाः शराः

    शिरस्युत्पलपत्राभा दुर्धरेण निपातिताः

    tasya pañcāyasāstīkṣṇāḥ sitāḥ pītamukhāḥ śarāḥ

    śirasyutpalapatrābhā durdhareṇa nipātitāḥ

21. 21

    स तैः पञ्चभिराविद्धः शरैः शिरसि वानरः

    उत्पपात नदन्व्योम्नि दिशो दश विनादयन्

    sa taiḥ pañcabhirāviddhaḥ śaraiḥ śirasi vānaraḥ

    utpapāta nadanvyomni diśo daśa vinādayan

22. 22

    ततस्तु दुर्धरो वीरः सरथः सज्जकार्मुकः

    किरञ्शरशतैर्नैकैरभिपेदे महाबलः

    tatastu durdharo vīraḥ sarathaḥ sajjakārmukaḥ

    kirañśaraśatairnaikairabhipede mahābalaḥ

23. 23

    स कपिर्वारयामास तं व्योम्नि शरवर्षिणम्

    वृष्टिमन्तं पयोदान्ते पयोदमिव मारुतः

    sa kapirvārayāmāsa taṃ vyomni śaravarṣiṇam

    vṛṣṭimantaṃ payodānte payodamiva mārutaḥ

24. 24

    अर्द्यमानस्ततस्तेन दुर्धरेणानिलात्मजः

    चकार निनदं भूयो व्यवर्धत च वेगवान्

    ardyamānastatastena durdhareṇānilātmajaḥ

    cakāra ninadaṃ bhūyo vyavardhata ca vegavān

25. 25

    स दूरं सहसोत्पत्य दुर्धरस्य रथे हरिः

    निपपात महावेगो विद्युद्राशिर्गिराविव

    sa dūraṃ sahasotpatya durdharasya rathe hariḥ

    nipapāta mahāvego vidyudrāśirgirāviva

26. 26

    ततस्तं मथिताष्टाश्वं रथं भग्नाक्षकूवरम्

    विहाय न्यपतद्भूमौ दुर्धरस्त्यक्तजीवितः

    tatastaṃ mathitāṣṭāśvaṃ rathaṃ bhagnākṣakūvaram

    vihāya nyapatadbhūmau durdharastyaktajīvitaḥ

27. 27

    तं विरूपाक्षयूपाक्षौ दृष्ट्वा निपतितं भुवि

    संजातरोषौ दुर्धर्षावुत्पेततुररिंदमौ

    taṃ virūpākṣayūpākṣau dṛṣṭvā nipatitaṃ bhuvi

    saṃjātaroṣau durdharṣāvutpetaturariṃdamau

28. 28

    स ताभ्यां सहसोत्पत्य विष्ठितो विमलेऽम्बरे

    मुद्गराभ्यां महाबाहुर्वक्षस्यभिहतः कपिः

    sa tābhyāṃ sahasotpatya viṣṭhito vimale'mbare

    mudgarābhyāṃ mahābāhurvakṣasyabhihataḥ kapiḥ

29. 29

    तयोर्वेगवतोर्वेगं विनिहत्य महाबलः

    निपपात पुनर्भूमौ सुपर्णसमविक्रमः

    tayorvegavatorvegaṃ vinihatya mahābalaḥ

    nipapāta punarbhūmau suparṇasamavikramaḥ

30. 30

    स सालवृक्षमासाद्य समुत्पाट्य च वानरः

    तावुभौ राक्षसौ वीरौ जघान पवनात्मजः

    sa sālavṛkṣamāsādya samutpāṭya ca vānaraḥ

    tāvubhau rākṣasau vīrau jaghāna pavanātmajaḥ